آزمایش کم خونی؛ خواندن نتیجه کم خونی در آزمایش خون و تفسیر آن

بسیاری از افراد زمانی متوجه کم‌خونی می‌شوند که به‌طور اتفاقی جواب آزمایش خونشان را می‌بینند یا به‌دلیل علائمی مثل خستگی مداوم، رنگ‌پریدگی، ریزش مو یا تپش قلب به پزشک مراجعه می‌کنند. دیدن نتایج حاکی از کم خونی در برگه آزمایش می‌تواند استرس‌زا باشد، اما واقعیت این است که کم‌خونی یک بیماری واحد نیست، بلکه نشانه‌ای از یک مشکل زمینه‌ای در بدن است. آزمایش کم خونی به پزشک کمک می‌کند بفهمد آیا مشکل از کمبود آهن است یا ویتامین‌ها، آیا بدن به اندازه کافی گلبول قرمز می‌سازد یا آن‌ها بیش از حد تخریب می‌شوند. آشنایی با این آزمایش و شاخص‌های آن باعث می‌شود جواب آزمایش را آگاهانه‌تر بخوانید و بدانید چه زمانی نیاز به پیگیری جدی‌تر وجود دارد. در این مقاله از دکترتو با انواع آزمایش کم خونی آشنا می‌شوید.

آزمایش کم خونی چیست؟

منظور از آزمایش کم خونی مجموعه‌ای از تست‌های آزمایشگاهی است که نشان می‌دهد آیا هموگلوبین و گلبول‌های قرمز شما در محدوده طبیعی هستند یا خیر. وقتی اکسیژن‌رسانی خون به‌دلیل کاهش هموگلوبین پایین می‌آید، بدن با علائمی مثل خستگی، رنگ‌پریدگی و تپش قلب واکنش نشان می‌دهد و آزمایش کم‌خونی کمک می‌کند دلیل اصلی این وضعیت مشخص شود. معمولاً این ارزیابی با شمارش کامل سلول‌های خونی شروع می‌شود و بسته به نتیجه، بررسی آهن، ویتامین‌ها یا علل دیگر هم اضافه می‌شود.

در حالت کلی، کم خونی با توجه به سوابق پزشکی و خانوادگی، معاینه‌ی بدنی و نتایج آزمایش کم خونی، تشخیص داده می‌شود. کم‌خونی در آزمایش می‌تواند به علت فقر آهن، کمبود ویتامین ب۱۲ و فولات، بیماری‌های مزمن، مشکلات کلیوی، برخی اختلالات ژنتیکی و حتی افزایش تخریب گلبول قرمز باشد. نکته مهم این است که کم‌خونی یک تشخیص نهایی نیست و بیشتر یک سرنخ است تا پزشک مسیر علت‌یابی را دقیق‌تر کند. به همین دلیل، خواندن جواب آزمایش کم‌خونی باید همراه با علائم کم خونی، سن، وضعیت تغذیه، بارداری، داروها و سابقه خونریزی تفسیر شود.

کم خونی چیست؟

جواب آزمایش خون را چگونه بخوانیم؟

برای تفسیر جواب تست آزمایش خون، از پزشک عمومی نوبت بگیر.

نوبت دهی پزشک عمومی

در آزمایش کم خونی چه مواردی اندازه گیری می شوند؟

وقتی پزشک آزمایش کم‌خونی را تجویز می‌کند، هدف فقط دیدن یک عدد پایین نیست، بلکه می‌خواهد بفهمد کم‌خونی به چه دلیلی ایجاد شده است. برای همین، بخشی از بررسی‌ها روی تعداد و اندازه گلبول‌های قرمز تمرکز دارد و بخشی دیگر روی ذخیره آهن، آهن در گردش خون و وضعیت ویتامین‌ها. از طرف دیگر، بعضی کم‌خونی‌ها به‌خاطر افزایش تخریب گلبول قرمز یا کاهش تولید در مغز استخوان رخ می‌دهند و در این حالت فقط آزمایش‌های پایه کافی نیست. به همین دلیل ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مثل اسمیر خون محیطی، رتیکولوسیت یا الکتروفورز هموگلوبین اضافه شود تا نوع کم‌خونی روشن شود. برخی از انواع آزمایش خون عبارتند از:

• شمارش کامل سلول های خونی شامل هموگلوبین، هماتوریت و گلبول‌های قرمز (CBC)
• آزمایش کم خونی فقر آهن (Serum iron)
• آزمایش آهن خون فریتین (Ferritin)
• ترانسفرین (Transferrin) و ظرفیت اتصال کل آهن (TIBC)
• سطح ویتامین B۱۲ و فولات در آزمایش کم خونی
• اریتروپویتین (EPO) در تست کم خونی
• اسمیر خون محیطی در آزمایش کم خونی

۱. شمارش کامل سلول های خونی (CBC)

اولین آزمایش برای تشخیص کم خونی شامل شمارش کامل سلول‌های خونی یا آزمایش CBC است. CBC در واقع تعداد، اندازه و محتوای هموگلوبین گلبول‌های قرمز و حجم بسیاری از سلول‌های خونی را اندازه‌گیری می‌کند، از جمله:

• گلبول‌های قرمز خون (RBC)
• گلبول‌های سفید خون (WBC)
• پلاکت‌ها (PLT)
• هموگلوبین (Hb) پروتئین غنی از آهن در گلبول‌های قرمز خون که اکسیژن را به بدن می‌رساند
• هماتوکریت (Hct) میزان فضای گلبول‌های قرمز در خون است
• حجم متوسط گلبول‌های قرمز (MCV) میانگین اندازه گلبول‌های قرمز خون است
• میانگین غلظت هموگلوبین بدن (MCHC)

۲.  آزمایش کم خونی فقر آهن

تشخیص فقر آهن با آزمایش فریتین و پنل آهن (و همراهی با CBC) انجام می‌شود. معنی serum iron در آزمایش خون، میزان آهن موجود در خون است. آهن سرم معمولا در کم خونی فقر آهن و بیماری‌های مزمن کاهش می‌یابد. افزایش آهن سرم در بیماری‌های هموکروماتوزیس، آنمی همولیتیک و مسمومیت با آهن دیده می‌شود. در دوران بارداری یا کودکی، یا در شرایطی که باعث از دست دادن خون مزمن و علائم کمبود آهن می‌شود مانند زخم معده و سرطان روده بزرگ، بدن نیاز بیشتری به آهن دارد. به همین دلیل در تست کم خونی مقدار آهن پایین‌تر است. در شرایطی مانند بیماری سلیاک نیز، بدن قادر به جذب آهن از غذاهای خورده شده نیست.

۳. آزمایش آهن خون فریتین (Ferritin)

ferritin در آزمایش خون شاخص ذخیره آهن است. فریتین پروتئینی است که برای ذخیره آهن استفاده می‌شود و آزمایش فریتین به طور معمول برای ارزیابی میزان ذخیره آهن در بدن انجام می‌گیرد. مقدار فریتین آزاد شده در خون، بازتابی از مقدار آهن ذخیره شده در بدن است. افزایش فریتین نیز در بیماری‌های هموکروماتوزیس و آنمی همولیتیک دیده می‌شود.

۴. ترانسفرین (Transferrin) و ظرفیت اتصال کل آهن (TIBC)

ترانسفرین پروتئینی است که آهن را در خون حمل می‌کند و TIBC نشان می‌دهد خون شما چه ظرفیتی برای اتصال و حمل آهن دارد. در کم‌خونی فقر آهن معمولاً ترانسفرین و TIBC بالاتر می‌روند، چون بدن تلاش می‌کند آهن کمیاب را بهتر جمع کند، و در مقابل در برخی بیماری‌های التهابی و مزمن ممکن است این شاخص‌ها رفتار متفاوتی داشته باشند. همراه کردن این نتایج با درصد اشباع ترانسفرین کمک می‌کند بفهمیم مشکل اصلی کمبود آهن است یا مسئله در استفاده و توزیع آهن رخ داده است.

۵. سطح ویتامین B12 و فولات در آزمایش کم خونی

ویتامین B12 و فولات، ویتامین‌های لازم برای تولید گلبول قرمز خون هستند. آزمایش ویتامین B12 به طور معمول برای تشخیص علت کم خونی، ارزیابی وضعیت تغذیه و نظارت بر اثربخشی درمان کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 یا فولات استفاده می‌شود. برخی شرایط در جذب ویتامین B12 و فولات از طریق روده کوچک تداخل ایجاد می‌کنند که عبارتند از:

• کم خونی پرنیشیوز
• بیماری سلیاک
• بیماری التهابی روده مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو
• رشد بیش‌ازحد باکتری یا انگل در دستگاه گوارش
• کاهش تولید اسید معده به علت استفاده طولانی مدت (بیش از یک سال) از آنتی اسیدها
• برداشتن بخشی از معده با جراحی مانند بای پس معده یا روده
• نارسایی لوزالمعده
• کمبود فولات یا ویتامین B12 در رژیم غذایی
• اعتیاد مزمن به الکل 
• استفاده از برخی داروها مانند متفورمین، امپرازول، متوترکسات یا داروهای ضد تشنج مانند فنی توئین
• سیگار کشیدن

۶. اریتروپویتین (EPO) در تست کم خونی

اریتروپویتین هورمونی است که ترشح آن، تولید گلبول‌های قرمز را تحریک می‌کند. اندازه‌گیری هورمون اریتروپویتین، برای کمک به تعیین علت کم خونی، پلی سیتمی (افزایش تعداد گلبول های قرمز خون) یا سایر اختلالات مغز استخوان کاربرد دارد. تغییر در سلول‌های قرمز خون بر آزاد شدن اریتروپویتین تاثیر می‌گذارد. به عنوان مثال، افراد دچار کم خونی گلبول‌های قرمز کمتری دارند، بنابراین اریتروپویتین بیشتری در بدن آن‌ها تولید می‌شود. افزایش سطح اریتروپویتین ممکن است به دلیل پلی سیتمی ثانویه، زندگی در ارتفاعات یا به دلیل توموری که اریتروپویتین آزاد می‌کند اتفاق بیفتد.

۷. اسمیر خون محیطی در آزمایش کم خونی

یکی دیگر از اجزای آزمایش کم خونی، بررسی اسمیر خون محیطی است. برای این آزمایش، نمونه خون در زیر میکروسکوپ از نظر اندازه، تعداد و شکل سلول‌های خونی بررسی می‌شود. اگر کم خونی ناشی از فقر آهن باشد، گلبول‌های قرمز خون کوچکتر و کم رنگ‌تر از حد طبیعی به نظر می‌رسند. پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید خون نیز از نظر تعداد و اندازه بررسی می‌شوند. دو نمونه بی‌نظمی RBC که در اسمیر خون محیطی دیده می‌شوند عبارتند از:

• آنیزوسیتوز که به اندازه‌های متغیر در گلبول‌های قرمز خون اشاره دارد. RBCهای کوچکتر از حد نرمال را میکروسیت و RBCهای بزرگتر از حد نرمال را ماکروسیت می‌نامند
• Poikilocytosis که به اشکال مختلف گلبول‌های قرمز اشاره دارد

همین الان بهترین دکتر متخصص برای درمان کم خونی رو پیدا کن.

دکتر کم خونی

آزمایش های تکمیلی پس از بررسی نتایج اولیه آزمایش کم خونی

وقتی تشخیص کم خونی از روی آزمایش انجام شد و جواب‌های اولیه نشان بدهند کم‌خونی وجود دارد، مرحله بعد این است که نوع کم‌خونی را دقیق کنیم. درمان کم خونی میکروسیتیک با درمان کم‌خونی ماکروسیتیک یکسان نیست. اینجاست که آزمایش‌های تکمیلی پس از بررسی نتایج اولیه آزمایش کم‌خونی به کار می‌آیند و به پزشک کمک می‌کنند بین فقر آهن، تالاسمی، همولیز، کمبود ویتامین‌ها یا اختلالات مغز استخوان تمایز بگذارد. انتخاب این تست‌ها معمولاً بر اساس الگوی CBC، سابقه خانوادگی، رژیم غذایی، خونریزی‌ها و علائم همراه انجام می‌شود.

از نظر کاربردی، اگر شاخص‌ها به سمت کم‌خونی ارثی بروند، الکتروفورز هموگلوبین می‌تواند تعیین‌کننده باشد، و اگر شک به افزایش تخریب گلبول قرمز وجود داشته باشد، رتیکولوسیت و مارکرهای همولیز کمک می‌کنند. در مواردی هم که علت با تست‌های خون مشخص نشود یا کم‌خونی شدید و پایدار باشد، بررسی مغز استخوان مطرح می‌شود. هدف این مرحله‌ها این است که درمان دقیق، به‌موقع و کم‌ریسک انجام شود.

۱. الکتروفورز هموگلوبین

آزمایش الکتروفورز هموگلوبین انواع مختلف آزمایش هموگلوبین خون را بررسی می‌کند و برای تشخیص اختلالات هموگلوبین مثل کم‌خونی داسی‌شکل و برخی تالاسمی‌ها کاربرد دارد. این تست زمانی مهم می‌شود که CBC الگوی میکروسیتیک نشان دهد اما فریتین و آهن مطابق فقر آهن نباشد، یا سابقه خانوادگی کم‌خونی ارثی وجود داشته باشد. نتیجه الکتروفورز باید همراه با CBC و شرح‌حال تفسیر شود، چون بعضی فرم‌های تالاسمی ممکن است الکتروفورز تقریباً طبیعی داشته باشند و نیاز به بررسی‌های تکمیلی‌تر باشد.

۲. شمارش تعداد رتیکولوسیت ها

این آزمایش کم خونی، تعداد گلبول‌های قرمز جوان موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. شمارش تعداد رتیکولوسیت نشان می‌دهد که مغز استخوان با سرعت مناسب سلول‌های قرمز خون را تولید می‌کند یا خیر. به طور کلی، تعداد رتیکولوسیت‌ها بازتابی از فعالیت مغز استخوان هستند. مغز استخوان در پاسخ به کم خونی تعداد گلبول‌های قرمز در آزمایش RBC را افزایش می‌دهد. در این حالت امکان آزاد شدن زودهنگام RBC های نابالغ وجود دارد و تعداد رتیکولوسیت در خون نیز افزایش می‌یابد.

خونریزی و کم خونی همولیتیک باعث افزایش رتیکولوسیت‌ها می‌شوند. کاهش رتیکولوسیت در بیماری‌هایی مانند کم خونی فقر آهن، کم خونی پرنیشیوز، کمبود اسید فولیک، کم خونی آپلاستیک، پرتو درمانی، نارسایی مغز استخوان ناشی از عفونت یا سرطان، بیماری شدید کلیوی، اعتیاد به الکل و بیماری غدد درون‌ریز دیده می‌شود.

۳. آزمایش کم خونی داسی شکل

برای کم‌خونی داسی‌شکل، غربالگری و بررسی وجود هموگلوبین غیرطبیعی اهمیت دارد و معمولاً با الکتروفورز هموگلوبین یا روش‌های استاندارد غربالگری انجام می‌شود. اگر فرد علائمی مثل دردهای حمله‌ای، سابقه خانوادگی یا نتایج غیرعادی در CBC و اسمیر داشته باشد، پزشک سراغ این مسیر می‌رود. تشخیص درست در این نوع کم‌خونی فقط برای درمان نیست، بلکه برای مشاوره ژنتیک و تصمیم‌های آینده خانواده هم اهمیت دارد. همچنین غربالگری نوزادان، آزمایش ژنتیک، تست حلالیت هموگلوبین S و غربالگری سدیم متا بی‌سولفیت از تست‌های تشخیصی برای کم خونی داسی شکل هستند. هموگلوبین S در افراد مبتلا به کم خونی سلول داسی شکل وجود دارد.

۴.  آزمایش مغز استخوان برای کم خونی

آزمایش نمونه‌برداری یا بیوپسی از مغز استخوان، برای بررسی سلامت مغز استخوان و تولید کافی سلول‌های خونی انجام می‌شود. پزشک از اطلاعات حاصل از نمونه‌برداری مغز استفاده می‌کند و آن‌ها را با اطلاعات حاصل از معاینه بالینی، سابقه پزشکی، آزمایش خون و انواع آزمایش‌های دیگر مانند اسکن تصویربرداری و اشعه ایکس ترکیب می‌کند تا به تشخیص نهایی برسد.

۵. آزمایش تشخیص کم خونی به دلیل خونریزی گوارشی

اگر پزشک شک کند که کم خونی و کمبود آهن به دلیل از دست دادن مزمن خون مانند خونریزی از دستگاه گوارش است، آزمایش‌های دیگری ممکن است انجام شود. در این حالت ممکن است آزمایش خون مخفی در مدفوع و در صورت نیاز آندوسکوپی یا کولونوسکوپی برای پیدا کردن منبع خونریزی انجام شود. این مرحله به‌ویژه وقتی مهم می‌شود که درمان با آهن به تنهایی کافی نباشد یا کم‌خونی دوباره برگردد. تست‌های آزمایشگاهی که ممکن است خونریزی گوارشی را تشخیص دهند را در جدول زیر مشاهده می‌کنید.

تفسیر آزمایش کم خونی

معمولاً پزشک از Hb و Hct در جواب آزمایش کم خونی شروع می‌کند تا شدت کم‌خونی مشخص شود، بعد به mcv در آزمایش خون و RDW نگاه می‌کند تا بداند کم‌خونی بیشتر میکروسیتیک است یا ماکروسیتیک یا نورموسیتیک. سپس با پنل آهن و فریتین و در صورت نیاز ب۱۲ و فولات، علت محتمل را محدود می‌کند و اگر لازم باشد، تست‌های تکمیلی مثل اسمیر یا رتیکولوسیت را اضافه می‌کند.

در خواندن جواب آزمایش کم‌خونی یک نکته مهم این است که برخی شاخص‌ها تحت تأثیر التهاب، بارداری، کم‌آبی، خونریزی اخیر یا حتی زمان مصرف مکمل‌ها تغییر می‌کنند. مثلاً فریتین ممکن است در التهاب بالا برود و کمبود آهن را پنهان کند، یا آهن سرم با مصرف اخیر آهن دچار نوسان شود و نتیجه را گمراه کند. پس اگر عددها با علائم شما همخوانی ندارند، معمولاً بهترین کار تکرار یا تکمیل آزمایش تحت نظر پزشک است، نه نتیجه‌گیری عجولانه از روی خواندن جواب آزمایش کم خونی.

با انواع کم خونی آشنا شوید

علامت اختصاری کم خونی در آزمایش

اگر دنبال علامت اختصاری یا نماد کم‌خونی در آزمایش هستید، معمولاً باید به Hb یا Hgb و همچنین Hct یا HCT نگاه کنید، چون پایین بودن این دو شاخص رایج‌ترین علامت کم‌خونی در آزمایش خون است. در بسیاری از برگه‌ها کنار عددهای پایین‌تر از محدوده مرجع، علامت L یا فلگ پایین ثبت می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود افراد آن را به‌عنوان علامت کم‌خونی در آزمایش بشناسند. البته برای تشخیص نوع کم‌خونی فقط Hb کافی نیست و باید آزمایش RBC و شاخص‌های گلبول قرمز مثل MCV و MCH در آزمایش خون و MCHC و RDW هم بررسی شوند تا الگوی کم‌خونی مشخص شود. برای اینکه اصطلاح کم‌خونی در آزمایش را سریع‌تر پیدا کنید، این اختصارها بیشتر از همه به کار می‌آیند:

• Hb یا Hgb برای هموگلوبین
• Hct یا HCT برای آزمایش هماتوکریت
• RBC برای تعداد گلبول قرمز
• MCV و MCH و MCHC برای شاخص‌های اندازه و محتوای هموگلوبین
• RDW برای میزان پراکندگی اندازه گلبول‌های قرمز

رنج نرمال ازمایش کم خونی چقدر است؟

رنج نرمال در برگه آزمایش کم‌خونی به آزمایشگاه و سن و جنس و بارداری بستگی دارد، اما در بزرگسالان معمولاً هموگلوبین برای مردان حدود ۱۳ تا ۱۸ گرم در دسی‌لیتر و برای زنان حدود ۱۲ تا ۱۶ گزارش می‌شود. هماتوکریت هم معمولاً برای مردان حدود ۴۰ تا ۵۵ درصد و برای زنان حدود ۳۶ تا ۴۸ درصد است و RBC هم در مردان بالاتر از زنان گزارش می‌شود. اگر Hb و Hct پایین‌تر از محدوده مرجع باشد، کم‌خونی مطرح می‌شود و شدت آن با عدد Hb و علائم بالینی سنجیده می‌شود.

برای درک بهتر، شاخص‌های RBC هم رنج‌های تقریبی دارند و به تفسیر کمک می‌کنند، مثلاً MCV در بزرگسالان اغلب حدود ۸۰ تا ۱۰۰ فمتولیتر است و RDW در آزمایش خون معمولاً حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد گزارش می‌شود. این عددها به پزشک کمک می‌کند بفهمد کم‌خونی بیشتر به سمت فقر آهن می‌رود یا کمبود ویتامین‌ها یا الگوهای دیگر. همیشه محدوده مرجع همان آزمایشگاه را معیار اصلی قرار دهید، چون دستگاه‌ها و روش‌ها می‌توانند تفاوت‌های کوچک ایجاد کنند.

عکس جواب آزمایش کم خونی

معمولا در عکس جواب آزمایش، مواردی مثل Hb، HCT، RBC، MCV، MCH، RDW و گاهی فریتین و آهن دیده می‌شود و همین‌ها برای تشخیص الگوی کم‌خونی خیلی کمک‌کننده‌اند. اگر آزمایش‌های آهن هم انجام شده باشد، تفسیر باید در کنار علائم، سن، جنس و وضعیت‌هایی مثل بارداری انجام شود.

آهن خون در برگه آزمایش باید چند باشد؟

رنج نرمال آهن خون یا serum iron معمولاً با واحد میکروگرم در دسی‌لیتر گزارش می‌شود. مقدار نرمال iron در آزمایش خون یا همان آهن سرم معمولاً برای مردان حدود ۵۰ تا ۱۵۰ و برای زنان حدود ۳۵ تا ۱۴۵ میکروگرم در دسی‌لیتر گزارش می‌شود. نکته مهم این است که آهن سرم به‌تنهایی تشخیص کم‌خونی فقر آهن را قطعی نمی‌کند، چون با زمان نمونه‌گیری و مصرف آهن و حتی التهاب تغییر می‌کند. به همین دلیل، پزشک معمولاً آن را همراه TIBC و درصد اشباع و فریتین تفسیر می‌کند تا نتیجه قابل اعتمادتر شود.

پایین بودن iron در آزمایش خون نشانه کم خونی است؟

اگر iron پایین باشد و همزمان فریتین پایین و TIBC بالا باشد، کم‌خونی فقر آهن محتمل‌تر می‌شود. پایین بودن iron می‌تواند یکی از نشانه‌های کم‌خونی فقر آهن باشد، اما همیشه به‌تنهایی معنی کم‌خونی نمی‌دهد. ممکن است iron پایین باشد ولی Hb هنوز افت واضحی نداشته باشد، یا در بیماری‌های التهابی iron پایین شود در حالی که ذخیره آهن با فریتین متفاوت دیده می‌شود. بنابراین اگر iron پایین است، باید Hb، فریتین، TIBC و علائم شما همزمان بررسی شوند.

بالا بودن iron در آزمایش خون نشانه چیست؟

بالا بودن iron می‌تواند در برخی شرایط مثل دریافت زیاد آهن، بعضی اختلالات ذخیره آهن، یا در برخی حالت‌های همولیز دیده شود، اما تفسیر آن بدون بقیه شاخص‌ها درست نیست. پزشک معمولاً درصد اشباع ترانسفرین و فریتین را هم نگاه می‌کند تا مشخص شود مسئله اضافه‌بار آهن است یا یک تغییر موقت آزمایشگاهی. اگر iron بالا گزارش شده، مصرف مکمل‌ها و زمان آزمایش هم باید بررسی شود چون می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

ذخیره آهن در بدن چقدر باید باشد؟

ذخیره آهن معمولاً با فریتین سنجیده می‌شود و محدوده‌های طبیعی می‌توانند بین آزمایشگاه‌ها متفاوت باشند، اما به‌طور معمول در مردان حدود ۲۴ تا ۳۳۶ میکروگرم در لیتر و در زنان حدود ۱۱ تا ۳۰۷ میکروگرم در لیتر گزارش می‌شود. وقتی فریتین پایین باشد، معمولاً به نفع کمبود ذخایر آهن است و حتی قبل از اینکه Hb خیلی پایین بیاید می‌تواند هشدار دهد. در مقابل، بالا بودن فریتین همیشه به معنای ذخیره خوب آهن نیست، چون در التهاب و برخی بیماری‌ها هم بالا می‌رود. مقدار طبیعی فریتین به شرح زیر است:

• نوزادان: ۲۵ تا ۲۰۰ ng/mL
• مردان: ۳۰ تا ۴۰۰ ng/mL
• زنان: ۱۳ تا ۱۵۰ ng/mL

با انجام به موقع آزمایش خون از عوارض کم خونی جلوگیری کنید.

مقدار طبیعی ترانسفرین در آزمایش کم خونی چقدر است؟

ترانسفرین معمولاً با واحد میلی‌گرم در دسی‌لیتر گزارش می‌شود و بسیاری از مراجع آزمایشگاهی محدوده‌ای حدود ۲۰۰ تا ۳۶۰ یا نزدیک به آن را به‌عنوان رنج نرمال ترانسفرین ارائه می‌کنند. این شاخص به‌تنهایی تشخیص کم‌خونی نمی‌دهد، اما کنار TIBC و درصد اشباع ترانسفرین به پزشک کمک می‌کند وضعیت آهن را بهتر بفهمد. در فقر آهن معمولاً ترانسفرین بالاتر می‌رود و در برخی بیماری‌های مزمن یا مشکلات کبدی ممکن است پایین‌تر بیاید. رنج نرمال ترانسفرین در تست آنمی به شرح زیر است:

• کودکان ۳ ماهه تا ۱۰ ساله: ۲۰۰ تا ۳۶۰ mg/dL
• بزرگسالان: ۲۰۰ تا ۴۰۰ mg/dL
• افراد مسن با سن بیش از ۶۰ سال: ۱۸۰ تا ۳۸۰ mg/dL.

مقدار طبیعی ویتامین B12 و فولات در خون چقدر است؟

ویتامین ب۱۲ معمولاً با واحد پیکوگرم در میلی‌لیتر گزارش می‌شود و محدوده طبیعی رایج حدود ۱۶۰ تا ۹۵۰ است، اما بسته به آزمایشگاه ممکن است کمی تفاوت داشته باشد. فولات سرم هم معمولاً با واحد نانوگرم در میلی‌لیتر گزارش می‌شود و محدوده طبیعی رایج حدود ۲٫۷ تا ۱۷ است. اگر ب۱۲ یا فولات پایین باشد و همزمان MCV بالا باشد، کم‌خونی مگالوبلاستیک مطرح می‌شود و درمان باید متناسب با همین علت تنظیم شود.

مقدار طبیعی اریتروپویتین در خون چقدر است؟

اریترپوویتین یا EPO معمولاً با واحد میلی‌یونیت در میلی‌لیتر گزارش می‌شود و محدوده طبیعی رایج آن در آزمایشگاه‌های مختلف متفاوت است. EPO بیشتر زمانی کمک‌کننده است که پزشک بخواهد بفهمد کم‌خونی به سمت کاهش تولید گلبول قرمز می‌رود یا بدن در حال تلاش برای جبران است. اگر EPO پایین باشد، می‌تواند در برخی شرایط مثل بیماری مزمن کلیه دیده شود، و اگر بالا باشد ممکن است نشان‌دهنده پاسخ جبرانی بدن به کم‌خونی یا کمبود اکسیژن باشد.

عوامل موثر در تفسیر جواب آزمایش کم خونی

در تفسیر جواب آزمایش کم‌خونی فقط عددها مهم نیستند و عوامل زیادی می‌توانند نتیجه را تغییر بدهند. بارداری و سن، زندگی در ارتفاع، کم‌آبی یا دریافت زیاد مایعات، شروع اخیر مکمل آهن، خونریزی تازه، تزریق خون، بیماری‌های التهابی و عفونت‌ها همگی می‌توانند باعث شوند برخی شاخص‌ها مثل آهن سرم یا فریتین یا حتی Hb متفاوت دیده شوند. حتی برخی داروها هم می‌توانند روی بعضی تست‌ها اثر بگذارند و به همین دلیل، گفتن سابقه دارویی و بیماری‌های زمینه‌ای به پزشک کمک می‌کند نتیجه را درست‌تر بخواند. برخی از عوامل موثر در تفسیر جواب آزمایش کم خونی عبارتند از:

• از دست دادن بیش‌ازحد خون به عنوان مثال در ضربه ی شدید، خونریزی مزمن از دستگاه گوارش، مثانه یا رحم و کمبودهای تغذیه‌ای مانند کمبود آهن، فولات یا B12
• آسیب به مغز استخوان ناشی از سم، پرتودرمانی، شیمی درمانی، عفونت یا داروها
• اختلالات مغز استخوان مانند کم خونی آپلاستیک، سندرم میلودیسپلاستیک یا سرطان لوسمی، لنفوم، مولتیپل میلوما یا سایر سرطان‌هایی که به مغز استخوان گسترش می‌یابند.
• نارسایی کلیوی مانند بیماری‌های شدید و مزمن کلیه که منجر به کاهش تولید اریتروپویتین می‌شوند
• بیماری‌های التهابی مزمن
• کاهش تولید هموگلوبین مانند تالاسمی
• تخریب بیش‌ازحد گلبول‌های قرمز در کم خونی همولیتیک از خود ایمنی، هموگلوبینوپاتی (کم خونی سلول داسی شکل)، ناهنجاری در غشای RBC یا اختلال در آنزیم RBC (کمبود G6PD)

برای بررسی دقیق تر اگر در شهر تهران و بخش غربی آن قرار دارید به یکی از آزمایشگاه های غرب تهران مراجعه فرمایید.

آزمایش کم خونی چطور انجام می شود؟

آزمایش کم‌خونی معمولاً با یک نمونه خون وریدی انجام می‌شود، یعنی از رگ دست خون گرفته می‌شود و در آزمایشگاه شاخص‌هایی مثل CBC و در صورت نیاز پنل آهن، فریتین یا ویتامین‌ها بررسی می‌شوند. خود خون‌گیری چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و معمولاً بعد از آن فقط ممکن است کمی درد یا کبودی خفیف در محل سوزن باقی بماند. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید یا اخیراً مکمل آهن یا ب۱۲ شروع کرده‌اید، بهتر است قبل از آزمایش به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع بدهید چون می‌تواند روی نتیجه اثر بگذارد.

برای آزمایش کم خونی باید ناشتا باشیم؟

ببرای انجام آزمایش کم خونی لازم نیست ناشتا باشید زیرا آزمایش کم خونی ناشتا نیازی ندارد. مگر پزشک شما آزمایش‌های کامل مثل بررسی ویتامین B12 یا فولات را نیز درخواست داده باشد، ممکن است لازم باشد ۸ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید. اگر قرار است همراه CBC آزمایش‌های آهن انجام شود، ممکن است پزشک از شما بخواهد چند ساعت ناشتا باشید چون آهن سرم با مصرف اخیر غذا و مکمل تغییر می‌کند. پس پاسخ دقیق این است که ناشتا بودن به نوع تست‌های همراه بستگی دارد، نه به خود مفهوم کم‌خونی.

آزمایش کم خونی در زمان پریودی هم انجام می شود؟

آزمایش کم‌خونی در زمان پریودی هم انجام می‌شود و از نظر فنی مشکلی برای خون‌گیری وجود ندارد، اما باید بدانید که میزان خونریزی می‌تواند روی هموگلوبین و هماتوکریت اثر بگذارد، به‌خصوص اگر پریودی شما شدید یا طولانی باشد. برای همین، اگر نتیجه مرزی یا غیرمنتظره شد، پزشک ممکن است با توجه به روزهای قاعدگی تفسیر کند یا حتی در زمان دیگری آزمایش را تکرار کند. این نگاه دقیق کمک می‌کند کم‌خونی واقعی از افت موقتی ناشی از خونریزی اخیر جدا شود.

از طرف دیگر، اگر هدف اصلی بررسی علت کم‌خونی و شک به خونریزی زیاد ماهانه است، انجام آزمایش در همین دوره هم می‌تواند اطلاعات مفیدی بدهد، چون نشان می‌دهد بدن شما با این خونریزی چگونه کنار می‌آید. نکته کلیدی این است که تاریخ آخرین پریودی و شدت خونریزی را به پزشک بگویید تا خواندن جواب آزمایش کم‌خونی دقیق‌تر انجام شود.

بهترین زمان برای انجام آزمایش کم خونی

زمان مناسب برای انجام آزمایش کم‌خونی به نوع تست بستگی دارد. اگر فقط CBC یا همان شمارش کامل سلول‌های خونی انجام می‌دهید، معمولا ساعت خاصی لازم نیست و در بیشتر مواقع هر زمان از روز قابل انجام است. اما اگر همزمان تست‌های آهن مثل serum iron، فریتین، ترانسفرین یا TIBC درخواست شده باشد، بهتر است نمونه‌گیری صبح انجام شود چون سطح آهن خون در طول روز نوسان دارد و نتیجه می‌تواند با زمان نمونه‌گیری تغییر کند. همچنین اگر مکمل آهن مصرف می‌کنید، معمولا توصیه می‌شود قبل از آزمایش آن را مصرف نکنید تا تفسیر دقیق‌تر باشد و دستور آزمایشگاه را رعایت کنید.

پزشکان پیشنهادی

4.6 (1357 نظر)

دکتر نیلوفر قدرتی

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (1011 نظر)

فریبا یوسفی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.7 (556 نظر)

دکتر سید فرشاد سید طاهر

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (363 نظر)

دکتر مینا خانحسینی

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

4.9 (334 نظر)

حسین فزونی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.9 (301 نظر)

دکتر هادی طاهری

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

آزمایش کم‌خونی راهی دقیق برای تشخیص آنمی است، اما ارزش واقعی آن وقتی دیده می‌شود که درست تفسیر شود و به یک برنامه درمانی منطقی برسد. پایین بودن Hb و Hct معمولاً اولین علامت کم‌خونی در آزمایش است، اما نوع کم‌خونی با نگاه کردن به MCV و RDW و سپس پنل آهن و فریتین و در صورت نیاز ب۱۲ و فولات مشخص می‌شود. اگر نتیجه نشان داد کم‌خونی دارید، قدم بعدی این نیست که خودتان درمان را شروع کنید، بلکه باید علت‌یابی کنید تا درمان دقیق و بی‌خطر باشد. اگر علائمی مثل تنگی نفس، تپش قلب، ضعف شدید، سرگیجه آزاردهنده یا خونریزی غیرطبیعی دارید، یا اگر هموگلوبین خیلی پایین گزارش شده است، بهتر است تفسیر و درمان را به پزشک بسپارید. کم‌خونی در بسیاری از موارد قابل درمان است، اما درمان درست از همان خواندن جواب آزمایش کم‌خونی شروع می‌شود.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!