فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
سرطان دهان یا سرطان اورال (به انگلیسی: Oral Cancer) یکی از شایعترین سرطانهای اکتسابی در جهان است که به سبک زندگی افراد بستگی زیادی دارد. سرطان در واقع رشد غیرطبیعی و بیش از حد سلولها است که میتواند در هر قسمتی از بدن رخ دهد. هرچند که بیشتر مبتلایان به سرطان بین سنین ۴۰ تا ۶۰ سال هستند، اما امروزه بهدلیل افزایش روزافزون استفاده جوانان از مواد مخدر و جویدن تنباکو (ناس) و سیگارکشیدن، میزان شیوع سرطان دهان هم بیشتر شدهاست؛ بنابراین بسیار اهمیت دارد که با نشانهها و عارضههای سرطان دهان آشنا شوید و با مشاهدهی علائم مشکوک بلافاصله به پزشک متخصص مراجعه کرد. اقدام بهموقع کلید درمان بسیاری از سرطانها است.
در این مطلب از مجله سلامتی دکترتو یکی دیگر از سرطانهای رایج با با هم بررسی کرده و علل، علائم و راههای درمان آن را با هم بررسی میکنیم.
سرطان دهان چیست؟
سرطان دهان یا سرطان کام به دلیل رشد غیرطبیعی سلولها و تشکیل تومورهای بدخیم در بخشهای مختلف دهان ایجاد میشود. این تومورها ممکن است در لبها، کف و سقف دهان، زبان، لثه، فضای داخلی دهان، گونهها، لوزهها و سایر بافتهای دهانی ظاهر شوند. بیماری معمولاً با ضایعات دردناک، زخمهای مزمن، و درد شدید زبانی که بهبود نمییابد همراه است. سیگار و الکل از عوامل اصلی افزایشدهنده خطر ابتلا هستند. این سرطان در ابتدا ممکن است بهصورت جوش یا آفت ظاهر شود و بهتدریج سایر علائم نمایان شوند.
سرطان دهان در مردان شایعتر از زنان است و مردان تقریباً دو برابر بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا میشوند که این موضوع به عواملی مانند مصرف بیشتر سیگار، الکل و قرار گرفتن در معرض عوامل خطرزا مرتبط است
عنوان | توضیحات |
---|---|
نام بیماری | سرطان دهان (سرطان کام) |
محل درگیری | لبها، زبان، کف و سقف دهان، لثه، گونهها، لوزهها، فضای داخلی دهان |
علائم شایع | زخمهای مزمن، ضایعات دردناک، درد شدید زبان، خونریزی بیدلیل، مشکل در جویدن یا بلع |
عوامل خطر | سیگار، الکل، عفونت HPV، قرار گرفتن در معرض اشعه ماورای بنفش، تغذیه نامناسب |
گروههای پرخطر | افراد بالای ۴۰ سال، مردان بیشتر از زنان، افراد سیگاری و مصرفکنندگان الکل |
روشهای تشخیص | معاینه دهانی، بیوپسی (نمونهبرداری)، آزمایشهای تصویربرداری (MRI، سیتیاسکن) |
روشهای درمان | جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، درمانهای ترکیبی |
اهمیت پیشگیری | خودآزمایی منظم، ترک سیگار و الکل، رعایت بهداشت دهان و دندان، مراجعه منظم به دندانپزشک |
عکس سرطان دهان
این تصویر زخمهای پیشرفته روی سطح زبان را نشان میدهد که یکی از نشانههای مشخص سرطان دهان یا زبان است. این زخمهای ماندگار، سفید یا قرمز رنگ، که بهبود نمییابند و اغلب با درد و التهاب همراه هستند، از علائم شایع این بیماری محسوب میشوند. چنین شرایطی نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام سرطان دهان، نقش کلیدی در درمان موفق و جلوگیری از گسترش بیماری دارد.
انواع سرطان دهان و اشکال مختلف سرطان دهان
سرطان دهان و زبان انواع مختلفی دارد که هرکدام بسته به محل درگیری و نوع سلولهای سرطانی، ویژگیهای خاص خود را دارند. برخی از این انواع شایعتر هستند و بیشتر افراد را درگیر میکنند. شناخت انواع مختلف این بیماری میتواند در تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب مؤثر باشد. در ادامه به رایجترین اشکال مختلف سرطان دهان و زبان اشاره شده است.
- سرطان سلول سنگفرشی (شایعترین نوع) که در سلولهای پوششی دهان و زبان ایجاد میشود.
- آدنوکارسینوم که غدد بزاقی را درگیر میکند.
- ملانوم دهانی که از سلولهای تولیدکننده رنگدانه در دهان منشا میگیرد.
- سارکوم که بافتهای همبند مانند عضلات یا استخوانهای فک را تحت تأثیر قرار میدهد.
- لنفوم که در بافتهای لنفاوی دهان و لوزهها ایجاد میشود.
سرطان سلول سنگفرشی رایجترین نوع این بیماری است که بیش از ۹۰ درصد موارد سرطان دهان و زبان را شامل میشود. تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع نقش کلیدی در بهبود بیماران دارد.
سرطان سقف دهان
سرطان سقف دهان یکی از انواع سرطانهای دهانی است که معمولاً در بافتهای سخت یا نرم سقف دهان ایجاد میشود. این بیماری میتواند با علائمی مانند زخمهای مزمن، درد، خونریزی، تغییر رنگ بافت و مشکلات در بلع یا تکلم همراه باشد. عوامل خطر شامل مصرف سیگار، الکل، عفونت HPV و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض مواد محرک است. تشخیص زودهنگام از طریق معاینه دهانی و نمونهبرداری (بیوپسی) اهمیت زیادی دارد، زیرا در مراحل اولیه، درمان موفقتر خواهد بود.
علائم سرطان دهان
سرطان دهان در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری، علائم زیر ظاهر میشوند:
- زخمهای مزمن دهان که پس از دو هفته بهبود نمییابند
- لکههای سفید یا قرمز روی لثه، زبان یا دیوارههای داخلی دهان
- درد یا بیحسی طولانیمدت در دهان یا لبها
- تورم یا ضخیم شدن بافتهای دهانی بدون دلیل مشخص
- خونریزی بیدلیل از دهان یا لثهها
- مشکل در بلع، جویدن یا تکلم
- احساس وجود توده یا زخم در دهان یا گلو
- تغییر صدا یا گرفتگی طولانیمدت
- کاهش وزن غیرمنتظره و بدون علت
شناخت زودهنگام علائم سرطان دهان و مراجعه سریع به پزشک میتواند تأثیر بسزایی در درمان موفق داشته باشد.
عوامل خطر ابتلا به سرطان دهان
براساس آمار جهانی از هر چهار مورد فرد مبتلا به سرطان دهان، ۳ نفر بهدلیل استفاده از دخانیات به این بیماری دچار شدهاند. بنابراین با شناخت عوامل مؤثر بر ابتلا به این بیماری میتوان حد زیادی آن را کنترل کرد.
از جمله عوامل مؤثر بر ابتلا به سرطان دهان عبارتاند از:
- مصرف دخانیات (حتی سیگار کشیدن و بهخصوص جویدن تنباکو بهصورت ناس)
- مصرف بیشازحد مشروبات الکلی (افزایش خطر ابتلا تا ۶ برابر بیشتر)
- سابقه وراثتی سرطان در خانواده
- قرارگرفتن بیشازحد زیر نور آفتاب، بدون ماسک یا محافظ
- ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) یا زگیل تناسلی در صورت برقراری سکس دهانی.
بهتر است در مورد عوامل مؤثر بر ابتلا به سرطان دهان به این چند نکته نیز دقت داشته باشد:
- زگیل تناسلی یا ویروس HPV میتواند از طریق سکس دهانی یا حتی تماس پوستی محافظتنشده با فرد ناقل منتقل شود و باعث ایجاد سرطان دهان شود.
- مصرف مواد حاوی تنباکو و نیکوتین هم میتواند باعث بروز سرطان دهان شود.
- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان عامل مهمی در بروز سرطان دهان است.
- یک چهارم کل افراد مبتلا به سرطان دهان در جهان تنها به الکل اعتیاد دارند.
- مصرف سایر مخدرها هم باعث افزایش احتمال بروز سرطان دهان میشود.
راه های تشخیص سرطان دهان
تشخیص بهموقع این بیماری، کلید درمان و کاهش میزان مرگ و میر ناشی از آن است. جراحان، انکولوژیست و دندانپزشک در مرحله اولیه میتواند نشانههای بیماری را تشخیص دهند. اگر این نشانهها جدی باشد، بیمار برای تشخیص و آزمایش باید آماده شود.
در حالت کلی، بهترین روش برای تعیین این که سلولهای سرطانی یا مستعد سرطان در بدن فرد وجود دارد، نمونه برداری (بیوپسی) و بررسی پاتولوژی ضایعات است. در این نمونهبرداری بخشی از بافت درگیر توسط پزشک متخصص برداشته شده و سپس برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود. از دیگر راههایی که ممکن است پزشک برای تشخیص بهتر نوع سرطان دهان استفاده کند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تصویربرداری
- ام آر آی
- آندوسکوپی جهت بررسی شیوع سرطان
- عکسبرداری از قفسه سینه و فک.
خودآزمایی سرطان دهان
همانطور که بارها در خلال این متن اشاره شد، خودآزمایی و رعایت بهداشت شخصی یکی از بهترین راههای تشخیص سریع زودهنگام بیماری است. شما به روشهای زیر میتوانید در خانه سلامت دهان و زبان خود را بررسی کرده و اگر مشکلی مشاهده کردید به پزشک مراجعه کنید. این خودآزمایی را بهتر است هر یک ماه یک مرتبه انجام دهید.
- در محیطی روشی با آینه تمام دهان از لبها تا سقف و کام و زیر زبان را بررسی کنید.
- با استفاده از چراغ قوه و یک چوب بستنی سلامت لوزهها و گلو را در آینه ببینید.
- کف دهان و پشت گلو را نگاه کرده و غدد لنفاوی را برای وجود تومور بررسی کنید.
- تمام سطح زبان، درون لثهها و بین آنها را بررسی کنید.
- در نهایت همواره با دهانشویه، کشیدن نخ دندان و مسواکزدن بهموقع مراقب سلامت دهان خود باشید.
درمان سرطان دهان چگونه است؟
خوشبختانه این روزها با پیشرفت تکنولوژی، سرطان دهانی که در مراحل اولیه تشخیص داده شود، به راحتی قابل درمان است. بههمین دلیل بر اهمیت مراجعه ماهانه به دندانپزشک و خودآزمایی تأکید داریم. درمان سرطان دهان معمولا بستگی به نوع سرطان و عوامل زیر دارد:
- گرید و درجه بیماری
- شرایط جسمی و سلامت بدنی فرد.
مراحل درمان این بیماری ممکن است بسته به تشخیص پزشک تنها شامل دارودرمانی باشد یا در موارد پیشرفتهتر نیاز به عمل جراحی داشته باشد. در برخی موارد اگر بیماری شدید بوده و توده بافت زیادی را درگیر کرده باشد، احتمالا آن بخش درگیر با جراحی، پرتو درمانی یا شیمی درمانی برداشته میشود.
روش جراحی برای درمان سرطان زبان معمولا برای بیماریهایی که زبان، استخوان فک و گرههای لنفاوی را درگیر کرده باشند، انجام میشود. دقت داشته باشید پس از جراحی ممکن است فرد تغییرات قابلتوجهی در صحبتکردن یا غذاخوردن داشته باشد که در این حالت باید عمل جراحی ترمیمی انجام شود.روشهای درمان سرطان دهان را در ادامه بررسی میکنیم.
۱. پرتو درمانی برای درمان سرطان دهان
استفاده از پرتودرمانی برای درمان سرطان دهان کار بسیار حساسی است. در این روش با استفاده از اشعه ایکس سلولهایی که DNA آنها آسیب دیده و باعث ایجاد تومور شدهاند، از بین رفته و سرعت رشد آنها نیز کاهش مییابد یا حتی متوقف میشود.
پرتودرمانی سرطان زبان عوارض متعددی دارد که از جمله آن میتوان موارد زیر را نام برد:
- پوسیدگی دندان
- زخمها و آفتها دهانی
- واکنشهای پوستی
- خستگی دائمی
- بیاشتهایی و تهوع دائمی.
۲. براکی تراپی برای درمان سرطان دهان
در این روش جراح و انکولوژیست در شرایط بسیار ویژه از نیدلهای رادیواکتیو برای انتقال اشعه ایکس به درون تومور و سوزاندن آن استفاده میکند. معمولا این روش سادهترین و اولین پیشنهاد پزشکان برای درمان سرطانهای بدخیم زبان در مراحل ابتدایی است.
۳. شیمی درمانی برای درمان سرطان دهان
درصورتیکه بیماری گسترش پیدا کردهباشد و پزشک بهراحتی آن را تشخیص دهد، معمولا با ترکیب شیمیدرمانی و پرتودرمانی میتوان آن را درمان کرد. شیمیدرمانی روند درمانی بسیار سنگینی است که بر کاهش قدرت و تکثیر سلولهای سرطانی، تأثیر میگذارد. این روش معمولا عوارض سنگینی به همراه دارد که اغلب ما با آنها آشنا هستیم. عوارض شیمی درمانی زبان عبارتاند از:
- ریزش مو
- خستگی
- تهوع مدام
- بیاشتهایی
- خواب بیشازحد
- تحریکپذیری شدید خلقوخو
- سیستم ایمنی ضعیف.
البته نگران نباشید، پس از پایان دوره شیمیدرمانی این مشکلات نیز برطرف خواهند شد.
۴. درمان سرطان دهان با هایپرترمی
این روش درمانی جدید را میتوان یکی از بهترین روشهای مکمل برای درمان سرطان دهان، با استفاده از پرتودرمانی دانست. در روش هایپرترمی، با حرارتدادن سلولهای سرطانی، مقاومت آنها شکسته میشود و سپس با استفاده از پرتودرمانی از بین میروند.
۵. جراحی سرطان دهان
جراحی زبان و دهان یکی از روشهای درمان این سرطان است. اما معمولا بهعنوان آخرین راه یا روش مکملی در کنار سایر درمانها استفاده میشود. جراحی سرطان دهان با عوارض طولانیمدتی همراه است که بهشدت زندگی فرد را مختل میکند.
انکولوژیست تنها در شرایط زیر است که جراحی را بهترین روش درمان برای بیمار عنوان میکند:
- سرطان در مراحل اولیه بوده و سلولها مستعد سرطانیشدن هستند.
- سرطان موضعی بوده و تنها یک بافت را درگیر کردهاست.
- سلولهای سرطانی به سایر بافتهای اطراف سرایت پیدا کند.
- سرطان اندامهای دورتر را نیز درگیر کند.
۶. ایمونوتراپی و سرطان دهان
ایمونوتراپی روشی نوین برای درمان سرطان دهان پیشرفته یا عودکننده است که با تقویت سیستم ایمنی بدن، سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهد. داروهایی مانند پمبرولیزومب (Pembrolizumab) و نیوولوماب (Nivolumab) با مهار پروتئینهای PD-1 و PD-L1، به سلولهای ایمنی کمک میکنند تا سرطان را شناسایی و از بین ببرند. این روش در برخی بیماران موجب کاهش اندازه تومور و بهبود کیفیت زندگی شده است، اما میزان پاسخدهی در افراد متفاوت بوده و ممکن است عوارضی مانند التهاب، خستگی و واکنشهای خودایمنی ایجاد کند. ایمونوتراپی باید تحت نظر پزشک و بر اساس وضعیت بیمار و مرحله بیماری تجویز شود.
آیا میتوان از سرطان دهان جلوگیری کرد؟
با افزایش آگاهی میتوان از بروز انواع سرطان از جمله سرطان دهان نیز جلوگیری کرد. همچنین برای کاهش خطر ابتلا به سرطان میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
- ترک سیگار، اعتیاد و مصرف دخانیات
- ورزش
- رژیم غذایی مناسب
- مصرف بیشتر سبزیجات و میوههای تازه
- انجام خودمراقبتی و عوضکردن مسواک هر ۳ ماه یکبار
- حتما در مقابل نور خورشید روی لبها هم ضدآفتاب بزنید.
- به وجود بیماریهای جنسی مانند زگیل تناسلی در شریک جنسی خود دقت کنید.
تفاوت سایر عارضه های دهانی با سرطان دهان
دهان بهدلیل محیط مرطوبی که دارد، محل مناسبی برای رشد باکتریهای مختلف و بروز بیماریها است. بههمین دلیل است که میگوییم، سرطان دهانی یک سرطان اکتسابی است که به سبک زندگی فرد بستگی دارد.
از جمله رایجترین ضایعات دهانی که سرطان دهان محسوب نمیشوند، میتوان موارد زیر را نام برد:
۱. فرق آفت و سرطان دهان
فرق آفت و سرطان دهان در ماهیت، علائم و روند بهبود آنهاست. آفت دهان یک زخم غیرسرطانی، موقتی و دردناک است که معمولاً به دلیل استرس، کمبودهای تغذیهای یا تحریک مکانیکی ایجاد شده و طی ۱ تا ۲ هفته خودبهخود بهبود مییابد. در مقابل، سرطان دهان یک بیماری جدی و پیشرونده است که زخمهای آن معمولاً بدون درد در مراحل اولیه ظاهر شده، بهتدریج بزرگتر، سفتتر و مقاوم به درمان میشوند و ممکن است با خونریزی، بیحسی، تغییر صدا یا دشواری در بلع همراه باشند. هر زخم دهانی که بیش از دو هفته باقی بماند، باید از نظر سرطان دهان بررسی شود.
۲. تفاوت لیکن پلان با سرطان دهان
این بیماری التهاب مزمن غشای مخاطی دهان است. لیکن پلان باعث ایجاد بثورات سفید در دهان میشود که شباهتی به لکههای ناشی از لوکوپلاکی ندارند. افراد مبتلا به این بیماری در رده سرطان دهان قرار نمیگیرند، اما کسانی که دچار لیکن پلان هستند، بیش از سایرین در معرض ابتلا به سرطان دهان هستند.
۳. فرق تومورهای خوش خیم و سرطان دهان
ممکن است در دهان شما تومور وجود داشته باشد، نگران نباشید برخی از انواع تومورها خوشخیم هستند و برای شما مشکلی ایجاد نمیکنند. از جمله تومورهای خوشخیم دهانی میتوان موارد زیر را نام برد:
- فیبروما
- لیپوما
- ویروس پاپیلومای انسانی (زگیل تناسلی)
- نوروفیبروما
- تومور سلول گرانول
- و غیره.
عامل ایجاد این تومورها حتما سرطان دهان نیست، اما برخی از آنها میتوانند باعث بروز مشکلاتی شوند. درصورتیکه دچار عارضه دهانی هستید برای مراقبت بیشتر به پزشک متخصص دندانپزشک مراجعه کنید. این تومورهای خوشخیم معمولا به سادگی با جراحی خارج میشوند.
چه زمانی باید آفت های دهانی را جدی بگیریم؟
همانطور که اشاره شد، آفت دهان میتواند به دلایل مختلفی از جمله حساسیتهای غذایی، مصرف داروهای خاص، سبک زندگی نادرست و حتی سرطان دهان ایجاد شود. مصرف غذاهای بیشازحد داغ، آلرژی و ضعف سیستم ایمنی نیز از دیگر عوامل بروز این مشکل هستند. آفتهای دهانی به دو نوع ساده و پیچیده تقسیم میشوند و معمولاً در افرادی که سابقه این مشکل را دارند، بیشتر دیده میشوند. اگرچه علت دقیق آفت مشخص نیست، اما عواملی مانند مصرف بیشازحد فستفود، استعمال سیگار و حتی آلودگی هوا میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.
آفتهای ساده و غیرسرطانی معمولاً دارای ویژگیهای زیر هستند:
- به شکل گرد یا بیضی ظاهر میشوند.
- رنگ آنها سفید یا زرد است.
- اطراف آنها ملتهب و سوزناک است.
تفاوت آفت ساده با زخمهای ناشی از بیماریهای عفونی یا مشکلات دندانی، مانند عوارض ایمپلنت این است که آفت هرگز خارج از دهان ظاهر نمیشود و مسری نیست. آفتهای معمولی معمولاً طی ۱۴ روز خودبهخود از بین میروند، اما در صورت شدید بودن، ممکن است نیاز به مراجعه به پزشک و مصرف آنتیبیوتیک باشد. رعایت بهداشت دهان و دندان، استفاده از دهانشویه یا آبنمک میتواند به کاهش درد و تسریع روند بهبودی کمک کند.
کدام آفت های دهانی را باید جدی گرفت؟
اگر آفت دهان بیش از ۳ هفته باقی بماند، بدون علت مشخصی مانند خراش داخلی دندانها ایجاد شده باشد، تعداد آنها به مرور افزایش یابد یا با علائمی مانند تب، ناراحتی و تورم غدد لنفاوی همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کرد. آفتهای سرطانی معمولاً روی زبان و زیر آن ظاهر شده و ممکن است به سایر نقاط دهان نیز گسترش یابند. یکی از مهمترین عوامل در درمان سرطان دهان، تشخیص زودهنگام است، زیرا تأخیر در شناسایی بیماری میتواند منجر به عوارض جدی و ماندگار شود.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر
سرطان دهان، چهارمین سرطان شایع جهان، ممکن است بدون علائم اولیه پیشرفت کند. زخمهای ماندگار، آفتهای غیرعادی که بیش از ۳ هفته بهبود نمییابند و ضایعات روی زبان از نشانههای هشداردهنده آن هستند. اگر این علائم همراه با تورم غدد لنفاوی ظاهر شوند، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. چکاپ منظم، بهویژه در افراد پرخطر مانند سیگاریها و افراد دارای سابقه خانوادگی، شانس تشخیص زودهنگام و درمان موفق را افزایش میدهد.
شما در قدم اول برای تشخیص و درمان سرطان دهان باید به دندانپزشک مراجعه کنید تا علائم شما را بررسی کند و تشخیص اولیه را انجام دهد. در مرحلهی بعد اگر پزشک لازم دانست برای تشخیص دقیقتر یا پیگیری درمان شما را به متخصص انکولوژی ارجاع میدهد. برای پیداکردن بهترین دندانپزشک و بهترین متخصص انکولوژی برای تشخیص و درمان سرطان دهان بهتر است به وبسایت دکترتو مراجعه کنید. در درکترتو علاوه بر آشنایی با بهترین دکترها میتوانید بهراحتی نوبت اینترنتی بگیرید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!