درد شکم چیست؟ شایع ترین دلایل شکم درد

شکم-درد-دل-درد

دردهای شکمی و شایع ترین علل شکم درد

درد شکم چیست؟

درد شکم، درد نسبتا شایعی است که بسیاری از افراد در طول زندگی تجربه می کنند، شکم درد معمولا در جامعه با عنوان دل درد بیان می شود. درد شکم معمولا به دنبال آسیب هر یک از ارگان های داخل شکمی، مصرف دارو یا مصرف سموم ایجاد می شود همچنین ممکن است درد از جای دیگری به شکم انتشار یابد برای مثال غالبا افراد به دنبال بیماری های قلبی و ریوی شکم درد را نیز تجربه می کنند. درد شکم ممکن است خفیف یا شدید، متناوب یا مداوم باشد. درد می تواند حاد و ناگهانی بوده و یا به صورت مزمن و طولانی با فرد همراه باشد. همچنین درد می تواند موضعی باشد و تنها در یک ناحیه از شکم ایجاد شود یا منتشر بوده و در تمام شکم احساس شود.

علایم همراه با درد شکم چیست؟

درد شکم با توجه به علت آن می تواند با علائمی مانند تهوع، استفراغ، بی اشتهایی، سرگیجه و اجتناب فرد از مصرف آب وغذا و حتی تکرر ادرار همراه باشد. به صورت کلی اگر درد شکم همراه با هریک از علائم ناراحت کننده ی زیر باشد باید سریعا به پزشک مراجعه کنید:

  • تب
  • مدفوع خونی
  • تهوع و استفراغ مداوم
  • کاهش وزن
  • زردی پوست
  • درد شدید هنگام لمس شکم
  • ورم شکم
  • تشدید درد با فعالیت(مانند دویدن یا بالا رفتن از پله ها)

علل درد شکم چیست؟

درد شکم می تواند علل متعددی داشته باشد. شایع ترین علل درد شکم، تولید زیاد گاز در روده ها، سوء هاضمه و کشیدگی دیواره ی روده است که معمولا مشکل جدی محسوب نمی شود و خود به خود بهبود می یابد. با این وجود دیگر علل درد ممکن است جدی بوده و نیاز به مداخله فوری داشته باشد. گاهی درد شکم اولین علامت بروز سکته ی قلبی به ویژه در افراد مسن است. همچنین درد شکم ممکن است به دنبال بیماری های روحی و روانی مانند اضطراب و افسردگی دیده شود. همچنین محل درد و الگوی درد شکمی در تشخیص علت درد شکم کمک کننده است. در ادامه با علت های مختلف درد شکم با توجه به الگوی درد آن(حاد، مزمن، پیشرونده) بیشتر آشنا می شویم.

علل درد شکمی حاد

درد های شکمی حاد، سریع پیشروی کرده اغلب در طی چند ساعت تا چند روز برطرف می شوند اما بعضی از دردها خطرناک بوده و نیاز به مداخله ی فوری پزشک دارند. رایج ترین علل درد شکمی حاد شامل موارد زیر است:

  • آنوریسم آئورت شکمی: به بزرگ شدن یا بیرون زدگی سرخرگ آئورت بر اثر ضعف دیواره آن آنوریسم آئورت می گویند. آنوریسم آئورت شکمی موجب درد شکمی، بی اشتهایی، کاهش وزن و وجود یک توده ی ضربان دار در شکم می شود.
  • التهاب آپاندیس: یکی از شایع ترین علل درد شکم که غالبا در کودکان و نوجوانان دیده می شود. درد شدید و ناگهانی در سمت راست و پایین شکم به همراه تهوع و استفراغ از علایم التهاب آپاندیس است.
  • التهاب مجرای صفراوی(کلانژیت)
  • التهاب کیسه صفرا(کوله سیستیت): درد التهاب کیسه صفرا در سمت راست و بالای شکم احساس می شود و بیشتر پس از خوردن غذاهای چرب به سراغتان می آید.
  • التهاب مثانه( سیستیت)
  • دیورتیکولیت: به بیرون زدگی های کوچک کیسه مانند در مخاط روده دیورتیکول و التهابی که به دنبال آن می آید دیورتیکولیت می گویند. دیورتیکولیت غالبا روده بزرگ را درگیر می کند و موجب درد در قسمت تحتانی و چپ شکم می شود.
  • التهاب قسمت ابتدایی روده کوچک
  • کتواسیدوز دیابتی: از عوارض حاد دیابت نوع ۱ است و به دنبال نرسیدن انسولین به بدن و بالا رفتن قند خون ایجاد می شود.
  • حاملگی نابجا: به حاملگی در جایی غیر از حفره رحم مانند لوله های رحمی، حاملگی نابجا یا حاملگی اکتوپیک می گویند.
  • احتباس مدفوع
  • حمله ی قلبی: اگر درد شکم در اثر فعالیت، مثلا ورزش کردن یا بالا رفتن از پله ها ایجاد شود و همراه با علایمی مانند تهوع، تنگی نفس یا تعریق باشد ممکن است علامت درد قلبی باشد.
  • ضربه به شکم
  • انسداد روده
  • در هم رَوی روده (intussusception): وقتی یک قسمت از روده داخل قسمت دیگری از روده مانند تلسکوپ فرو می رود و یا چین می خورد به آن انواژیناسیون یا درهم روی روده می گویند. این عارضه معمولا در کودکان و نوزادان رخ می دهد، همچنین درد شکم به صورت متناوب و دوره ای است.
  • عفونت کلیه(پبلونفریت)
  • سنگ کلیه
  • آبسه کبد
  • ایسکمی مزانتریک: مزانتر لایه ی دربرگیرنده ی روده ها است که ارگان های شکمی را پوشش می دهد. ایسکمی مزانتریک به دنبال کاهش خون رسانی به روده ی کوچک ایجاد می شود.
  • لنفادنوپاتی مزانتر: تورم گره های لنفاوی مزانترالتهاب پانکراس(پانکراتیت)
  • پریکاردیت: به التهاب بافت اطراف قلب پریکاردیت می گویند.
  • پریتونیت: به عفونت یا التهاب قسمتی از صفاق(پرده پوشاننده لوله گوارش) پریتونیت می گویند. درد ممکن است در سراسر شکم یا قسمتی از شکم احساس شود. بیمار مبتلا به پریتونیت اغلب ترجیح می دهد که به پشت بخوابد و هیچ گونه حرکتی نکند زیرا حرکت یا فشار به شکم باعث تشدید درد می شود.
  • پارگی روده ی بزرگ(پارگی کولون)
  • پلوریت: به التهاب و تحریک پرده های اطراف ریه پلوریت می گوییم.
  • پنومونی(سینه پهلو): به عفونت بافت ریه پنومونی یا ذات الریه می گویند. ممکن است به دنبال پنومونی درد در قسمت راست و بالای شکم ایجاد شود.
  • بیماری زونا(شینگلز)
  • التهاب لوله فالوپ(سالپینگیتیس)
  • پارگی طحال
  • عفونت طحال
  • آبسه ی طحال
  • عفونت مجاری ادراری
  • گاستروانتریت ویروسی(آنفولانزای معده): به دنبال التهاب معده و روده ایجاد می شود و با علائمی مانند درد شکمی، اسهال، استفراغ، درد عضلات و گاهی تب همراه است.

علل درد شکمی مزمن

درد مزمن شکمی، درد ی متناوب و دوره ای بوده وغالبا هفته ها، ماه ها یا حتی سال ها همراه فرد باقی می ماند و تحت برخی شرایط تشدید می شود.
رایج ترین علل درد شکمی مزمن به شرح زیر است:

  • آنژین: درد قلبی که در اثر کاهش خونرسانی به بافت قلب ایجاد می شود.
  • بیماری سیلیاک: یک اختلال خود ایمنی است که روده ی باریک را درگیر می کند.در بیماری سیلیاک، پرزهای روده باریک آسیب دیده و جذب مواد دچار اشکال می شود.
  • اندومتریوز: رشد بافت اندومتر(بافت داخل رحمی) در جایی بیرون از رحم را اندومتریوز گویند. در اندومتریوز، بافت اندومتر همچنان به فعالیت خود ادامه داده و در هر دوره ی قاعدگی، ضخیم شده و خون ریزی می کند.
  • سنگ کیسه صفرا
  • التهاب معده(گاستریت)
  • رفلاکس معده: که بیش تر با اصطلاح ترش کردن شناخته شده، باعث ایجاد درد و سوزش در قسمت بالای شکم می شود.
    اینگوئینال هرنیا(باد فتق): برآمدگی در شکم یا کشاله ران که با ایستادن و سرفه کردن بدتر می شود را فتق کشاله ران یا اینگوینال هرنیا می گویند. درمان باد فتق، جراحی است.
  • فتق شکمی
  • سندرم التهاب روده(IBS)
  • میتل اشمیتز: دردی که در میانه ی دوره ی قاعدگی و به دنبال تخمک گذاری ایجاد شده، میتل اشمیتز یا تخمک گذاری دردناک گویند. درد یک طرفه و در قسمت پایین شکم بوده وغالبا با مسکن های معمولی برطرف می شود.
  • کیست تخمدان
  • بیماری التهاب لگن
  • زخم معده(پپتیک اولسر): یکی از رایج ترین علل دردهای شکمی است. این درد غالبا در نیمه ی بالایی شکم ایجاد شده و به دنبال غذا خوردن تشدید می شود.
  • آنمی سیکل سل(کم خونی داسی شکل): نوعی کم خونی ارثی است که سلول های قرمز خون، در شرایط کمبود اکسیژن به صورت داسی شکل شده و از بین می روند.
  • کشیدگی عضلات شکمی
  • اولسر کولیت(کولیت زخمی): یک نوع بیماری خود ایمنی است که جدار داخلی روده دچار التهاب می شود و غالبا نیز روده بزرگ را درگیر می کند.

درد شکمی پیش رونده

درد شکمی پیش رونده شامل درد هایی است که به مرور زمان بدتر شده و با پیش روی سایر علایم همراه اند. این قبیل دردهای شکم را باید جدی بگیریم.
رایج ترین علل درد های شکمی پیش رونده به شرح زیر است:

  • سرطان ها
  • بیماری کرون: یک نوع بیماری التهابی است که روده ها را درگیر می کند و منجر به درد شکمی، اسهال شدید، خستگی، کاهش وزن و حتی سوء تغذیه می شود.
  • بزرگی طحال (اسپلینومگالی)
  • سرطان کیسه ی صفرا
  • هپاتیت
  • سرطان کلیه
  • مسمومیت با سرب
  • سرطان کبد
  • لنفوم نانهاجکین
  • سرطان پانکراس
  • سرطان معده
  • آبسه ی  لوله های تخمدان
  • اورمیا: اوره ماده زائدی است که کلیه ها آن را تصفیه کرده واز راه ادرار از بدن خارج می کنند. زمانی که کلیه نتواند خون را تصفیه کند و مواد زائد وارد خون شوند می گوییم فرد دچار اورمیا شده است. اورمیا وضعیتی خطر ناک است و نیاز به درمان فوری دارد.

درمان درد شکم

همان طور که اشاره شد درد شکم می تواند به دنبال علل متعددی ایجاد شود. الگوی درد(مداوم یا متناوب، شدید یا خفیف بودن) و محل درد بسته به علت آن متفاوت بوده و راهنمای خوبی برای تشخیص درست و درمان به موقع پزشک است. برای مثال درد ناگهانی شکم می تواند اولین علامت از وضعیت های خطرناکی مانند آپاندیس، سکته قلبی، حاملگی نا به جا و… بوده و نیاز به مداخله ی فوری پزشک داشته باشد. همچنین درد های عود کننده و طولانی مدت از مواردی هستند که باید بررسی شوند. با این وجود در صورتی که درد ناگهانی بوده یا بیشتر از چند روز طول بکشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
در عین حال راه هایی برای کاهش درد خود نیز پیدا کنید، به عنوان مثال اگر درد با سوء هاضمه همراه است، بهتراست وعده های غذایی خود را سبک تر کنید و یا با مصرف غذاهای غنی از فیبر و خوردن آب زیاد از ناراحتی ناشی از یبوست جلوگیری کنید. به یاد داشته باشید برای بهبود درد خود از مصرف خودسرانه ی مسکن هایی مانند ایپوبروفن و آسپرین و ناپروکسن خودداری کنید زیرا باعث تحریک معده و ایجاد زخم های خونریزی دهنده شده و موجب بدتر شدن درد شکم می شوند.

چه موقع برای درمان درد شکم به پزشک مراجعه کنیم؟

در هر کدام از شرایط زیر باید سریعا به اورژانس مراجعه کنید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید:

  • درد شدید شکم به دنبال ضربه یا تصادف
  • درد شکم به همراه احساس فشار و درد در قفسه سینه
  • درد شدید شکمی که با حرکت تشدید شده، به گونه ای که قادر به حرکت نباشید.

همچنین در نظر داشته باشید اگر درد شکم همراه با هر کدام از علایم زیر باشد لازم است به متخصص داخلی مراجعه کنید:

  • دردی که ناگهانی و شدید باشد.
  • تب
  • مدفوع خونی
  • تهوع و استفراغ مداوم
  • کاهش وزن
  • زرد شدن پوست
  • ورم شکم
  • درد شدید هنگام لمس شکم

 تنظیم و ترجمه: فاطمه افضلی

 منبع: mayoclinic

دکترتو: نوبت دهی اینترنتی پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید