همه چیز در مورد واکسن هپاتیت آ و محل تزریق آن

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

پیشگیری از بیماری‌های ویروسی کبدی یکی از دستاوردهای مهم پزشکی مدرن است و واکسن هپاتیت آ از موفق‌ترین نمونه‌ها به‌شمار می‌رود. این واکسن با استفاده از ویروس غیرفعال‌شده، سیستم ایمنی را آموزش می‌دهد تا در مواجهه واقعی با ویروس، واکنشی سریع و محافظتی نشان دهد. از آنجا که هپاتیت A از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شود، واکسیناسیون نقش کلیدی در کنترل همه‌گیری‌ها دارد. ایمنی اولیه معمولاً چند هفته پس از تزریق شکل می‌گیرد و با نوبت یادآور ماندگار می‌شود. کودکان بالای ۱۲ ماه، بیماران کبدی و مسافران به مناطق پرخطر از گروه‌های اصلی هدف برای تزریق واکسن هستند. در این مطلب از دکترتو، با واکسن هپاتیت A و نحوه عملکرد و تزریق آن آشنا می‌شوید.

واکسن هپاتیت آ چیست؟

واکسن هپاتیت A حاوی ویروس غیرفعال‌شده‌ هپاتیت a است که بدون ایجاد بیماری، سیستم ایمنی را فعال می‌کند. این واکسن با معرفی امن قطعات غیرفعال ویروس به بدن، سیستم ایمنی را وادار به ساخت آنتی‌ بادی محافظ می‌کند. این آنتی‌ بادی‌ها در مواجهه واقعی با ویروس هپاتیت A از کبد شما محافظت می‌کنند و از بروز علائم گوارشی و زردی پیشگیری می‌کنند.

با این واکسن، بدن یاد می‌گیرد چگونه در برابر ویروس واقعی از خود دفاع کند. در نتیجه، فرد در برابر علائم هپاتیت مثل التهاب کبد، تب، خستگی، یرقان و دل‌درد مقاوم می‌شود و ایمنی طولانی‌مدتی پیدا می‌کند. از آنجا که هپاتیت آ بیشتر از راه آب و غذای آلوده منتقل می‌شود، واکسن کنار رعایت بهداشت غذایی بهترین سپر دفاعی است. ایمنی اولیه معمولا دو تا چهار هفته بعد از دوز اول شکل می‌گیرد و با دوز یادآور تثبیت و ماندگار می‌شود. برنامه‌ریزی به‌موقع برای گروه‌های پرخطر و مسافران مناطق با شیوع بالا اهمیت زیادی دارد. واکسن علاوه بر محافظت فردی، با کاهش چرخه انتقال در خانواده، مهدکودک و محیط‌های شلوغ، اثر جمعی هم دارد.

شناسنامه دارویی	توضیحات
واکسن هپاتیت آ چیست؟	واکسن هپاتیت A برای پیشگیری از عفونت ویروس هپاتیت A و التهاب کبدی تزریق می‌شود.
نام عمومی دارو	واکسن هپاتیت A
نام تجاری	Havrix، Vaqta، Twinrix (در ترکیب با واکسن هپاتیت B)
نوع دارو	واکسن غیرفعال (ویروس کشته‌شده)
دسته بندی بارداری	گروه C (نیاز به مشاوره با پزشک در زمان بارداری)
نیمه عمر	اثر واکسن از چند هفته پس از تزریق شروع می‌شود و ایمنی آن برای سال‌ها باقی می‌ماند.
مکانیسم اثر	سیستم ایمنی بدن آنتی‌بادی علیه ویروس هپاتیت A تولید می‌کند و بدن را در برابر عفونت محافظت می‌کند.
بهترین شرایط نگهداری	در یخچال (۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد) نگهداری شود. از یخ‌زدگی جلوگیری شود.
نحوه مصرف	به صورت تزریق عضلانی در بازو، معمولا دو دوز در فواصل معین (بین ۶ تا ۸ ماه)

چه کسانی باید واکسن هپاتیت A بزنند؟

کودکان بالای ۱۲ ماه، مسافران به مناطق با شیوع بالای ویروس، کارکنان بهداشتی، افراد با بیماری‌های کبدی و کسانی که در معرض خطر بالای عفونت هستند، باید واکسن هپاتیت A دریافت کنند.​ به طور کلی واکسن هپاتیت آ برای افراد زیر توصیه می‌شود:

• همه نوزادان در سنین ۱۲ تا ۲۳ ماهگی
• مسافرانی که قصد دارند به کشورهایی با درصد بالای عفونت هپاتیت A سفر کنند
• افرادی که از داروهای تزریقی استفاده می‌کنند
• افراد مبتلا به بیماری مزمن کبدی (مانند هپاتیت B یا هپاتیت C) یا اختلالات فاکتور لخته شدن خون
• افراد با سابقه مصرف مواد مخدر
• کارکنان مراقبت‌های بهداشتی یا آزمایشگاهی که ممکن است در معرض هپاتیت A قرار بگیرند

برای کسانی که از تزریق یا ابتلای قبلی خود به این نوع بیماری هپاتیت مطمئن نیستند، آزمایش آنتی‌ بادی می‌تواند وضعیت ایمنی را روشن کند. واکسن در کنار شست‌وشوی دست‌ها، مصرف آب آشامیدنی سالم و رعایت بهداشت در آماده‌سازی غذا، خطر ابتلا را به حداقل می‌رساند. در خانواده‌هایی که کودک خردسال یا سالمند دارند، واکسیناسیون اعضای خانه راهبردی مؤثر برای شکستن زنجیره راه های انتقال بیماری هپاتیت است.

واکسن هپاتیت آ برای کودکان

کودکان بین ۱۲ تا ۲۳ ماه باید ۲ دوز واکسن هپاتیت A را دریافت کنند؛ دوز دوم حداقل ۶ ماه پس از دوز اول تزریق می‌شود. این واکسن از کودکان در برابر عفونت محافظت می‌کند.​ همچنین کودکانی که در مناطق زیر زندگی می‌کنند، بهتر است که این واکسن را تزریق کنند:

• آفریفا
• آسیا به جز ژاپن
• آمریکای جنوبی و آمریکای مرکزی
• اروپای شرقی
• اطراف مدیترانه
• خاورمیانه
• مکزیک

واکسن هپاتیت آ در بزرگسالان

این واکسن برای بزرگسالانی که در معرض ابتلا به ویروس هپاتیت آ هستند و بهداشت و سطح بهداشت عمومی و فردی آنها چندان قابل قبول نیست، تزریق می‌شود. همچنین تزریق این واکسن برای بزرگسالانی که به مناطق پرخطر سفر می‌کنند مهم است. واکسن ترکیبی هپاتیت آ و واکسن هپاتیت B نیز برای برخی افراد گزینه‌ای مناسب است و پوشش هر دو بیماری را فراهم می‌کند. برخی از بزرگسالانی که شرایط زیر را دارند، بهتر است این واکسن را تزریق کنند:

• نظامی‌ها
• افرادی که در معرض خطر ابتلا به ایدز هستند
• افرادی که در معرض ابتلا به هپاتیت آ قرار گرفته‌اند
• کسانی که مواد تزریق می‌کنند
• افرادی که در آزمایشگاه‌ها در معرض این ویروس هستند
• کسانی که در ارتباط با توزیع غذا هستند

متن انگلیسی:
The hepatitis A vaccine is made by taking whole hepatitis A virus and killing it with the chemical formaldehyde. Because the virus is inactivated, it cannot possibly cause hepatitis
ترجمه فارسی:
واکسن هپاتیت آ با کشتن ویروس هپاتیت آ و از بین‌بردن آن با ماده شیمیایی فرمالدئید کار می‌کند و تزریق آن (به دلیل غیرفعال بودن ویروس داخل واکسن) باعث ایجاد بیماری هپاتیت نمی‌شود.

به نقل از سایت chop

چه کسانی نباید واکسن هپاتیت آ بزنند؟

افرادی که به هر یک از اجزای واکسن حساسیت شدید داشته‌اند باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند. در صورت وجود بیماری تب‌دار متوسط تا شدید بهتر است تزریق تا زمان بهبودی به تعویق بیفتد. تصمیم‌گیری در شرایط خاص مانند بارداری، نقص ایمنی یا مصرف داروهای خاص باید با نظر پزشک انجام شود تا منافع و خطرات به‌درستی سنجیده شود. اگر به لاتکس حساسیت دارید، به دکتر اطلاع دهید. اگر به بیماری هپاتیت آ مبتلا شده باشید، نمی‌توان با تزریق واکسن آن را درمان کرد. این واکسن برای پیشگیری استفاده می‌شود و در این مورد استفاده‌ای ندارد. به طور کلی اگر شرایط زیر را دارید، بهتر است قبل از تزریق واکسن هپاتیت با پزشک مشورت کنید:

• افرادی که به هر جزء واکسن (مانند آلومینیوم یا ویروس غیرفعال‌شده) حساسیت شدید یا آلرژی دارند
• کسانی که در گذشته پس از تزریق این واکسن دچار واکنش آلرژیک شدید (مانند آنافیلاکسی) شده‌اند
• افراد مبتلا به بیماری حاد همراه با تب بالا (باید تا بهبود بیماری صبر کنند)
• نوزادان زیر ۱۲ ماه
• افرادی که به نئومایسین (در برخی انواع واکسن استفاده می‌شود) حساسیت دارند
• کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند (مثل بیماران پیوندی یا سرطانی) فقط با نظر پزشک باید واکسن بزنند

واکسن هپاتیت a چگونه تزریق می شود؟

این واکسن باید توسط یک پرستار یا یک نیروی متخصص تزریق شود. نحوه تزریق واکسن هپاتیت آ به صورت عضلانی است و معمولا در عضله بازو در بزرگسالان و عضله ران یا بازو در کودکان تزریق می‌شود. تزریق در خانه‌های بهداشت و سلامت، مراکز واکسیناسیون و کلینیک‌ها انجام می‌شود و نیاز به آماده‌سازی خاصی ندارد. بهتر است سابقه واکسیناسیون و بیماری‌های زمینه‌ای خود را همراه داشته باشید تا نوع واکسن و برنامه مناسب انتخاب شود. رعایت اصول بهداشتی و استراحت کوتاه پس از تزریق برای کاهش ناراحتی کمک‌کننده است.

باید به جای تزریق واکسن هم توجه نشان داد. اگر این محل آبسه کند، باید به دکتر مراجعه کنید. پس از تزریق ممکن است درد یا قرمزی موضعی ایجاد شود که با کمپرس سرد و مصرف مایعات بهبود می‌یابد. توصیه می‌شود طی روز تزریق فعالیت سنگین نداشته باشید و علائم غیرمعمول را به پزشک اطلاع دهید. تزریق به‌موقع دوز یادآور برای تثبیت ایمنی ضروری است و اگر فاصله طولانی شد، تنها همان دوز عقب‌افتاده را بزنید.

واکسن هپاتیت آ چند مرحله است؟

واکسن هپاتیت A معمولا در ۲ دوز تزریق می‌شود. ابتدا یک دوز تزریق شده و دوز بعدی که با نام‌های دوز یادآور یا بوستر هم از آن اسم برده می‌شود، بین ۶ تا ۱۲ ماه بعد تزریق می‌شود. البته که برند استفاده شده واکسن در مدت زمانی که نیاز است دوز بعدی تزریق شود، مهم است. مثلا برند Vaqta می‌تواند بین ۶ تا ۱۸ ماه بعد تزریق شود، مگر اینکه دکتر توصیه دیگری داشته‌باشد.

آیا تزریق واکسن هپاتیت آ مانع از ابتلا به این بیماری می‌شود؟

همین حالا از متخصص مشورت بگیر.

گوارش و کبد

دوز واکسن هپاتیت a در بزرگسالان و کودکان

میزان دوز بر اساس سن و نوع فرآورده متفاوت است اما اصول کلی ثابت است. کودکان یک دوز متناسب با سن دریافت می‌کنند و همان دوز در نوبت یادآور تکرار می‌شود. بزرگسالان دوز کامل بزرگسال را در هر دو نوبت دریافت می‌کنند. در واکسن‌های ترکیبی، دوز و تعداد نوبت‌ها طبق جدول اختصاصی همان فرآورده انجام می‌شود. جدول زیر دوزهای توصیه شده واکسن هپاتیت A را برای بزرگسالان و کودکان نشان می‌دهد:

گروه سنی	تعداد دوز	زمان‌بندی
کودکان (۱۲ تا ۲۳ ماه)	۲ دوز	دوز اول در ۱۲ تا ۲۳ ماهگی، دوز دوم حداقل ۶ ماه بعد
بزرگسالان	۲ دوز	دوز اول در زمان انتخابی، دوز دوم ۶ تا ۱۲ ماه بعد

مراقبت بعد از واکسن هپاتیت آ در بزرگسالان و کودکان

بعد از تزریق واکسن، ممکن است درد یا قرمزی در محل تزریق، تب خفیف یا خستگی ایجاد شود. نوشیدن مایعات، استراحت و استفاده از کمپرس سرد می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. در صورت بروز علائم شدید حتما به پزشک مراجعه کنید و توصیه‌های زیر را در نظر داشته‌باشید:​

• به فعالیت‌های منظم روزانه خود ادامه دهید
• ممکن است عوارض جانبی خفیفی مانند درد در محل تزریق، سردرد یا خستگی را تجربه کنید که معمولا خود به خود برطرف می‌شوند
• هیدراته بمانید و در صورت نیاز استراحت کافی داشته‌باشید
• واکنش‌های آلرژیک شدیدی ممکن است پس از واکسیناسیون رخ دهد. در صورت بروز علائم نگران کننده، به پزشک مراجعه کنید

حفظ کارت واکسن و ثبت زمان نوبت بعدی اهمیت دارد تا یادآور در موعد مناسب تزریق شود. در کودکان بهتر است در روزهای اول از لمس و فشار زیاد محل تزریق خودداری شود و در صورت بدخلقی یا بی‌قراری، تغذیه با مایعات و وعده‌های کوچک کمک‌کننده است. هیچ محدودیت غذایی خاصی وجود ندارد مگر آنکه پزشک توصیه دیگری کرده باشد.

واکسن هپاتیت a در بارداری و شیردهی

واکسن هپاتیت A از واکسن‌های غیرفعال‌شده است، بنابراین به‌طور کلی بی‌خطر در نظر گرفته می‌شود. با این حال اگر مادر در معرض خطر بالای ابتلا باشد (مثلا سفر به مناطق آلوده یا تماس با بیمار)، پزشک ممکن است تزریق واکسن را توصیه کند. در حال حاضر داده‌های مطالعات انسانی درباره تزریق واکسن هپاتیت a در بارداری محدود است اما تاکنون هیچ شواهدی از خطر برای جنین گزارش نشده است. تصمیم نهایی برای تزریق باید تحت نظر پزشک انجام شود.

در دوران شیردهی، واکسن هپاتیت A از نظر ایمنی قابل‌استفاده است و شیردهی مانعی برای تزریق این واکسن نیست. داده‌های موجود نشان می‌دهد آنتی‌بادی‌های مادر در شیر می‌توانند تا حدی از نوزاد محافظت کنند، هرچند میزان و شدت این حفاظت به‌طور کامل مشخص نیست.

آیا واکسن هپاتیت a عوارض دارد؟

عوارض واکسن هپاتیت بزرگسالان و کودکان شامل درد محل تزریق، تب خفیف، سردرد یا خستگی است و واکنش‌های شدید به این دارو نادر هستند.در افراد دارای بیماری مزمن کبدی، HIV و سایر گروه‌های پرخطر، واکسن هپاتیت A طبق گایدلاین‌ها به‌طور جدی توصیه می‌شود. در مورد مبتلایان به دیابت، شواهدی از افزایش خطر عفونت گزارش شده، اما هنوز همهٔ راهنماهای بالادستی، واکسیناسیون هپاتیت A را برای تمام افراد دیابتی به‌عنوان ضرورت قطعی تلقی نمی‌کنند و تصمیم باید با نظر پزشک و بر اساس سطح خطر فردی گرفته شود.

اگر هم‌زمان به بیماری تب‌دار مبتلا هستید بهتر است تزریق تا بهبود کامل به تعویق بیفتد. پایش کوتاه پس از تزریق و پیروی از توصیه‌های مراقبتی، احتمال ناراحتی‌ها را کمتر می‌کند. برخی از عوارض واکسن هپاتیت آ به شرح زیر است که در صورت مشاهده آنها باید به پزشک مراجعه کنید.

• درد یا قرمزی در محل تزریق
• سردرد
• خستگی
• تب
• درد عضلانی
• حالت تهوع یا استفراغ
• اسهال یا از دست‌دادن اشتها
• سرگیجه یا ضربان قلب سریع
• واکنش‌های آلرژیک مثل تنگی نفس، تورم صورت، لب، زبان یا گلو

واکنش های احتمالی بدن به واکسن هپاتیت آ چیست؟

واکسن هپاتیت A معمولا عوارض خفیفی دارد. شایع‌ترین واکنش‌ها شامل درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، تب خفیف، بی‌حالی، سردرد یا تهوع هستند. در کودکان هم ممکن است بی‌قراری یا بی‌اشتهایی دیده شود. واکنش‌های آلرژیک شدید نادرند اما ممکن است با علائمی مانند کهیر یا تنگی نفس همراه باشند. این واکنش‌ها معمولا کوتاه‌مدت‌اند و در مقایسه با فواید واکسن، اهمیت زیادی ندارند.

به دنبال راهی برای درمان هپاتیت آ هستی؟ همین الان از دکترت نوبت بگیر. 

دکتر هپاتیت آ

واکسن هپاتیت آ با چه داروهایی تداخل دارد؟

آمپول هپاتیت A می‌تواند با داروهای متعددی، به‌ویژه داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی (مثل سیکلوسپورین، تاکرولیموس، شیمی‌درمانی و کورتیکواستروئیدها)، تداخل از نوع کاهش پاسخ ایمنی داشته باشد؛ بنابراین لازم است فهرست داروهای مصرفی با پزشک یا داروساز بررسی شود، اما این داروها لزوماً منع مطلق برای تزریق واکسن نیستند.

• سیکلوسپورین‌ها
• تاکرولیموس‌ها
• داروهای شیمی درمانی
• کورتیکواستروئید‌ها مانند پردنیزون

اشکال دارویی	عوارض	تداخلات دارویی
Havrix	تب	کورتیکواستروئید‌ها مانند پردنیزون
Havrix Pediatric	قرمزی جای تزریق	تاکرولیموس‌ها
Vaqta	ناخوشی	داروهای شیمی درمانی
Vaqta Pediatric	خستگی	سیکلوسپورین‌ها

قیمت واکسن هپاتیت آ

هزینه واکسن هپاتیت در مراکز بهداشت به طور کلی بین ۴۷۰ تا ۶۰۰ هزار تومان گزارش شده است. برای اطلاع از قیمت دقیق واکسن هپاتیت بهتر است به مراکز درمان مراجعه کنید.

مراکز تزریق واکسن هپاتیت آ – کجا واکسن هپاتیت a بزنم؟

برای دریافت واکسن هپاتیت A، می‌توانید به مراکز بهداشت شهری، کلینیک‌های واکسیناسیون و انستیتو پاستور ایران مراجعه کنید.​ در بیشتر مراکز درمان امکان تزریق واکسن وجود دارد. پیش از مراجعه از موجودی واکسن و نیاز به نوبت‌گیری اطلاع بگیرید و کارت واکسیناسیون خود را برای ثبت همراه داشته باشید. برای گروه‌های پرخطر، هماهنگی با پزشک جهت انتخاب بین واکسن تکی یا ترکیبی توصیه می‌شود.

پزشکان پیشنهادی

۴.۷ (۵۵۸۹ نظر)

دکتر بهروز مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

۴.۸ (۵۳۸۷ نظر)

دکتر بهنام مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

۴.۸ (۴۹۷۲ نظر)

دکتر مهدی قاضی

تخصص اورولوژی

نوبت بگیرید

۴.۹ (۲۹۸۳ نظر)

دکتر محمود هادی زاده

فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی

نوبت بگیرید

۴.۹ (۲۸۶۹ نظر)

دکتر رامین اسدی

فوق تخصص غدد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۹ (۲۸۳۷ نظر)

دکتر لطف اله خادم سهی

تخصص ارتوپدی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

واکسن هپاتیت آ ابزاری ایمن، مؤثر و ضروری برای پیشگیری از یکی از شایع‌ترین بیماری‌های عفونی کبد است. این واکسن با ایجاد ایمنی طولانی‌مدت، خطر ابتلا و انتقال بیماری را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد. تزریق آن به‌ویژه برای کودکان، مسافران و افراد در معرض تماس با منابع آلوده اهمیت زیادی دارد. رعایت فاصله بین دو دوز و ثبت واکسیناسیون در کارت سلامت برای حفظ ایمنی پایدار ضروری است. واکسن هپاتیت A به دلیل غیرفعال‌بودن ویروس، معمولاً ایمن است و بیشتر عوارض آن خفیف و موقت‌اند؛ با این حال، مانند هر واکسن دیگری احتمال بسیار نادر واکنش‌های آلرژیک شدید نیز وجود دارد و لازم است بیمار از آن آگاه باشد. در کنار رعایت بهداشت غذایی، واکسیناسیون گسترده می‌تواند از شیوع هپاتیت A در جوامع جلوگیری کند.

دکترتو مراقب سلامت شماست!