احتمالا قبلا احساس کرده‌اید که پاها یا کف پاهایتان خواب می‌روند. اما اگر این حس را مکررا یا با شدت زیادی تجربه می‌کنید، می‌تواند نشانه یک بیماری جدی‌تر باشد. دلایل زیادی وجود دارد که ممکن است باعث بی حسی، سوزن سوزن شدن یا حتی سوزش در پاها و کف پاهایتان شود. این بی حسی معمولا مضر و جدی نیست و اکثرا مربوط به شرایط یا آسیب‌های موقت، مانند نشستن نامناسب است که جریان خون به پاها را کاهش می‌دهد. با این حال، گاهی اوقات بی حسی پاها که به‌عنوان پارستزی نیز شناخته می‌شود، می‌تواند نشانه یک اختلال پزشکی مزمن و جدی‌تر باشد. در این مقاله از دکترتو با ما همراه باشید تا به بررسی علت بی حسی پاها بپردازیم.
علل شایع بی حسی پاها
یکی از علل بی حسی پاها، وضعیت نامناسب بدن است. نشستن یا ایستادن در یک موقعیت برای مدت طولانی می‌تواند باعث فشرده شدن اعصاب یا عدم جریان خون شود. در این شرایط معمولا به‌محض حرکت، این بی حسی پاها از بین می‌رود. سایر علل حاد (ناگهانی یا کوتاه مدت) ممکن است به شرایط پیچیده‌تری مربوط باشند. این دلایل شامل موارد زیر است:
- دیابت و نوروپاتی دیابتی
- فتق دیسک کمر یا تنگی کانال نخاع
- گیرافتادگی موضعی اعصاب پا
- کمبود برخی ویتامین‌ها
- اختلالات تیروئید و مشکلات متابولیک
- مصرف برخی داروها و شیمی درمانی
- اختلالات عصبی
- فیبرومیالژیا
- اسکلروز متعدد
- سندروم تونل تارسال
- بیماری‌های شریان محیطی
- مصرف الکل
علاوه بر این موارد، یک‌سری دلایل جدی‌تر هم وجود دارد. جراحات و آسیب‌هایی که به پاها یا ستون فقرات وارد می‌شود، سیاتیک و سکته‌های خفیف از دیگر دلایل مهمی هستند که ممکن است باعث سوزن‌سوزن‌شدن و احساس بی حسی در پاها شوند.
| علت بروز بی حسی پاها | راهکار درمانی یا مدیریتی |
|---|---|
| وضعیت نامناسب بدن و فشار طولانی‌مدت | تغییر وضعیت بدن و حرکت که معمولاً باعث برطرف‌شدن بیحسی می‌شود |
| دیابت و نوروپاتی دیابتی | کنترل قند خون و درمان نوروپاتی دیابتی |
| فتق دیسک کمر یا تنگی کانال نخاع | کاهش فشار روی اعصاب فشرده‌شده (بسته به شدت مشکل) |
| سیاتیک (فشار یا تحریک عصب سیاتیک) | کاهش یا رفع فشار از روی عصب سیاتیک |
| گیرافتادگی موضعی اعصاب پا | کاهش فشار واردشده به عصب توسط ساختارهای اطراف |
| بیماری‌های شریان محیطی | بهبود جریان خون پاها با کاهش تنگی شریان‌ها |
| کمبود ویتامین B12 یا B1 | جبران کمبود ویتامین‌ها برای جلوگیری از آسیب عصبی |
| اختلالات تیروئید و مشکلات متابولیک | اصلاح عدم تعادل هورمونی و متابولیکی |
| مصرف برخی داروها و شیمی‌درمانی | مدیریت یا بررسی عوارض دارویی آسیب‌زننده به اعصاب |
| بیماری‌های عروقی و قلبی | بهبود عملکرد قلب و جریان خون در پاها |
| اختلالات عصبی مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS) | تشخیص و پیگیری بیماری عصبی زمینه‌ای |
| لوپوس، تومورها یا سکته‌های خفیف | بررسی و درمان بیماری زمینه‌ای جدی |
| نارسایی کلیه یا عفونت‌ها | درمان عفونت یا نارسایی و اصلاح عدم تعادل الکترولیت‌ها |
| مصرف الکل | کاهش یا قطع مصرف الکل برای جلوگیری از آسیب عصبی |
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medicalnewstoday
Numb legs and feet may be caused by sitting in a position that puts too much pressure on the nerves or reduces blood flow. Long-lasting numbness in the legs and feet may indicate an underlying condition.
ترجمه فارسی:
بی حسی پاها و کف پا ممکن است ناشی از نشستن در موقعیتی باشد که فشار زیادی به اعصاب وارد می‌کند یا جریان خون را کاهش می‌دهد. بی حسی طولانی‌مدت در پاها و کف پا می‌تواند نشان دهنده یک بیماری زمینه‌ای باشد.
۱. دیابت و نوروپاتی دیابت
یک علت بی حسی پاها در اکثر افراد، خصوصا زمانی که این بی حسی برای مدت زمانی طولانی ادامه دارد و تکرار می‌شود، دیابت و نوروپاتی دیابتی است. نوروپاتی دیابتی یا آسیب عصبی، در افراد دیابتی که سطح گلوکز خون (قند) کنترل نشده بالایی دارند، رخ می‌دهد.
پاها می‌توانند تحت تأثیر این نوع آسیب عصبی قرار بگیرند و به همین دلیل هم این افراد مدام پاهایشان بی حس می‌شود. نوروپاتی دیابتی باعث بی حسی، درد و ضعف می‌شود که معمولا از انگشتان پا شروع شده و ممکن است به تدریج به پاها، مچ پا و زانوها گسترش یابد.
۲. فتق دیسک کمر یا تنگی کانال نخاع
مورد مهم بعدی که می‌تواند علت بی حسی پاها باشد، فتق دیسک کمر یا بی حسی پا بعد از عمل تنگی نخاع است. مشکلات کمر، مانند پارگی یا فتق دیسک‌های ستون فقرات، ممکن است باعث فشرده شدن اعصابی شود که به پاها می‌روند و منجر به بی حسی یا اختلالات حسی شوند.
به‌عنوان‌مثال، سیاتیک وضعیتی است که در آن عصب سیاتیک تحریک یا فشرده می‌شود. عصب سیاتیک از کمر به پاها امتداد دارد و طولانی‌ترین عصب در بدن است. اگر این عصب تحریک یا فشرده شود، فرد ممکن است بی حسی یا سوزن‌سوزن‌شدن را در پاهای خود تجربه کند.
۳. گیرافتادگی موضعی اعصاب پا
فشارهای موقتی و موضعی که به اعصاب پا وارد می‌شوند می‌توانند علت بی حسی پاها باشند. عوامل مختلفی ممکن است اعصاب پا را تحت فشار قرار دهند. به‌عنوان‌مثال در بیماری‌های شریان محیطی، شریان‌ها تنگ می‌شوند و جریان خون به پاها را کم میکنند.
عصب تحت فشار یا فشرده حالت رایج دیگری است که به دنبال آن برخی از ساختارهای اطراف عصب، مانند عضلات، تاندون‌ها، بافت و استخوان‌ها، عصب را تحت فشار قرار می‌دهند. این حالت‌ها هم می‌تواند باعث بروز علائمی همچون بی حسی در پاها شود.
۴. کمبود برخی ویتامین ها
در برخی از افراد، کمبود ویتامین و بی حسی دست و پا مرتبط هستند. به‌عنوان‌مثال، کمبود ویتامین B12 یا تیامین (B1) می‌تواند باعث آسیب عصبی شود که نتیجه آن بی حسی در پاها است. ویتامین B12 برای حفظ سلامت اعصاب محیطی ضروری است و به همین دلیل هم کمبود آن می‌تواند باعث سوزن‌سوزن‌شدن و بی حسی پاها شود.
۵. اختلالات تیروئید و مشکلات متابولیک
در برخی افراد اختلالات تیروئید، از جمله کم‌کاری تیروئید یا سایر مشکلات متابولیکی می‌تواند علت بی حسی پاها یا بی حسی شست پا باشد. بیماری تیروئید معمولا تعادل هورمون‌ها و تعادل متابولیکی بدن را به هم می‌زند. کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده می‌تواند در برخی افراد به نوروپاتی محیطی منجر شود و باعث درد، بیحسی یا گزگز در اندام‌ها شود.
پزشکان پیشنهادی
دکتر علی حسین پورفیضی
متخصص ارتوپدی
دکتر مسعود اعتمادی فر
متخصص مغز و اعصاب (نورولوژی)
دکتر حمید قاضی
متخصص ارتوپدی
دکتر فرهنگ مرشد
متخصص جراحی مغز و اعصاب
دکتر مجید عابدی
فوق تخصص ارتوپدی ، فوق تخصص جراحی زانو و آسیب های ورزشی و تعویض مفصل
دکتر فرشاد مالکی
متخصص ارتوپدی۶. مصرف برخی داروها و شیمی درمانی
مصرف برخی از داروها، خصوصا داروهای شیمی درمانی می‌تواند باعث احساس گزگز پا یا بی حسی در پاها شوند. عوارض جانبی مصرف برخی از داروها، به اعصاب محیطی و مرکزی آسیب می‌رساند. این آسیب باعث مختل شدن ارسال و دریافت سیگنال‌های بین سیستم عصبی مرکزی و پاها شده که نتیجه آن، از دست رفتن حس در پاهاست.
علل با احتمال کمتر بی حسی پاها
گاهی اوقات علت بی حسی پاها یک سری بیماری‌های زمینه‌ای جدی‌تری است که کمتر رایج‌اند. مثلا لوپوس، سکته مغزی و برخی از تومورها را می‌توان علت بی حس شدن پاها در برخی از افراد در نظر گرفت.
به‌عنوان‌مثال، اگرچه نادر است، اما تومور ممکن است به گونه‌ای رشد کند که به عصب فشار وارد کند و باعث بی حسی و سوزن‌سوزن‌شدن پا شود. افراد مبتلا به لوپوس هم ممکن است دچار آسیب عصبی شوند که معمولاً باعث بی حسی با الگوی متغیر، از جمله پاها می‌شود.
۱. بیماری های عروقی
در افرادی که سابقه بیماری‌های قلبی دارند، تورم یا ادم در پاها و سوزن‌سوزن‌شدن کف پا، یک علامت نسبتا شایع است. وقتی قلب به خوبی کار نمی‌کند، جریان خون کند شده و همین می‌تواند علت بی حسی پاها باشد.
علاوه بر این، برخی از بیماری‌های قلبی مانند بیماری عروق کرونر، خطر ابتلا به بیماری‌های شریانی محیطی را افزایش می‌دهد. در این شرایط شریان‌ها در پاها تنگ شده و همین می‌تواند باعث درد و بی حسی در پاها و ساق پا شود.
۲. بیماری های عصبی مانند مالتیپل اسکلروزیس (MS)
یکی از جدی‌ترین دلایل بی حس شدن طولانی‌مدت پاها در برخی از افراد، بیماری مولتیپل اسکلروزیس است. مولتیپل اسکلروزیس یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غلاف میلین که سلول‌های عصبی را می‌پوشاند، حمله می‌کند. از علائم ام اس می‌توان به بی حسی در قسمت‌های مختلف بدن، از جمله پاها اشاره کرد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthline
Numbness and tingling is a common sign of MS. It’s usually one of the first symptoms that brings people to their doctors for diagnosis.
ترجمه فارسی:
بیحسی و سوزن‌سوزن‌شدن از علائم رایج MS است. این معمولا یکی از اولین علائمی است که افراد بعد از تجربه آن به پزشک مراجعه میکنند.
۳. نارسایی کلیه ها و عفونت
به ندرت ممکن است علت بی حسی پاها، مشکلات و بیماری‌های کلیوی، از جمله نارسایی کلیه یا برخی از عفونت‌ها باشد. عفونت و نارسایی کلیه می‌تواند باعث آسیب‌های عصبی و نوروپاتی شود که علت آن، جمع‌شدن ترکیبات سمی و عدم تعادل الکترولیت‌های بدن است. این شرایط با تاثیری که روی اعصاب می‌گذارد، ممکن است باعث بی حسی، تورم شدید و گزگز کردن دست‌ها و پاها شود.
نتیجه گیری
بی حسی در پاها و ساق پا وضعیت شایعی است و معمولا خود به خود از بین می‌رود. اما در صورتی که این شرایط مزمن شد، باید حتما به دنبال علت بی حسی پاها باشید، چرا که ممکن است این حالت نشان‌دهنده یک بیماری زمینه‌ای جدی‌تر باشد. اگر بی حسی غیرقابل‌توضیح، مداوم، دردناک یا همراه با سایر علائم مزمن را تجربه می‌کنید، باید برای تشخیص و بررسی گزینه‌های درمانی به پزشک مراجعه کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
خیر در بیشتر مواقع زمانی که بی حسی در پاها یک احساس موقتی است و زود برطرف می‌شود، نشانه یک مشکل جدی نیست. اما اگر این اتفاق مدام تکرار می‌شود و مدت زمان آن طولانی است، باید علت زمینه‌ای را جدی گرفت.
بله کمبود این ویتامین یکی از شایع‌ترین دلایل بی حسی پاهاست. این ویتامین از اعصاب محیطی محافظت می‌کند و کمبود آن می‌تواند باعث بی حسی در پاها شود.
