فهرست مطالب
عفونت ناف زمانی رخ میدهد که پوست داخل یا اطراف گودی ناف درگیر عفونت باکتریایی یا قارچی شود. قرمزی، درد، خارش، بوی نامطبوع و ترشح از ناف از نشانههای رایج آن هستند. تعریق و ماندن رطوبت در گودی ناف زمینهساز اصلی عفونت ناف است و قند خون بالا، اضافه وزن، پیرسینگ و جراحی شکم خطر آن را بیشتر میکنند. درمان به علت عفونت بستگی دارد؛ عفونت قارچی و باکتریایی درمان یکسانی ندارند و ممکن است به داروی موضعی یا درمان پزشکی متفاوتی نیاز داشته باشند. اگر قرمزی در حال گسترش باشد یا همراه با تب، درد شدید و ترشح غیرطبیعی باشد، باید برای بررسی پزشکی مراجعه کرد. عفونت ناف در نوزاد یک وضعیت اورژانسی جداگانه است و صبر کردن در آن جایز نیست. در این مقاله از دکترتو با علائم، علتها، پمادها و درمان خانگی عفونت ناف آشنا میشوید.
عفونت ناف چیست؟
عفونت ناف یعنی باکتری یا قارچ در پوست گودی ناف رشد کرده و آنجا را ملتهب کرده است. این عفونت یک بیماری داخلی نیست و در لایه پوست باقی میماند، مگر اینکه درمان نشود و گسترش پیدا کند. ناف بیشتر از هر جای دیگر بدن مستعد این مشکل است. گودی ناف یک چین عمیق، گرم و مرطوب است که عرق، سلولهای مرده پوست و پرز لباس در آن جمع میشوند. این ترکیب محیط ایدهآلی برای رشد میکروب میسازد و چون ناف معمولا کمتر از بقیه پوست بدن شسته و خشک میشود، رطوبت در آن باقی میماند.
عفونت ناف را با مشکلات دیگر این ناحیه اشتباه نگیرید. مثلا فتق ناف برجستگی نرمی است که با سرفه و زور زدن بزرگتر میشود و قرمزی و ترشح ندارد و ربطی به عفونت ندارد. بوی بد ناف هم بهتنهایی عفونت نیست و بیشتر وقتها از تجمع چرک و سلول مرده میآید.
بهترین پماد برای درمان عفونت ناف چیه؟
همین حالا از دکتر سوال کن!
علائم عفونت ناف چیست؟
علائم عفونت ناف قرمزی، تورم، درد و ترشح از گودی ناف است. این نشانهها معمولا در چند روز شدت میگیرند و با تمیز کردن ساده برطرف نمیشوند. علائمی که باید دنبالشان بگردید به این ترتیب هستند:
- قرمزی پوست داخل ناف یا حلقهای از قرمزی دور آن
- تورم و گرم شدن ناحیه
- درد یا سوزش که با فشار بیشتر میشود
- ترشح سفید، زرد، سبز یا قهوهای
- خارش شدید، پوسته پوسته شدن و ترک خوردن پوست
- بوی نامطبوع که بعد از شستشو هم برمیگردد
- خونریزی مختصر یا دلمه بستن روی پوست
نوع عفونت را میتوان تا حد زیادی از روی همین نشانهها حدس زد و این مهمترین قدم است، چون درمان عفونت قارچی و باکتریایی با هم فرق دارد. عفونت قارچی بیشتر با خارش و قرمزی یکدست خودش را نشان میدهد و عفونت باکتریایی با درد و چرک. تفاوتهای عملی این دو نوع به این ترتیب است:
| نوع عفونت | ظاهر پوست | چگونه احساس میشود؟ | درمان معمول |
|---|---|---|---|
| قارچی (کاندیدا) | قرمزی روشن و یکدست با پوسته ریزی و ترشح سفید | خارش شدید و گاهی سوزش | پماد ضدقارچ |
| باکتریایی | تورم موضعی با چرک زرد یا سبز و گاهی دلمه | درد و حساسیت به لمس | پماد آنتیبیوتیک و در موارد شدیدتر آنتیبیوتیک خوراکی |
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic.org
“The most common symptom of a belly button yeast infection is a bright red rash in the skin folds of your navel. The rash is typically extremely itchy.”
ترجمه فارسی:
شایعترین نشانه عفونت قارچی ناف، بثوری قرمز و روشن در چینهای پوست ناف است. این بثور معمولا خارش بسیار شدیدی دارد.
علت عفونت ناف چیست؟
علت عفونت ناف در بیشتر افراد ماندن رطوبت در گودی ناف است. میکروبها روی پوست همه ما زندگی میکنند و فقط وقتی مشکلساز میشوند که محیط گرم و مرطوب فرصت تکثیر به آنها بدهد. عاملهایی که این فرصت را میسازند عبارتند از:
- تعریق و ماندن رطوبت در گودی ناف
- قند خون بالا و دیابت
- اضافه وزن و چینهای پوستی
- سنگ ناف و کیست
- زخم، پیرسینگ و جراحی شکم
۱. تعریق و ماندن رطوبت در گودی ناف
تعریق و رطوبت شایعترین زمینهساز عفونت ناف هستند. قارچ کاندیدا در محیط گرم و مرطوب سریع رشد میکند و گودی ناف دقیقا چنین جایی است. لباس تنگ و پارچههای مصنوعی این حالت را بدتر میکنند، چون اجازه تهویه هوا را نمیدهند. هوای گرم و شرجی، ورزش سنگین و خشک نکردن ناف بعد از حمام هم احتمال عفونت را افزایش میدهند. بعد از هر حمام گودی ناف را با گوشه حوله خشک کنید.
۲. قند خون بالا و دیابت
قند خون بالا خطر عفونت ناف را چند برابر میکند و درمان آن را هم کندتر میکند. قند اضافی در خون و ترشحات پوست منبع غذایی قارچ میشود و رشد آن را تسریع میکند. عفونت قارچی مکرر در ناف یا چینهای دیگر بدن گاهی اولین نشانه دیابت تشخیص دادهنشده است. اگر عفونت ناف شما تکرار میشود یا با درمان خوب نمیشود، پزشک برای شما آزمایش قند خون تجویز میکند.
۳. اضافه وزن و چینهای پوستی
اضافه وزن احتمال بروز عفونت ناف را بیشتر میکند، چون ناف را عمیقتر و بستهتر میکند. در این حالت هوا به کف گودی ناف نمیرسد و رطوبت آنجا حبس میماند. بارداری هم موقتا همین وضعیت را ایجاد میکند. با بزرگ شدن شکم، ناف کشیده و گاهی برجسته میشود و تعریق ناحیه بیشتر میشود.
۴. سنگ ناف و کیست
سنگ ناف توده سفت و تیرهای از چربی و سلول مرده است که سالها در گودی ناف جمع میشود و میتواند زمینه عفونت شود. این توده پوست زیرش را تحریک میکند و میکروب را در خود نگه میدارد. کیستهای مادرزادی ناف علت نادر بروز عفونت ناف هستند. باقیمانده مجرای دوران جنینی گاهی به شکل کیست باقی میماند و با ترشح مکرر و عفونتهای عودکننده خودش را نشان میدهد. ترشح مداوم و بیدلیل از ناف در بزرگسال به سونوگرافی نیاز دارد.
۵. زخم، پیرسینگ و جراحی شکم
هر زخمی در ناحیه ناف راه ورود میکروب به زیر پوست را باز میکند. پیرسینگ ناف یک زخم عمدی است و تا کامل ترمیم شدن، ماهها در معرض عفونت میماند. جراحی شکم هم همین اثر را دارد. بعد از عملهایی مانند ابدومینوپلاستی و لاپاراسکوپی، بخیه و زخم اطراف ناف میتوانند عفونی شوند. خاراندن و کندن پوست ناف با ناخن هم زخمهای ریزی میسازد که خودشان شروع عفونت هستند.
علت عفونت ناف در زنان چیست؟
علت عفونت ناف در زنان معمولا مشابه علتهای ایجاد عفونت ناف در مردان است و مکانیسم متفاوتی ندارد. برخی تغییرات و مداخلات مرتبط با ناحیه شکم در زنان میتوانند سد طبیعی پوست ناف را آسیبپذیرتر کنند یا باعث افزایش رطوبت و اصطکاک در این ناحیه شوند. پیرسینگ ناف در زنان بسیار رایجتر است و مدتها یک زخم باز باقی میماند. بارداری ناف را کشیده و مرطوبتر میکند و همزمان قند خون را در برخی مادران بالا میبرد. عملهای سزارین و ابدومینوپلاستی هم زخم و بخیه را به همین ناحیه میآورند.
ترشح ناف در زنان همیشه نشانه عفونت لگنی یا مشکل زنانه نیست. این تصور رایج است و پایهای ندارد، چون ناف با اندامهای تناسلی ارتباط مستقیمی ندارد.
آیا عفونت ناف خطرناک است؟
عفونت ناف در بیشتر بزرگسالان خطرناک نیست و در چند روز با مراقبت ساده بهتر میشود. خطر وقتی جدی میشود که عفونت از پوست ناف بیرون بزند و به بافت اطراف برسد. نشانههایی که مراجعه فوری لازم دارند به این ترتیب هستند:
- قرمزی که از ناف بیرون میزند و روی شکم پخش میشود
- خطهای قرمز که از ناف به سمت بالا یا اطراف کشیده میشوند
- تب و لرز
- درد شدید یا سفت شدن ناحیه ناف
- ترشح سبز، قهوهای یا خونی
- تهوع و استفراغ همراه با درد شکم
- بهتر نشدن علائم بعد از سه تا پنج روز مراقبت خانگی
افراد دیابتی، افراد با سیستم ایمنی ضعیف و کسانی که تازه جراحی شکم داشتهاند باید زودتر از بقیه به پزشک مراجعه کنند. در این گروهها عفونت سریعتر پیشرفت میکند و مراقبت خانگی کافی نیست. درد ناف بدون قرمزی و ترشح هم علتهای دیگری دارد و بررسی جداگانه نیاز دارد.
معاینه توسط بهترین دکتر پوست و مو ایران معمولا در همان جلسه اول مشخص میکند عفونت ناف قارچی است یا باکتریایی.
درمان عفونت ناف چیست؟
درمان عفونت ناف با خشک نگه داشتن ناحیه و یک پماد متناسب با نوع عفونت انجام میشود. پماد ضدقارچ و پماد آنتیبیوتیک جای هم را نمیگیرند، پس انتخاب اشتباه فقط زمان را از دست میدهد. روشهایی که برای درمان عفونت ناف مطرح میشوند عبارتند از:
- پماد موضعی ضدقارچ یا آنتیبیوتیک
- آنتیبیوتیک خوراکی در موارد گستردهتر
- مراقبت خانگی برای خشک و تمیز نگه داشتن ناف
- روشهای طب سنتی که مردم دربارهشان سوال میکنند
۱. پماد برای عفونت ناف
پماد مناسب عفونت ناف به نوع میکروب بستگی دارد. برای عفونت قارچی پماد ضدقارچ مانند کلوتریمازول تجویز میشود و برای عفونت باکتریایی پماد آنتیبیوتیک مانند موپیروسین.
پماد را روی پوست تمیز و کاملا خشک بزنید و لایه نازکی کافی است. لایه ضخیم پماد رطوبت را زیر خودش نگه میدارد و کار را بدتر میکند. اگر بعد از یک هفته تغییری ندیدید، پماد را عوض نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
پماد تتراسایکلین چشمی برای ناف ساخته نشده است. این فرآورده برای چشم تولید میشود، پوشش لازم برای میکروبهای پوست را ندارد و روی عفونت قارچی هیچ اثری نمیگذارد. استفاده خودسرانه از آن یکی از دلایل طولانی شدن عفونت ناف است.
۲. آنتی بیوتیک و مترونیدازول برای عفونت ناف
آنتیبیوتیک خوراکی فقط وقتی لازم میشود که عفونت از پوست ناف فراتر رفته باشد. قرمزی پخششده روی شکم، تب یا آبسه نشانههای همین حالت هستند و پزشک در آنها دارو تجویز میکند.
مترونیدازول معمولا داروی درستی برای عفونت ناف نیست. این دارو روی باکتریهای بیهوازی اثر میگذارد، در حالی که عفونت ناف را بیشتر استافیلوکوک و استرپتوکوک یا قارچ کاندیدا ایجاد میکنند. پزشک آن را فقط در عفونتهای بدبو و مختلط تجویز میکند و آن هم کنار داروی دیگری.
آنتیبیوتیک باقیمانده از نسخههای قبلی را برای ناف مصرف نکنید. دوز و مدت درمان در عفونت پوستی مشخص است و مصرف ناقص، هم عفونت را نیمهدرمان رها میکند و هم مقاومت دارویی میسازد.
برای درمان عفونت ناف مقاوم از پزشک مشاوره بگیرید.
۳. درمان خانگی عفونت ناف بزرگسالان
درمان خانگی عفونت ناف روی تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه متمرکز است. این کار در موارد خفیف بهتنهایی جواب میدهد و در موارد شدیدتر اثر پماد را بیشتر میکند. کارهایی که در خانه انجام دهید به این ترتیب هستند:
- روزی یک بار ناف را با آب ولرم و صابون ملایم بشویید
- بعد از شستشو گودی ناف را با گوشه حوله کاملا خشک کنید
- برای پاک کردن ترشح از سرم نمکی یا آب نمک رقیق استفاده کنید
- لباس زیر و پیراهن نخی و گشاد بپوشید
- در طول درمان پیرسینگ ناف را دربیاورید
- قند خون خود را در محدودهای که پزشک تعیین کرده نگه دارید
چند کار هم عفونت ناف را بدتر میکنند. ناف را با گوشپاککن، ناخن یا هر وسیله نوکتیز نکنید، چون زخم تازه میسازد. الکل و بتادین را روی پوست ملتهب ناف نریزید و ناف را با چسب یا پانسمان نپوشانید، چون هر دو رطوبت را حبس میکنند.
۴. درمان عفونت ناف با طب سنتی
درمان عفونت ناف با طب سنتی پشتوانه علمی ندارد و هیچ ترکیب گیاهی به عنوان درمان آن تایید نشده است. توصیههایی مانند مالیدن زردچوبه، روغنهای گیاهی یا خمیرهای خانگی روی ناف در هیچ مطالعهای بررسی نشدهاند. این توصیهها روی پوست زخمی خطر هم دارند. ماده گیاهی آلوده میتواند میکروب تازهای وارد زخم کند و خمیر غلیظ رطوبت را زیر خودش نگه میدارد، یعنی دقیقا همان چیزی که عفونت ناف با آن رشد میکند. هیچ فرآوردهای را بدون نظر پزشک روی ناف ملتهب نگذارید.
تشخیص نوع عفونت کار پزشک است و بدون آن هر درمانی حدس میماند. ویزیت بهترین دکتر بیماری های پوستی و درماتولوژی ایران کوتاهترین راه برای رسیدن به پماد درست از همان ابتداست.
عفونت ناف نوزاد چه فرقی با بزرگسالان دارد؟
عفونت ناف نوزاد یک وضعیت اورژانسی است و با عفونت ناف بزرگسالان قابل مقایسه نیست. در نوزاد، عفونت میتواند از محل بند ناف به سرعت وارد خون شود و سپسیس بسازد.
نشانهها را همان روز جدی بگیرید. قرمزی پوست دور کنده بند ناف، سفت شدن پوست آن ناحیه، ترشح چرکی و بدبو، تب، بیحالی و بد شیر خوردن نوزاد همگی زنگ خطرند. با دیدن هر کدام از اینها نوزاد را همان موقع به پزشک یا اورژانس برسانید و منتظر فردا نمانید.
پیشگیری در نوزاد ساده است. بند ناف را تمیز و خشک نگه دارید، پوشک را زیر آن تا بزنید تا ادرار به آن نرسد و هیچ مادهای روی آن نگذارید. روغن، زردچوبه، خاکستر و پودر روی بند ناف نوزاد ممنوع هستند و خودشان عامل عفونت میشوند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic.org
“Experts estimate omphalitis affects less than 1% of babies in high-income countries like the U.S. But it affects up to 6% of babies in low- and middle-income countries.”
ترجمه فارسی:
کارشناسان تخمین میزنند عفونت بند ناف کمتر از یک درصد نوزادان را در کشورهای با درآمد بالا مانند آمریکا گرفتار میکند، اما در کشورهای با درآمد کم و متوسط تا شش درصد نوزادان به آن مبتلا میشوند.
چطور از عفونت ناف پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از عفونت ناف با یک عادت ساده انجام میشود و آن هم خشک نگه داشتن گودی ناف است. بقیه کارها همین اصل را از راههای دیگر تکمیل میکنند. اقدامهای موثر برای پیشگیری از عفونت ناف به این ترتیب هستند:
- هنگام حمام ناف را هم مثل بقیه پوست بشویید و بعد خشکش کنید
- بعد از ورزش و تعریق زیاد ناحیه را با آب بشویید
- لباس نخی بپوشید و از لباس تنگ در هوای گرم پرهیز کنید
- ناف را نکنید و در آن نکاوید
- پیرسینگ ناف را روزانه با سرم نمکی تمیز کنید
- قند خون خود را کنترل کنید
- بعد از جراحی شکم دستورهای مراقبت از زخم را کامل اجرا کنید
۴.۶ (۱۳۶۷ نظر)۴.۵ (۱۲۲۵ نظر)۴.۴ (۱۱۳۰ نظر)۴.۷ (۱۰۱۳ نظر)۴.۱ (۹۱۴ نظر)۴.۸ (۶۲۸ نظر)نتیجه گیری
عفونت ناف مشکلی است که تشخیص نوع آن از درمانش سختتر است. پماد اشتباه روی عفونت اشتباه هفتهها زمان میبرد و همین چرخه است که یک عفونت ساده پوستی را به مشکلی طولانی تبدیل میکند. در بیشتر بزرگسالان چند روز مراقبت درست کافی است و ماجرا همانجا تمام میشود. اگر قرمزی در بخشهای مختلف شکم پخش شد، تب کردید یا علائم بعد از چند روز بهتر نشد، باید به پزشک مراجعه کنید. در نوزادان اولین نشانههای عفونت در بند ناف باید فورا توسط پزشک بررسی شود.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
