فهرست مطالب
- دیر حرف زدن کودک چیست؟
- حرف نزدن کودک تا چه سنی طبیعی است؟
- علت دیر حرف زدن کودک چیست؟
- چه زمانی باید نگران حرف نزدن کودک باشیم؟
- علت دیر حرف زدن کودک پسر نسبت به دختر چیست؟
- آیا خوراکی هایی مثل موز و بستنی باعث دیر حرف زدن کودک میشوند؟
- کمبود چه ویتامینی باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟
- آیا دیر حرف زدن کودک نشانه کم هوشی است؟
- آیا دیر حرف زدن کودک نشانه اوتیسم است؟
- درمان دیر حرف زدن کودک چیست؟
- نتیجه گیری
بیشتر کودکان اولین کلمههایشان را حدود یک سالگی میگویند و در دو سالگی جمله دو کلمهای میسازند. کودکی که در ۱۸ ماهگی کمتر از ده کلمه یاد گرفته یا در دو سالگی نمیتواند جمله بسازد به ارزیابی نیاز دارد. شایعترین علت قابل درمان دیر حرف زدن کودک کمشنوایی است، پس آزمایش شنوایی اولین قدم است. البته پسرها چند هفته دیرتر حرف زدن را شروع میکنند که تفاوت قابل توجهی نیست. موز، بستنی و تخم مرغ هیچ اثری بر حرف زدن ندارند و معمولا کمبود ویتامینی هم علت تاخیر در حرف زدن نیست. دیر حرف زدن معمولا نشانه کم هوشی یا اوتیسم نیست. درمان اصلی گفتار درمانی است و هر چه زودتر شروع شود نتیجه بهتری میدهد. در این مقاله از دکترتو با سن طبیعی حرف زدن، علتها، نشانههای هشدار و درمان دیر حرف زدن کودک آشنا میشوید.
دیر حرف زدن کودک چیست؟
دیر حرف زدن کودک یعنی کودک کلمهها را دیرتر از سن معمول یاد میگیرد. مسیر رشد او همان مسیر معمول بقیه کودکان است و فقط کندتر پیش میرود. در منابع پزشکی به این وضعیت تاخیر در گفتار هم میگویند.
تأخیر گفتار با اختلال زبان یکسان نیست. در تأخیر گفتار، کودک معمولاً همان مراحل طبیعی رشد زبان را طی میکند، اما دیرتر از همسنهایش به آنها میرسد. در اختلال زبان، الگوی رشد زبان میتواند متفاوت باشد. برای مثال کودک ممکن است در بعضی مهارتهای زبانی عملکرد خوبی داشته باشد و در بعضی دیگر مشکل داشته باشد.
این اختلال ممکن است در بیان خواستهها و منظور کودک یا در درک حرف دیگران دیده شود. اختلال زبان نسبتا شایع است و حدود یک کودک از هر ۱۴ کودک نشانههایی از آن دارد. مشکلات دیگری مانند لکنت زبان نیز موضوع جداگانهای هستند. در لکنت، کودک معمولاً واژگان و ساختار زبانی لازم را دارد، اما در بیان روان کلمات و جملهها دچار وقفه یا گیر میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medlineplus.gov
“Language disorders are not the same as delayed language. With delayed language, the child develops speech and language in the same way as other children, but later.”
ترجمه فارسی:
اختلال زبان با تاخیر زبان یکی نیست. در تاخیر زبان، کودک گفتار و زبان را به همان شکل بقیه کودکان به دست میآورد، فقط دیرتر.
حرف نزدن کودک تا چه سنی طبیعی است؟
حرف نزدن کودک تا ۱۵ ماهگی معمولا طبیعی است. از ۱۸ ماهگی به بعد کودکی که کمتر از ده کلمه میگوید به ارزیابی نیاز دارد. کودکی که در دو سالگی جمله دو کلمهای نمیسازد هم باید بررسی شود. البته روند پیشرفت کودک از تعداد کلمهها مهمتر است. کودکی که هر ماه چند کلمه تازه یاد میگیرد مسیر درست را میرود، حتی اگر از همسالانش عقبتر باشد. کودکی که ماهها در یک نقطه مانده یا کلمههایی که بلد بوده، از دست داده باید بررسی شود.
توانایی فهمیدن هم به اندازه توانایی گفتن اهمیت دارد. کودکی که دستور ساده را اجرا میکند وضعیت بهتری از کودکی دارد که فقط کلمه تکرار میکند. الگوی رشد گفتار در هر سن و نشانه هشدار همان سن به این ترتیب است:
| سن کودک | معمولا در این سن چه میکند؟ | در این سن چه چیزی هشدار است؟ |
|---|---|---|
| ۱۲ ماه | اولین کلمههای معنادار، اشاره کردن و خداحافظی با دست | غان و غون نکردن و اشاره نکردن به اشیا |
| ۱۵ ماه | چند کلمه ساده و شناختن نام آدمها و اشیای آشنا | نگاه نکردن به پنج تا ده چیز آشنا وقتی نامشان را میبرید |
| ۱۸ ماه | ده کلمه یا بیشتر و نشان دادن اعضای بدن | اجرا نکردن دستور ساده مانند کاپشنت را بیاور |
| ۲ سال | پنجاه تا سیصد کلمه و جملههای دو تا سه کلمهای | نداشتن جمله دو کلمهای یا نشان ندادن عضو بدن روی تصویر |
| ۳ سال | چند صد کلمه، جمله سه کلمهای و پرسیدن سوال | اجرا نکردن دستور دو مرحلهای و نفهمیدن فعلها |
علت دیر حرف زدن کودک چیست؟
شایعترین علت قابل درمان دیر حرف زدن کودک کمشنوایی است. کودک زبان را از راه شنیدن یاد میگیرد، پس هر چیزی که شنیدن یا فرصت تمرین را کم کند گفتار را عقب میاندازد. شایعترین علتهای دیر حرف زدن کودک عبارتند از:
- کمشنوایی و عفونت گوش
- تاخیر رشدی ساده و سابقه خانوادگی
- کم بودن گفتوگو و تماشای زیاد نمایشگر
- اختلالات رشد عصبی
- مشکلات ساختاری دهان و زبان
هنوز کودکت حرف زدن رو شروع نکرده؟
از دکتر مشاوره بگیر.
۱. کم شنوایی و عفونت گوش
کم شنوایی و عفونت گوش مهمترین علتهای قابل درمان دیر حرف زدن کودک هستند. هر کودکی که گفتارش هنوز شروع نشده است باید آزمایش شنوایی بدهد، حتی وقتی به صدای بلند واکنش نشان میدهد. کمشنوایی خفیف بهراحتی پنهان میماند. کودک به صدای بلند برمیگردد و خانواده مطمئن میشود شنواییاش سالم است، در حالی که صداهای آرام گفتار به او نمیرسند.
عفونت گوش میانی هم در کودکان بسیار شایع است. مایع پشت پرده گوش صدا را خفه میکند. اگر این وضعیت ماهها تکرار شود، کودک ماههای مهم یادگیری زبان را با شنوایی ناقص میگذراند. عفونت گوش کودک را کامل درمان کنید و دارو را نیمهکاره قطع نکنید.
۲. تاخیر رشدی ساده و سابقه خانوادگی
در بیشتر کودکانی که دیر حرف میزنند هیچ بیماری زمینهای پیدا نمیشود. به این حالت تاخیر رشدی ساده میگویند. بخش بزرگی از این کودکان تا سه یا چهار سالگی به همسالانشان میرسند. سابقه خانوادگی در همین گروه شایع است و بسیاری از والدین این کودکان خودشان هم دیر حرف زدهاند. با این حال از قبل نمیشود فهمید کدام کودک خودش جبران میکند. سابقه خانوادگی دلیل خوبی برای صبر کردن نیست.
۳. کم بودن گفتگو و تماشای زیاد موبایل و تبلت
کودکی که کم با او حرف میزنند دیرتر حرف میزند. زبان در دل گفتوگوی دوطرفه ساخته میشود و شنیدن صرف برای یادگیری آن کافی نیست. گوشی و لپتاپ جای همین گفتوگو را میگیرد. صدای تلویزیون و موبایل یکطرفه است و به حرف کودک جواب نمیدهد. برای کودک زیر دو سال موبایل را به تماس تصویری با اقوام محدود کنید و در سنین بالاتر هم زمانش را کوتاه نگه دارید.
۴. اختلالات رشد عصبی
در اختلالات رشد عصبی، زبان تنها بخش عقبمانده رشد نیست. اختلال طیف اوتیسم، کمتوانی ذهنی و آسیبهای دستگاه عصبی مرکزی همگی گفتار کودک را عقب میاندازند. تفاوت این گروه با تاخیر ساده در مهارتهای غیرکلامی کودک دیده میشود. کودکی که فقط گفتارش عقب است تماس چشمی برقرار میکند، به چیزها اشاره میکند و بازی وانمودی دارد. در اختلالات رشد عصبی همین مهارتها هم آسیب میبینند.
۵. مشکلات ساختاری دهان و زبان
مشکلات ساختاری دهان اگر ادای فیزیکی صداها را سخت کنند، گفتار را عقب میاندازند. شکاف کام، ضعف عضلات دهان و اختلال هماهنگی حرکات دهان در این گروه جای میگیرند. کودک در این حالت میداند چه میخواهد بگوید اما دهانش فرمان را درست اجرا نمیکند. چسبندگی زبان بهندرت علت دیر حرف زدن است. بیشتر کودکانی که نوار زیر زبانشان کوتاه است بدون هیچ جراحی بهخوبی حرف میزنند. قبل از پذیرفتن پیشنهاد جراحی، ارزیابی گفتاردرمانگر را بخواهید.
چه زمانی باید نگران حرف نزدن کودک باشیم؟
از ۱۸ ماهگی به بعد نگرانی درباره حرف نزدن کودک بهجاست. سه سال اول زندگی دوره اوج رشد زبانی مغز است و هر ماه انتظار، فرصت درمان را کم میکند. نشانههایی که مراجعه به پزشک را لازم میکنند به این ترتیب هستند:
- در دوازده ماهگی غان و غون نمیکند و به چیزی اشاره نمیکند
- در هجده ماهگی کمتر از ده کلمه میگوید
- در هجده ماهگی دستور ساده را اجرا نمیکند
- در دو سالگی جمله دو کلمهای نمیسازد
- در سه سالگی دستور دو مرحلهای را اجرا نمیکند
- کلمهها یا مهارتهای ارتباطیاش را که قبلا داشته از دست داده است
- به صدا زدن نامش واکنش نشان نمیدهد یا تماس چشمی کمی دارد
- حرفش را نزدیکان هم به سختی متوجه میشوند
بررسی همیشه با آزمایش شنوایی شروع میشود. این آزمایش برای هر کودکی که گفتارش عقب است لازم است، حتی وقتی خانواده مطمئن است کودک خوب میشنود. بعد از آن گفتاردرمانگر مهارتهای بیانی و دریافتی کودک را با آزمون استاندارد میسنجد.
ارزیابی توسط بهترین دکتر گفتاردرمانی ایران معمولا در همان جلسه اول مشخص میکند کودک به تمرین خانگی نیاز دارد یا به برنامه درمانی.
علت دیر حرف زدن کودک پسر نسبت به دختر چیست؟
پسرها بهطور میانگین کمی دیرتر از دخترها حرف میزنند و این تفاوت در حد چند هفته گزارش شده است. چنین تفاوتی یک تاخیر چندماهه را توضیح نمیدهد. شیوع بالاتر مشکلات گفتاری در پسران این باور را در خانوادهها پررنگتر کرده است. تاخیر گفتار و اختلال زبان هر دو در پسرها بیشتر تشخیص داده میشوند. جمله رایج «پسر است، دیر حرف میزند» برعکس چیزی است که آمار میگوید. معیار سنجش پسر شما همان نشانههای سنی است و جنسیت او چند ماه مهلت اضافه نمیدهد. اگر پسر شما در دو سالگی جمله دو کلمهای نمیسازد، ارزیابی را همان موقع شروع کنید.
آیا خوراکی هایی مثل موز و بستنی باعث دیر حرف زدن کودک میشوند؟
موز، بستنی، تخم مرغ و عسل باعث دیر حرف زدن کودک نمیشوند. هیچ مطالعهای ارتباطی بین این خوراکیها و رشد زبان پیدا نکرده است. این باور از دستهبندی سرد و گرم در باورهای عامیانه میآید که خوراکی سرد را عامل کندی و سستی میداند. زبان با شنیدن و تعامل ساخته میشود و دمای خوراکی جایی در این مسیر ندارد. تنها نکته واقعی درباره عسل به سن کودک برمیگردد. به کودک زیر یک سال عسل ندهید، آن هم به دلیل خطر بوتولیسم و بدون هیچ ربطی به گفتار.
حذف این خوراکیها از برنامه غذایی کودک ضرر دارد. تنوع غذایی کم میشود و وعده غذایی به محل کشمکش تبدیل میشود. مهمتر از همه، خانواده ماهها سرگرم موضوع اشتباه میماند در حالی که علت واقعی مانند کمشنوایی بررسی نشده باقی میماند.
کمبود چه ویتامینی باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟
اگرچه خود تاخیر گفتار بهتنهایی معمولاً ناشی از یک ویتامین خاص نیست، اما کمبودهایی مانند آهن، ویتامین B12 یا ید میتوانند رشد مغز و زبان را کند کنند و در صورت شک، باید با آزمایش و درمان اصلاح شوند؛ درمان اصلی تأخیر گفتار همچنان ارزیابی تکاملی و مداخله گفتاردرمانی است. کمبود هیچ ریزمغذی خاصی در فهرست علتهای تاخیر گفتار جای ندارد. ارتباط واقعی ریزمغذیها با رشد کلی مغز کودک است. کمخونی فقر آهن و کمبود ویتامین ب۱۲ در سالهای اول زندگی رشد عصبی کودک را کند میکنند و در این حالت گفتار هم مثل بقیه مهارتها عقب میماند. کمبود ید در بارداری هم اثر شناختهشدهای بر رشد عصبی جنین دارد.
شواهد کافی برای تجویز مکمل امگا ۳ به عنوان درمان تاخیر گفتار وجود ندارد. مکمل فقط وقتی کمک میکند که آزمایش یک کمبود واقعی را نشان دهد. به جای خریدن شربت و قرص، از پزشک کودک آزمایش بخواهید و همزمان ارزیابی گفتار را شروع کنید.
آیا دیر حرف زدن کودک نشانه کم هوشی است؟
دیر حرف زدن کودک معمولا نشانه کم هوشی نیست. بیشتر کودکانی که دیر شروع میکنند هوش کاملا طبیعی دارند. گفتار فقط یکی از راههای نشان دادن توانایی ذهنی است. کودکی که هنوز کلمه ندارد ممکن است با اشاره، نگاه و بازی نشان دهد که چقدر میفهمد. توانایی درک کودک معیار بهتری برای والدین است. کودکی که دستورها را اجرا میکند، اشیا را میشناسد و در بازی خلاقیت دارد ذهن سالمی دارد، حتی اگر واژگانش کم باشد. کمتوانی ذهنی وقتی مطرح میشود که همه حوزههای رشد با هم عقب باشند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medlineplus.gov
“Language disorders are rarely caused by a lack of intelligence.”
ترجمه فارسی:
اختلالهای زبانی بهندرت از کمبود هوش ناشی میشوند.
آیا دیر حرف زدن کودک نشانه اوتیسم است؟
دیر حرف زدن بهتنهایی نشانه اوتیسم نیست و بیشتر کودکانی که دیر حرف میزنند در طیف اوتیسم قرار ندارند. تاخیر گفتار یکی از نشانههای اوتیسم است، اما هیچوقت تنها نشانه آن نیست. تفاوت اصلی در مهارتهای ارتباطی غیرکلامی است. کودکی که فقط تاخیر گفتار دارد برای رساندن منظورش تلاش میکند. دست شما را میکشد، به چیزی که میخواهد اشاره میکند و نگاهش را بین شما و آن شیء جابهجا میکند. همین رفتارها در اوتیسم کمرنگ یا غایب هستند.
نشانههای دیگری هم ارزش پیگیری دارند و کنار تاخیر گفتار باید جدی گرفته شوند:
- واکنش ندادن به صدا زدن نام
- نداشتن بازی وانمودی
- حرکتهای تکراری بدن
- از دست دادن مهارتهایی که کودک قبلا داشته است
اگر چند مورد از این نشانهها را کنار تاخیر گفتار میبینید، ارزیابی توسط بهترین دکتر اوتیسم ایران را به تعویق نیندازید.
کودکت هنوز حرف زدن رو شروع نکرده و نگران اوتیسمی؟ مشاوره بگیر.
درمان دیر حرف زدن کودک چیست؟
درمان دیر حرف زدن کودک گفتار درمانی است و در تاخیر ساده معمولا همین کافی است. اگر علت زمینهای مانند کمشنوایی وجود داشته باشد، آن علت هم همزمان درمان میشود. مسیرهایی که برای درمان دیر حرف زدن کودک مطرح میشوند عبارتند از:
- گفتار درمانی زیر نظر گفتاردرمانگر
- تمرینهای روزانهای که والدین در خانه انجام میدهند
- روشهای طب سنتی که والدین دربارهشان سوال میکنند
۱. گفتار درمانی
گفتار درمانی خط اول درمان دیر حرف زدن کودک است. گفتاردرمانگر اول مشخص میکند کودک در کدام بخش عقب است، بعد با بازی و تکرار هدفمند زبان او را جلو میبرد.
زمان شروع درمان بیشترین اثر را روی نتیجه دارد. سه سال اول زندگی دورهای است که مغز بیشترین انعطاف را برای یادگیری زبان دارد. شروع زودتر یعنی جلسه کمتر و نتیجه بهتر. تمرینهای گفتار درمانی کودکان در هر سن فرق میکند و برای کودک دو ساله بیشتر شکل بازی دارد تا تمرین. تعداد جلسهها هم به علت و شدت تاخیر بستگی دارد.
۲. درمان دیر حرف زدن کودک با تمرین های خانگی والدین
تمرینهای خانگی والدین بخش جدانشدنی درمان هستند، چون کودک بیشتر ساعتهای بیداریاش را با شما میگذراند. هدف این تمرینها ساختن فرصتهای مکرر برای شنیدن و به کار بردن زبان در کارهای عادی روز است. کارهایی که از امروز میتوانید شروع کنید به این ترتیب هستند:
- کارهایی را که انجام میدهید برای کودک با صدای بلند توصیف کنید
- جمله کودک را کاملتر تکرار کنید، یعنی وقتی میگوید آب، بگویید آب میخواهی
- بعد از هر سوال چند ثانیه سکوت کنید تا کودک فرصت جواب دادن پیدا کند
- هر روز کتاب تصویری بخوانید و از کودک بخواهید تصویرها را نشان دهد
- به جای دادن سریع چیزی که با اشاره میخواهد، نامش را بگویید و منتظر بمانید
- زمان کار با نمایشگر را کم کنید و جایش را با بازی رودررو پر کنید
- آواز و شعرهای ساده با حرکت دست را در برنامه روزانه بگذارید
این تمرینها را در دل بازی و بدون فشار انجام دهید. اصرار به تکرار کلمه و امتحان گرفتن از کودک نتیجه معکوس میدهد و بسیاری از کودکان در واکنش به آن کمتر حرف میزنند.
۳. درمان دیر حرف زدن کودک با طب سنتی
درمان دیر حرف زدن کودک با طب سنتی پشتوانه علمی ندارد. هیچ ترکیب گیاهی به عنوان درمان تاخیر گفتار بررسی و تایید نشده است. توصیههایی مانند خوراندن ترکیبات گرم، پرهیز از غذاهای سرد یا مالیدن روغن گیاهی روی زبان کودک، در هیچ مطالعهای اثری بر رشد زبان نشان ندادهاند.
خطر اصلی این توصیهها از دست رفتن زمان است. خانوادهای که چند ماه سرگرم درمان گیاهی میماند، همان ماههایی را از دست میدهد که بهترین فرصت مداخله زودهنگام هستند. به کودک هیچ فرآورده گیاهی بدون نظر پزشک ندهید، چون مقدار موثر و بیخطر بسیاری از آنها در کودکان مشخص نیست.
۴.۸ (۱۴۰۲ نظر)۴.۷ (۱۳۱۸ نظر)۴.۷ (۹۵۸ نظر)۵ (۷۸۴ نظر)۴.۷ (۵۸۸ نظر)۴.۷ (۵۵۵ نظر)نتیجه گیری
دیر حرف زدن کودک موضوعی است که والدین بیشترین توصیه اشتباه را دربارهاش میشنوند. تقریبا همه چیزهایی که در گفتوگوهای خانوادگی مقصر شناخته میشوند، از خوراکی و مکمل تا جنسیت کودک، یا اثری ندارند یا آنقدر بیاهمیت هستند که تاثیری در درمان دیر حرف زدن ندارند. درمان دیر حرف زدن کودکان به زمان مراجعه به پزشک وابسته است. سالهای اول کودکی دورهای است که مغز بیشترین آمادگی را برای یادگیری زبان دارد. همان ماههایی که صرف انتظار و امتحان کردن روشهای خانگی میشوند، بهترین فرصت درمان هستند. اگر کودک شما از نشانههای حرف زدن هم سن و سالانش عقب مانده، ارزیابی شنوایی و گفتار را همین حالا شروع کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
