چطور بفهمیم طرحواره محرومیت هیجانی داریم؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

احساس نیاز به محبت، همدلی و حمایت بخشی طبیعی از روابط انسانی است. اما گاهی فرد حتی در کنار دیگران همچنان احساس تنهایی و نادیده گرفته شدن دارد. طرحواره محرومیت هیجانی می‌تواند یکی از دلایل چنین تجربه‌ای باشد؛ الگویی که باعث می‌شود فرد انتظار داشته باشد نیازهای عاطفی او به اندازه کافی دیده یا پاسخ داده نشوند. این باور ممکن است از تجربه‌های دوران کودکی شکل گرفته باشد و بعدها در روابط عاطفی، خانوادگی یا اجتماعی دوباره فعال شود. برخی افراد نیازهای خود را بیان نمی‌کنند، بعضی به افراد کم‌توجه جذب می‌شوند و برخی نیز نسبت به نشانه‌های بی‌توجهی حساس‌تر هستند. در این مطلب از دکترتو انواع طرحواره محرومیت هیجانی، علائم، روش‌های درمان و نحوه شکل‌گیری آن را بررسی می‌کنیم.

طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

طرحواره محرومیت هیجانی یکی از طرحواره‌های ناسازگار اولیه است که در آن فرد احساس می‌کند نیازهای عاطفی اساسی او از سوی دیگران به اندازه کافی دیده، درک یا برآورده نمی‌شود. فرد ممکن است در عمق ذهن خود باور داشته باشد که دیگران محبت کافی به او نمی‌کنند، احساساتش را نمی‌فهمند یا در زمان نیاز نمی‌توانند حمایت عاطفی مناسبی ارائه دهند.

این طرحواره معمولا به تجربه‌های دوران کودکی مربوط است، اما ممکن است در روابط بزرگسالی نیز فعال شود. برای مثال، فرد ممکن است حتی در یک رابطه نسبتا سالم، احساس کند همسرش به اندازه کافی دوستش ندارد یا توجه لازم را نشان نمی‌دهد. گاهی فرد نیازهای خود را بیان نمی‌کند و انتظار دارد طرف مقابل خودش آن‌ها را بفهمد. در نتیجه، احساس تنهایی عاطفی، نارضایتی و ناامیدی می‌تواند به‌تدریج در روابط او شکل بگیرد.

مشاوره روانشناسی

با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران

مشاوره حضوری و آنلاین۵۰۰+ خدمت

مشاهده همه

انواع کمبود در طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

محرومیت هیجانی معمولا در سه شکل اصلی دیده می‌شود و ممکن است یک فرد بیش از یکی از آن‌ها را تجربه کند. این سه شکل ممکن است به شکل‌های متفاوتی در روابط ظاهر شوند که در دسته‌بندی زیر قرار دارند:

• محرومیت از محبت و مراقبت: فرد احساس می‌کند به اندازه کافی محبت، گرمی، صمیمیت و توجه دریافت نمی‌کند
• محرومیت از همدلی: فرد احساس می‌کند دیگران احساسات، نیازها و تجربیات عاطفی او را درک نمی‌کنند
• محرومیت از حمایت: فرد باور دارد در زمان مشکلات و فشارهای زندگی، دیگران حمایت و پشتیبانی عاطفی کافی از او نخواهند کرد

فردی ممکن است محبت دریافت کند اما احساس کند کسی او را واقعاً درک نمی‌کند. فرد دیگری ممکن است حمایت عملی دریافت کند اما از نظر عاطفی احساس تنهایی داشته باشد. شناخت نوع محرومیت می‌تواند به انتخاب مسیر درمان مناسب کمک کند.

احساس می‌کنی افراد زندگیت نسبت بهت بی‌توجه شدن؟

از متخصص نوبت بگیر.

بهترین دکتر روانشناس ایران

علائم طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

علائم طرحواره محرومیت هیجانی معمولا در روابط نزدیک و به‌ویژه روابط عاطفی بیشتر دیده می‌شوند. وجود یک علامت به‌تنهایی به معنی داشتن این طرحواره نیست؛ بلکه تکرار یک الگوی مشخص اهمیت دارد. نشانه‌های رایج طرحواره محرومیت هیجانی عبارت‌اند از:

• احساس تنهایی عاطفی حتی در رابطه
• نیاز شدید به محبت و توجه
• احساس درک نشدن توسط دیگران
• نارضایتی مداوم از میزان محبت
• دشواری در بیان نیازهای عاطفی
• انتظار ناامید شدن از دیگران
• احساس نداشتن حامی
• جذب شدن به افراد کم‌توجه
• احساس پوچی
• حساسیت به بی‌توجهی شریک عاطفی

طرحواره محرومیت هیجانی در رابطه عاطفی چگونه است؟

در رابطه عاطفی، طرحواره محرومیت هیجانی می‌تواند باعث شود فرد احساس کند محبت و توجهی که دریافت می‌کند هیچ‌وقت کافی نیست. برای مثال، ممکن است همسرش رفتار محبت‌آمیزی داشته باشد، اما فرد همچنان احساس کند دوستم ندارد یا من را درک نمی‌کند. گاهی فرد نیازهای خود را واضح بیان نمی‌کند و انتظار دارد شریک عاطفی بدون توضیح آن‌ها را متوجه شود. وقتی این اتفاق نمی‌افتد، احساس ناامیدی و تنهایی افزایش پیدا می‌کند.

در بعضی موارد، فرد به‌صورت ناخودآگاه جذب افرادی می‌شود که از نظر عاطفی سرد یا کم‌توجه هستند؛ زیرا چنین رابطه‌ای با باورهای قدیمی او هماهنگ است. از طرف دیگر، ممکن است فرد برای دریافت محبت بیشتر، دائما اطمینان بخواهد یا از شریک خود ناراضی باشد. برای حل این مشکلات بهتر است با بهترین دکتر زوج درمانی ایران مشورت داشته باشید.

طرحواره محرومیت هیجانی چگونه شکل می‌گیرد؟

این طرحواره معمولا زمانی شکل می‌گیرد که نیازهای عاطفی اساسی کودک برای مدت طولانی به اندازه کافی پاسخ داده نشوند. کودک علاوه بر غذا، لباس و امنیت فیزیکی، به محبت، توجه، همدلی، حمایت و احساس درک شدن نیز نیاز دارد. اگر والدین از نظر عاطفی سرد باشند، احساسات کودک را نادیده بگیرند یا در زمان ناراحتی نتوانند پاسخ عاطفی مناسبی ارائه دهند، ممکن است کودک به این نتیجه برسد که نیازهای عاطفی او اهمیت زیادی ندارند.

البته شکل‌گیری این طرحواره الزاما به معنی بد بودن والدین نیست؛ گاهی والدین خودشان با مشکلات عاطفی، فشارهای زندگی یا الگوهای تربیتی نامناسب مواجه بوده‌اند. تجربه‌های روابط بزرگسالی مانند قرار گرفتن مکرر در روابط سرد و بی‌توجه نیز می‌تواند این طرحواره را فعال یا تقویت کند.

تست طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

تست طرحواره محرومیت هیجانی یک پرسشنامه روان‌شناختی است که برای بررسی باورها و الگوهای مرتبط با احساس کمبود محبت، همدلی و حمایت عاطفی استفاده می‌شود. یکی از ابزارهای شناخته‌شده در این زمینه، پرسشنامه طرحواره یانگ (YSQ) است که طرحواره‌های ناسازگار اولیه مختلف را بررسی می‌کند. سوالات مربوط به محرومیت هیجانی معمولا درباره احساس درک نشدن، دریافت نکردن محبت کافی و نداشتن حمایت عاطفی مناسب هستند.

نتیجه تست می‌تواند به فرد کمک کند متوجه شود آیا این الگو در افکار و روابط او پررنگ است یا خیر. با این حال، تست آنلاین یا خودارزیابی به‌تنهایی تشخیص روان‌شناختی محسوب نمی‌شود. ممکن است فرد به دلیل شرایط فعلی زندگی یا مشکلات رابطه‌ای، موقتا احساس محرومیت عاطفی داشته باشد بدون اینکه یک طرحواره پایدار داشته باشد. بنابراین تفسیر دقیق بهتر است توسط بهترین دکتر روانشناس ایران و در کنار بررسی سابقه زندگی و روابط انجام شود.

می‌ترسی شریک عاطفیت ترکت کنه؟ مشاوره بگیر.

بهترین دکتر زوج درمانی ایران

درمان طرحواره محرومیت هیجانی چگونه است؟

روش‌های درمان معمولا با شناسایی نیازهای عاطفی برآورده‌نشده و بررسی تجربه‌هایی که باعث شکل‌گیری این باورها شده‌اند آغاز می‌شود. طرحواره درمانی یکی از رویکردهای تخصصی برای کار با چنین الگوهایی است. در این روش، فرد یاد می‌گیرد نیازهای عاطفی خود را بهتر بشناسد و متوجه شود کدام واکنش‌های فعلی از تجربه‌های گذشته تاثیر گرفته‌اند. همچنین فرد متخصص روی مهارت‌هایی مانند بیان مستقیم نیازها، ایجاد مرزهای سالم، انتخاب روابط مناسب‌تر و پذیرش محبت دیگران کار می‌کند.

گاهی فرد به دلیل این طرحواره، به افراد سرد یا کم‌توجه جذب می‌شود و درمان به او کمک می‌کند این الگو را شناسایی کند. هدف درمان این نیست که فرد همیشه از دیگران توجه و محبت دریافت کند، بلکه بتواند نیازهای خود را به شکل سالم بیان کند، روابط متعادل‌تری بسازد و احساس ارزشمندی و امنیت عاطفی بیشتری داشته باشد. برای انتخاب مناسب‌ترین روش درمان حتما از بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران مشاوره بگیرید. برخی از روش‌های درمان طرحواره محرومیت هیجانی عبارتند از:

• طرحواره درمانی
• تصویرسازی ذهنی
• روان درمانی شناختی
• آموزش بیان نیازهای عاطفی
• تمرین مرزبندی سالم
• اصلاح الگوهای رابطه‌ای
• تمرین پذیرش محبت
• مهارت‌های تنظیم هیجان
• خودشفقتی
• گروه درمانی
• زوج درمانی

نتیجه گیری

طرحواره محرومیت هیجانی می‌تواند باعث شود فرد احساس کند که در روابط خود محبت، توجه، همدلی یا حمایت کافی دریافت نمی‌کند؛ حتی زمانی که اطرافیان واقعا به او اهمیت می‌دهند. این طرحواره معمولا با تجربه‌های دوران کودکی ارتباط دارد، اما روابط بزرگسالی نیز می‌توانند آن را فعال‌تر کنند. فرد ممکن است نیازهای عاطفی خود را بیان نکند، از دیگران انتظار داشته باشد بدون توضیح او را درک کنند یا به‌صورت ناخودآگاه جذب افراد کم‌توجه شود. روان‌درمانی، به‌خصوص طرحواره‌درمانی، می‌تواند به فرد کمک کند ریشه این احساسات را بشناسد، نیازهای عاطفی خود را بهتر بیان کند و روابط سالم‌تری بسازد. همچنین مهم است که احساس محرومیت عاطفی را با نیاز طبیعی به محبت اشتباه نگیریم؛ همه انسان‌ها به صمیمیت و حمایت نیاز دارند و داشتن این نیاز به‌خودی‌خود نشانه مشکل روان‌شناختی نیست.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!