عوارض کم خونی را بشناسیم

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید

حدود ۱ نفر از هر ۴ نفر در سراسر جهان به نوعی کم‌خونی مبتلا هستند که شایع‌ترین نوع آن، کم خونی ناشی از فقر آهن است. عوارض کم خونی در گروه‌‌های سنی مختلف و بسته به شرایط سلامتی که دارند متفاوت است. شدت این عوارض به عواملی مانند میزان افت هموگلوبین، سرعت بروز کم‌خونی و وجود بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. انواع مختلف کم خونی هم ممکن است عوارض متفاوتی را ایجاد کنند. شناخت عوارض کم خونی کمک می‌کند علائم هشداردهنده زودتر تشخیص داده شوند و از پیشرفت مشکلات جدی‌تر، به‌ویژه در قلب، مغز و کلیه‌ها جلوگیری شود. در این مطلب از دکترتو، با عوارض کم خونی آشنا می‌شوید.

عوارض کم خونی چیست؟

عواقب کم خونی به چند فاکتور مهم بستگی دارد. بسته به شدت و مرحله بیماری، عوارض کم خونی از خفیف تا شدید متغیر است. زمانی که کم خونی درمان نشود، ممکن است عوارض بسیار جدی‌تری از جمله مشکلات قلبی را ایجاد کند. با این حال از آن جایی که در اکثر موارد، اکسیژن‌رسانی و خون‌رسانی به بافت‌‌ها مختل می‌شود، عوارض مشابهی در بیماران مبتلا به انواع کم خونی دیده می‌شود. در ادامه توضیح می‌دهیم که عوارض مهم کم خونی چیست و چطور می‌توان آن‌ها را کنترل کرد.

• کم خونی و درد استخوان ‌
• اثرات کم خونی بر چشم ‌
• مشکلات قلبی
• کم خونی و خواب زیاد
• خارش بدن و کم خونی
• ریزش مو ‌و کم خونی
• کم خونی و قلب درد
• اختلالات و پریودی
• مشکلات کلیه
• دیابت و کم خونی
• اختلالات فشار خون

۱. کم خونی و درد استخوان ‌

درد شدید استخوان و قفسه سینه بیشتر در برخی بیماری‌های زمینه‌ای همراه با کم‌خونی (مثل کم‌خونی داسی‌شکل) دیده می‌شود که بیشتر در قسمت‌‌های مختلف بدن، خصوصا لگن، قفسه سینه و استخوان بلند دست و پا‌ها است. برخی از انواع کم خونی مانند کم خونی آپلاستیک، روی مغز استخوان تاثیر می‌گذارد. بنابراین کم خونی و درد استخوان ممکن است در برخی بیماران تجربه شود. این وضعیت با مکانیسم مختلفی به استخوان‌‌ها و عضلات آسیب می‌رساند و معمولا باعث ضعف شدید عضلانی می‌شود.

۲. اثرات کم خونی بر چشم ‌

تاثیر کم خونی بر چشم، چندان مستقیم نیست اما در برخی موارد به دلیل کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز، فرد ممکن است تاری دید موقتی یا سرگیجه داشته باشد، مخصوصاً هنگام ایستادن سریع یا فعالیت فیزیکی. همچنین در موارد نادر و پیشرفته، کاهش شدید هموگلوبین ممکن است موجب افت فشار خون و کاهش خون‌رسانی به شبکیه شود که گاهی به تاری دید موقتی منجر می‌شود.

کم‌خونی داسی‌شکل نیز می‌تواند به رتینوپاتی منجر شود، یعنی آسیب عروقی به شبکیه چشم، که در موارد پیشرفته ممکن است باعث کاهش دائمی بینایی شود. در کمبود ویتامین B12 (که می‌تواند کم‌خونی مگالوبلاستیک ایجاد کند)، درگیری عصب بینایی به صورت نادر گزارش شده است.

۳. تاثیر کم خونی بر قلب

وقتی اکسیژن خون کم می‌شود، قلب برای رساندن اکسیژن بیشتر، مجبور است سریع‌تر و قوی‌تر پمپ کند و همین می‌تواند تپش قلب، ضربان نامنظم یا تنگی نفس ایجاد کند. اگر کم‌خونی طول بکشد یا شدید باشد، فشار کاری روی قلب بالا می‌رود و در بعضی افراد مستعد، خطر بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی افزایش پیدا می‌کند. این موضوع در افرادی که از قبل بیماری قلبی دارند، سالمندان، و کسانی که کم‌خونی درمان‌نشده دارند مهم‌تر است. اگر کم‌خونی با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا غش همراه شود، باید فوری بررسی شوید چون ممکن است بدن دیگر توان جبران نداشته باشد.

۴. کم خونی و خواب زیاد

کم‌خونی یکی از علت‌های شایع خستگی و کاهش انرژی است و طبیعی است که فرد احساس کند بیشتر از قبل نیاز به خواب دارد. وقتی اکسیژن‌رسانی کم می‌شود، بدن برای حفظ عملکردهای حیاتی، فعالیت‌های غیرضروری را محدود می‌کند و این می‌تواند به خواب‌آلودگی روزانه یا کاهش انگیزه برای فعالیت منجر شود. البته خواب زیاد همیشه فقط به کم‌خونی مربوط نیست و کم‌کاری تیروئید، افسردگی، اختلال خواب و کمبودهای تغذیه‌ای هم می‌توانند نقش داشته باشند. اگر با وجود خواب کافی هنوز خواب‌آلودگی شدید دارید، یا همراه با تنگی نفس و تپش قلب است، بهتر است به جای خوددرمانی، به پزشک مراجعه کنید.

کم خونی داری و دنبال راه درمان عوارضشی؟

برای درمان دقیق نوبت بگیر.

نوبت دهی پزشک عمومی

۵. کم خونی و خارش بدن

در بعضی افراد، خارش می‌تواند با کمبود آهن یا کم‌خونی فقر آهن همراه باشد و گاهی به شکل پوست خشک، دانه‌های قرمز بعد از خاراندن یا خارش منتشر خودش را نشان می‌دهد. نکته مهم این است که خارش بدن و کم خونی علت‌های زیادی دارد و از آلرژی تا بیماری‌های کبدی و کلیوی را شامل می‌شود، پس اگر خارش شدید، طولانی یا همراه با کاهش وزن، تب یا زردی است باید ارزیابی کامل شوید. اگر خارش با مصرف آهن یا اصلاح کمبودها بهتر شود، به نفع ارتباط آن با کم‌خونی است، اما تشخیص قطعی با آزمایش انجام می‌شود.

۶. ریزش مو ‌و کم خونی

کم خونی و ریزش مو یکی از مشکلاتی است که می‌تواند در مبتلایان به کم خونی فقر آهن رخ دهد. زمانی که بدن دچار فقر آهن شد، اکسیژن‌رسانی کافی به سلول‌‌ها و فولیکول‌‌های مو انجام نمی‌گیرد. این کمبود اکسیژن ممکن است روی سیکل رشد مو‌ها تاثیر بگذارد و باعث ریزش شدید مو شود. ریزش مو یکی از رایج‌ترین عوارض کم خونی، خصوصا در بانوان است.

بعضی افراد با فریتین پایین، نازک شدن مو یا ریزش منتشر را تجربه می‌کنند و بعد از اصلاح کمبود آهن بهبود می‌بینند، اما در بسیاری موارد علت‌های دیگری مثل استرس، ژنتیک، تغییرات هورمونی یا بیماری‌های تیروئید نقش اصلی دارند. به همین دلیل اگر ریزش مو دارید، بهتر است به جای مصرف خودسرانه مکمل، با آزمایش‌هایی مثل CBC و فریتین و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی علت دقیق مشخص شود.

۷. کم خونی و قلب درد

قلب درد یا درد قفسه سینه در فرد کم‌خون همیشه به معنی حمله قلبی نیست، اما می‌تواند نشانه این باشد که قلب برای جبران کمبود اکسیژن تحت فشار قرار گرفته است. وقتی کم‌خونی شدید شود، قلب برای رساندن خون بیشتر باید تندتر کار کند و این افزایش کار ممکن است در برخی افراد به احساس فشار، سنگینی یا درد در قفسه سینه منجر شود. اگر درد قفسه سینه همراه با تنگی نفس شدید، تعریق سرد، تهوع یا احساس غش باشد، نباید منتظر بمانید و باید فوری ارزیابی شوید. حتی اگر علت نهایی قلبی نباشد، این علائم می‌توانند نشانه کمبود اکسیژن جدی باشند که نیاز به درمان سریع دارد.

۸. کم خونی و پریودی

یکی از رایج‌ترین ارتباط‌ها بین کم‌خونی و پریودی، این است که قاعدگی سنگین یا طولانی می‌تواند ذخایر آهن را خالی کند و کم‌خونی فقر آهن ایجاد کند. در چنین شرایطی فرد ممکن است در روزهای پریود خستگی شدیدتر، سرگیجه یا تپش قلب بیشتری تجربه کند چون بدن همزمان هم خون از دست می‌دهد و هم کمبود آهن دارد.

از طرف دیگر، اگر کم‌خونی دارید و پریودتان نامنظم شده یا لکه‌بینی دارید، بهتر است علت‌های هورمونی یا بیماری‌های زنان هم بررسی شود چون همیشه همه تغییرات قاعدگی فقط به کم‌خونی مربوط نیست. درمان کم خونی مناسب یعنی هم جبران آهن و هم پیدا کردن علت خون‌ریزی غیرطبیعی.

۹. سنگ کلیه و کم خونی

سنگ کلیه به طور مستقیم از عوارض معمول کم‌خونی محسوب نمی‌شود، اما در بعضی سناریوها می‌توانند کنار هم دیده شوند. بیماری‌های کلیوی پیشرفته می‌توانند خودشان باعث کم‌خونی شوند چون کلیه هورمون محرک ساخت گلبول قرمز را کمتر تولید می‌کند، و برخی افراد ممکن است همزمان سابقه مشکلات کلیه و سنگ هم داشته باشند.

۱۰. دیابت و کم خونی

دیابت می‌تواند به شکل غیرمستقیم خطر کم‌خونی را بالا ببرد، به‌خصوص اگر به مرور باعث درگیری کلیه شود. در بیماری کلیه، تولید اریتروپویتین کاهش پیدا می‌کند و کم‌خونی شایع‌تر و معمولا پیشرونده‌تر می‌شود و برخی منابع اشاره می‌کنند افراد مبتلا به دیابت ممکن است زودتر دچار کم‌خونی مرتبط با کلیه شوند. کم‌خونی در فرد دیابتی می‌تواند خستگی، کاهش تحمل فعالیت و حتی تشدید علائم قلبی را بیشتر کند، بنابراین نباید نادیده گرفته شود.

۱۱. کم خونی و فشار خون

کم‌خونی و فشار خون همیشه رابطه مستقیم و ساده‌ای ندارند و بیشتر باید به علت زمینه‌ای نگاه کرد. در برخی افراد، کم‌خونی ناشی از خون‌ریزی می‌تواند با افت فشار همراه شود، چون حجم خون کم می‌شود و بدن دچار ضعف و سرگیجه می‌شود. از طرف دیگر، فشار خون بالا معمولا به طور مستقیم از کم‌خونی ایجاد نمی‌شود، اما ممکن است فرد همزمان بیماری کلیه داشته باشد که هم فشار خون را بالا می‌برد و هم کم‌خونی ایجاد می‌کند. بنابراین اگر هم کم‌خونی دارید و هم فشار خون غیرطبیعی، بهتر است هم علل کم‌خونی و هم وضعیت کلیه و قلب بررسی شود.

ایا کم خونی باعث افت فشار میشود؟

اگر کم‌خونی به دلیل خون‌ریزی حاد یا از دست دادن حجم خون رخ داده باشد، افت فشار می‌تواند یکی از پیامدهای مهم آن باشد. در این حالت معمولا علائمی مثل سرگیجه شدید، ضعف ناگهانی، سردی پوست، تپش قلب و حتی غش دیده می‌شود و وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. اما در کم‌خونی‌های مزمن که آهسته ایجاد می‌شوند، افت فشار همیشه دیده نمی‌شود و گاهی فشار خون طبیعی می‌ماند.

ایا کم خونی باعث فشار خون بالا میشود؟

کم‌خونی به طور معمول علت اصلی فشار خون بالا نیست و اگر فشار خون بالا دارید، باید علت‌های شایع مثل ژنتیک، سبک زندگی، بیماری‌های قلبی و کلیوی بررسی شود. با این حال، برخی بیماری‌های کلیه می‌توانند همزمان هم کم‌خونی ایجاد کنند و هم فشار خون را بالا ببرند، چون کلیه در تنظیم فشار و تولید اریتروپویتین نقش دارد. بنابراین ممکن است فرد تصور کند کم‌خونی باعث فشار خون بالا شده، در حالی که علت مشترک، بیماری کلیه یا یک بیماری زمینه‌ای دیگر است.

کم خونی شدید چه عوارضی دارد؟

در کم‌خونی شدید بدن دیگر توان جبران کمبود اکسیژن را مثل قبل ندارد و در نتیجه ارگان‌های حساس مثل قلب و مغز بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرند. به همین علت ممکن است تنگی نفس حتی با فعالیت کم یا در حالت استراحت رخ دهد و فرد احساس کند توان انجام کارهای روزمره را ندارد. کم‌خونی شدید می‌تواند ضربان قلب را بالا ببرد و در برخی افراد باعث بی‌نظمی ضربان یا بدتر شدن بیماری قلبی شود. اگر کم‌خونی شدید ناگهانی باشد، خطر علائم کم خونی شدیدتر بیشتر است چون بدن فرصت سازگاری نداشته است. برای اینکه عوارض کم خونی شدید را راحت‌تر بشناسید، به این هشدارها توجه کنید:

• درد قفسه سینه یا فشار شدید در سینه
• تنگی نفس شدید یا نفس‌نفس زدن در استراحت
• غش کردن یا نزدیک به غش شدن
• ضربان قلب خیلی تند یا نامنظم
• گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا اختلال هوشیاری
• رنگ‌پریدگی شدید همراه با تعریق سرد

عوارض کم خونی در مردان

اکثر مردان عوارض جانبی رایج ناشی از کم خونی، مانند خستگی، ضعف و سرگیجه را تجربه می‌کنند. در موارد شدید، کم خونی منجر به عوارض جدی‌تری مانند مشکلات قلبی و اختلال نعوظ در مردان می‌شود. کم خونی می‌تواند بر عملکرد جنسی تأثیر بگذارد. مشکل در تمرکز و ریزش مو از دیگر عوارض رایج کم خونی در آقایان است.

عوارض کم خونی در بانوان

عواقب کم خونی در زنان قابل توجه‌تر است و معمولا آن‌ها بیشتر از مردان تحت تاثیر عواقب کم خونی هستند. عوارض بسته به شرایط هر فرد متفاوت است. این عوارض بیشتر در زنان باردار دیده می‌شوند و ممکن است مشکلات جدی‌تری را ایجاد کنند. رایج‌ترین عوارضی که زنان به دلیل کم خونی تجربه می‌کنند عبارتند از:

• خستگی و ضعف عمومی
• تنگی نفس شدید
• سردرد و سرگیجه
• قاعدگی‌های غیرمعمول و خونریزی بیش از حد در دوران پریودی
• شکننده شدن ناخن‌‌ها و ریزش شدید مو
• سردی دست‌‌ها و پا‌ها
• مشکلات قلبی از جمله آریتمی
• کاهش اشتها ، خصوصا در دوران بارداری

عوارض کم خونی در زمان زایمان می‌تواند خطرات زیادی را برای مادر و جنین داشته باشد. احتمال افسردگی بعد از زایمان در کسانی که کم خونی دارند، بیشتر است. از طرفی تحقیقات نشان می‌دهد ریسک زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد در نوزادانی که مادر آن‌ها  کم خونی دارد، بسیار بالاست. کم خونی در دوران بارداری، باعث افزایش خطر خونریزی پس از زایمان می‌شود.

عوارض کم خونی در کودکان

کم‌خونی در کودکان فقط خستگی و رنگ‌پریدگی نیست و می‌تواند روی رشد، یادگیری و رفتار هم اثر بگذارد، مخصوصا وقتی کمبود آهن طولانی‌مدت باشد. کودکان کم‌خون ممکن است کم‌اشتها شوند، زود خسته شوند، تحریک‌پذیر باشند یا تمرکز پایین‌تری در بازی و یادگیری نشان دهند. در سال‌های اول زندگی که رشد مغز سریع است، کمبود آهن اگر درمان نشود می‌تواند اثرات جدی‌تری روی تکامل عصبی داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از منابع معتبر، اهمیت تشخیص زودهنگام کم‌خونی فقر آهن در کودکان را پررنگ می‌کنند. برخی از عوارض آنمی در کودکان عبارت است از:

• خستگی، ضعف
• رنگ پریدگی پوست
•  تنگی نفس
• تاخیر در رشد کودکان
•  افزایش خطر عفونت
• مشکلات قلبی که ممکن است باعث نارسایی قلبی در کودکان شود
• افزایش تحریک‌پذیری؛ معمولا کودکان به دلیل کم خونی به شدت بهانه‌گیر می‌شوند و آستانه تحمل پایینی دارند.

می‌ترسی کم خونی روی باروریت اثر بذاره؟ از متخصص مشاوره بگیر.

دکتر کم خونی

عوارض کم خونی در سالمندان

در سالمندان، کم‌خونی حتی وقتی خفیف باشد می‌تواند تاثیر بیشتری روی توان حرکتی، تعادل و استقلال فرد داشته باشد، چون ذخیره بدنی کمتر است و بیماری‌های همراه بیشترند. سالمند کم‌خون ممکن است زودتر نفس‌تنگی بگیرد، حین راه رفتن سرگیجه داشته باشد یا احساس ضعف کند و همین موضوع خطر زمین خوردن را بالا می‌برد. همچنین اگر بیماری قلبی یا ریوی وجود داشته باشد، کم‌خونی می‌تواند علائم را تشدید کند چون قلب باید برای رساندن اکسیژن بیشتر کار کند. به همین دلیل کم‌خونی در سالمندان نیاز به پیگیری جدی دارد و نباید فقط به بالا رفتن سن نسبت داده شود. برخی از عوارض آنمی در سالمندان مرد و زن عبارت است از:

• کاهش تحرک و کاهش کیفیت زندگی
• افزایش خطر خستگی و ضعف شدید
• افسردگی
• زوال عقل
• هذیان‌گویی
• خطر زمین‌خوردن و شکستگی استخوان‌‌ها
• کاهش شدید عملکرد فیزیکی و کاهش قدرت عضلانی
• بروز اختلال در عملکرد شناختی
• ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی
• افزایش خطر مرگ‌ومیر در سالمندان

پزشکان پیشنهادی

4.6 (1356 نظر)

دکتر نیلوفر قدرتی

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (1011 نظر)

فریبا یوسفی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.7 (555 نظر)

دکتر سید فرشاد سید طاهر

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (361 نظر)

دکتر مینا خانحسینی

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

4.9 (334 نظر)

حسین فزونی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.9 (301 نظر)

دکتر هادی طاهری

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

کم‌خونی می‌تواند از یک مشکل قابل درمان مثل کمبود آهن شروع شود، اما اگر علت آن مشخص نشود، ممکن است به عوارضی مثل تپش قلب، تنگی نفس، اختلالات پوستی، مشکلات چشمی یا افت عملکرد روزانه برسد. گاهی اوقات عوارض کم خونی تهدید کننده سلامتی است و باید حتما آن‌ها را پیگیری کرد. عوارض کم‌خونی در افراد مختلف متفاوت است و به شدت کم‌خونی، سرعت ایجاد شدن آن و بیماری‌های همراه بستگی دارد. اگر علائم شما جدید، شدید یا رو به بدتر شدن است، بهتر است به جای حدس و خوددرمانی، با آزمایش خون و بررسی علت مسیر درمان را دقیق کنید. و اگر علائم هشدار مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا غش دارید، این وضعیت را اورژانسی در نظر بگیرید. در بیشتر موارد می‌توان با انجام تست‌های تشخیصی و درمان به موقع، از عواقب کم خونی جلوگیری کرد.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!