اسهال چرب؛ علل و راه‌های درمان این بیماری

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید

دستگاه گوارش نقش اساسی در هضم و جذب مواد مغذی، به‌ویژه چربی‌ها دارد و هرگونه اختلال در این فرآیند می‌تواند پیامدهای بالینی قابل‌توجهی ایجاد کند. اسهال چرب یکی از نشانه‌های مهم سوءجذب است که در آن چربی به‌طور کامل در روده جذب نمی‌شود و همراه مدفوع دفع می‌گردد. این مشکل می‌تواند در سنین مختلف رخ دهد و از علائم گذرای تغذیه‌ای تا بیماری‌های جدی‌تر گوارشی را بازتاب دهد. شناخت علائم، شکل مدفوع و عوامل زمینه‌ای آن به درک بهتر اهمیت این وضعیت کمک می‌کند و زمینه را برای تشخیص دقیق‌تر فراهم می‌سازد. در این مطلب از دکترتو به دلایل ایجاد اسهال چرب و راه‌های درمان آن می‌پردازیم.

استئاتوره یا اسهال چرب چیست؟

استئاتوره (Steatorrhea) یا اسهال چرب به حالتی گفته می‌شود که مدفوع حاوی مقدار غیرطبیعی چربی باشد و به شکل چرب، حجیم، بدبو و چسبنده دفع شود. در حالت عادی، مدفوع شامل ترکیبی از باکتری‌ها، فیبر، پروتئین، نمک‌ها، مخاط و مقدار کمی چربی است، اما در استئاتوره، جذب ناقص چربی در دستگاه گوارش منجر به دفع بیش‌ازحد آن از طریق مدفوع می‌شود. اسهال می‌تواند نشانه‌ای از سوءجذب چربی و اختلالات گوارشی باشد. این مشکل می‌تواند ناشی از اختلالات گوارشی مانند نارسایی پانکراس، بیماری سلیاک، سوءجذب چربی یا مشکلات کبدی باشد. همچنین، در نوزادان، عدم تحمل لاکتوز یا مشکلات آنزیمی می‌تواند باعث دفع چربی در مدفوع شود. تشخیص و درمان آن نیاز به بررسی‌های پزشکی و اصلاح رژیم غذایی دارد.

اسهال چرب در نوزادان

اسهال چرب در نوزادان نیز بسیار رایج است. در نوزادان مدفوع بسیار چرب می‌شود و می‌توان قطره‌های چربی را در مدفوع دید. حتی در زمان شستن نوزاد، مادر متوجه چربی زیادی روی بدن نوزاد خواهد شد. مدفوع زرد و چرب نوزادان نیز می‌تواند یا نشان‌دهنده مصرف یک غذای بیش از حد چرب باشد یا این که از وجود سوء جذب یا یک سری مشکلات گوارشی در نوزاد خبر دهد. در مواردی که روده کوچک نمی‌تواند چربی‌های موجود در غذا را به‌درستی جذب کند، ممکن است چربی در مدفوع نوزادان مشاهده شود. اسهال چرب در نوزادان باید به‌سرعت پیگیری‌شده و با انجام بررسی‌ها و آزمایش‌های لازم توسط متخصص اطفال یا متخصص گوارش، بیماری در آنها درمان شود.

اسهال چرب در کودکان

استئاتوره یا دفع چربی از طریق مدفوع در کودکان نیز بسیار شایع است. بروز این مشکل در کودکان نشان‌دهنده وجود مشکل سوء جذب در آنهاست. در نتیجه مدفوع چرب و آبکی در کودکان دیده‌شده و آنها با کاهش وزن و ازدست‌دادن اشتها مواجه می‌شوند. بروز اسهال کودکان می‌تواند ناشی از یک سری مشکلات گوارشی یا یک بیماری دیگر باشد. برای مثال کودکان مبتلا به سیستیک فیبروزیز یا کودکان مبتلا به سلیاک، ممکن است دچار مدفوع چرب شوند.  علاوه بر این وجود هر گونه مشکلی در دستگاه گوارش و عدم هضم غذا یا مشکلات سوء تغذیه و سوء جذب نیز می‌تواند در کودکان به مدفوع چرب بیانجامد.

 اسهال چرب در بزرگسالان

در بزرگسالان نیز استئاتوره رایج است. معمولا افراد بزرگسال به دنبال مصرف غذاهای بیش از حد چرب ممکن است به‌صورت موقتی دچار مدفوع چرب شوند. بااین‌حال سوء جذب نیز در بزرگسالان اتفاق می‌افتد و آنها مدفوعی چرب و آبکی را دفع می‌کنند. وجود بیماری‌های مختلف در بزرگسالان، مانند مشکلات لوزالمعده و بیماری‌های التهابی روده، می‌تواند منجر به بروز اسهال چرب در آنها شود. بیماری‌های دیابت، مشکلات کم‌کاری تیروئید، کبد چرب، سرطان‌های پانکراس و کبد و غیره می‌تواند از مهم‌ترین دلایل اسهال چرب در بزرگسالان باشد.

علائم اسهال چرب یا علائم استئاتوره چیست؟

مدفوع در حالتی که فرد درگیر اسهال چرب است با حالت معمول متفاوت است. بارزترین علائم اسهال چرب را در ادامه مفصلا بررسی کرده‌ایم:

• حجم مدفوع: در صورت داشتن مدفوع چرب معمولا مدفوع حجیم‌تر می‌شود و حجم بیشتری از مدفوع دفع می‌شود.
• رنگ مدفوع: رنگ آن نیز تغییر می‌کند و معمولا در حالت استئاتوره، مدفوع رنگ‌پریده است. مدفوع سبزرنگ یا رنگ نارنجی یا زرد مدفوع می‌تواند از نشانه‌های وجود چربی در مدفوع باشد.
• بوی مدفوع: بوی آن نیز متفاوت از حالت عادی است و معمولا مدفوع حاوی چربی زیاد بوی بسیار بدی دارد.
• مدفوع چرب و آبکی از بارزترین علائم استئاتوره است. مدفوع در این حالت بسیار شناور و آبکی است و معمولا یک‌لایه چربی روی آن را پوشانده است. گاهی اوقات حتی یک سری قطرات چربی و روغنی در آب یا در کاسه توالت نیز دیده می‌شود.
• مدفوعی که به‌سختی شسته‌می‌شود و مدفوع شناور نیز از نشانه‌های استئاتوره هستند.

شکل مدفوع چرب چگونه است؟

مدفوع چرب معمولاً به دلیل جذب ناقص چربی در روده ایجاد می‌شود و می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات هضم یا اختلال در عملکرد اندام‌های گوارشی باشد. این نوع مدفوع اغلب براق یا چرب به نظر می‌رسد و ممکن است به دست یا دیواره توالت بچسبد، حجیم و نرم یا شل باشد و رنگ آن روشن‌تر از حد طبیعی، معمولاً زرد یا خاکستری باشد. ویژگی‌های مدفوع چرب عبارت‌اند از:

• براق یا چرب به نظر رسیدن سطح مدفوع که ممکن است به دست بچسبد
• حجیم و نرم یا گاهی شل بودن مدفوع
• رنگ روشن‌تر از حد معمول، اغلب زرد یا خاکستری
• بوی بسیار شدید و نامطبوع که ناشی از چربی و سوءهاضمه است
• احتمال کف‌آلود یا شناور بودن مدفوع روی آب توالت به دلیل محتوای بالای چربی

علائم اسهال چرب داری و دل پیچه؟

همین حالا از متخصص نوبت بگیر

دکتر فوق تخصص داخلی

علت اسهال چرب؛ اسهال چرب نشانه چیست؟

علت اسهال چرب معمولاً به اختلال در هضم یا جذب چربی‌ها در دستگاه گوارش مربوط می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که چربی به‌طور کامل جذب نشود و همراه مدفوع دفع گردد. شایع‌ترین علل آن شامل بیماری‌ها یا شرایطی است که عملکرد پانکراس، کبد، صفرا یا روده را مختل می‌کنند. برخی از شایع‌ترین علت چرب بودن مدفوع شامل موارد زیر می‌شود:

• نارسایی پانکراس که باعث کاهش ترشح آنزیم‌های گوارشی و هضم ناقص چربی می‌شود
• بیماری سلیاک که با آسیب به پرزهای روده باریک جذب چربی را کاهش می‌دهد
• بیماری‌های کبد و مجاری صفراوی که منجر به کاهش ترشح صفرا و اختلال در امولسیون چربی‌ها می‌شوند
• عفونت‌های روده‌ای مانند ژیاردیا که سطح جذب روده را مختل می‌کنند
• بیماری‌های التهابی روده مانند کرون که جذب مواد مغذی از جمله چربی را کاهش می‌دهند

علت اسهال بعد از خوردن غذای چرب

اسهال بعد از خوردن غذای چرب معمولاً به دلیل مشکل در هضم یا جذب چربی‌ها در دستگاه گوارش ایجاد می‌شود. وقتی بدن قادر به شکستن یا جذب چربی کافی نباشد، چربی‌ها به‌صورت غیرهضم‌شده وارد روده شده و باعث افزایش حجم و چربی مدفوع می‌شوند. شایع‌ترین دلایل این نوع اسهال شامل موارد زیر است:

• نارسایی پانکراس که ترشح آنزیم‌های گوارشی برای هضم چربی کاهش می‌یابد
• کمبود صفرا به دلیل مشکلات کبد یا مجاری صفراوی که در امولسیون چربی اختلال ایجاد می‌کند
• بیماری‌های روده‌ای مانند سلیاک یا التهاب روده که جذب چربی را مختل می‌کنند
• مصرف بیش از حد غذای چرب یا سنگین که توان هضم طبیعی روده را عبور می‌کند

تشخیص اسهال چرب چگونه است؟

تشخیص اسهال چرب بر اساس ترکیبی از شرح حال، معاینه و آزمایش‌های تخصصی انجام می‌شود. پزشک ابتدا سابقه غذایی، مدت زمان اسهال، و علائم همراه مانند درد شکم، نفخ یا کاهش وزن را بررسی می‌کند. آزمایش‌های رایج شامل

• بررسی و آزمایش مدفوع برای چربی (Stool Fat) که میزان چربی غیرهضم‌شده را مشخص می‌کند
• آزمایش‌های خونی برای ارزیابی عملکرد کبد و پانکراس
• آزمایش آنزیم‌های پانکراس مانند آمیلاز و لیپاز
• در برخی موارد آندوسکوپی یا بیوپسی روده برای شناسایی بیماری‌های جذب‌کننده چربی

یکی از روش‌های اصلی برای تشخیص این مشکل است. در آزمون کیفی، وجود سلول‌های چربی در نمونه مدفوع بررسی می‌شود، درحالی‌که آزمون کمی طی 72 ساعت انجام شده و میزان کل چربی دفع‌شده از بدن را اندازه‌گیری می‌کند.

درمان اسهال چرب چگونه است؟

درمان استئاتوره به شناسایی علت زمینه‌ای بستگی دارد، زیرا این مشکل می‌تواند ناشی از اختلالات سوءجذب، بیماری‌های گوارشی، نارسایی پانکراس، بیماری‌های کبدی یا رژیم غذایی نامناسب باشد. روش درمان بسته به سن بیمار متفاوت است، زیرا اسهال چرب در نوزادان و کودکان نیازمند رویکردی متفاوت از بزرگسالان است.

• اگر رژیم غذایی عامل اصلی باشد، حذف غذاهای محرک مانند محصولات لبنی در افراد دارای عدم تحمل لاکتوز یا حذف گلوتن در بیماران مبتلا به سلیاک ضروری است.
• در نارسایی پانکراس مانند پانکراتیت مزمن یا سیستیک فیبروز، مکمل‌های آنزیمی (مانند پانکراتین) برای بهبود هضم چربی تجویز می‌شوند.
• در برخی بیماران، مصرف مکمل‌های ویتامینی به‌ویژه ویتامین‌های محلول در چربی (A، D، E و K) توصیه می‌شود.
• در صورت وجود بیماری‌های گوارشی مانند کرون یا سندرم روده کوتاه، نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر تحت نظر پزشک خواهد بود.

۱. درمان دارویی اسهال چرب

داروهایی که برای درمان اسهال چرب تجویز می‌شوند، بسته به علت بروز مشکل متفاوت است. برای مثال در مواردی که مشکل از لوزالمعده باشد، یک سری داروهای حاوی آنزیم‌های لوزالمعده به‌صورت مکمل تجویز خواهد شد.

برای افرادی که بیماری آنها به دلیل صفرای ضعیف است یا این که کیسه صفرای آنها دچار مشکل شده است، نمک‌های صفراوی به‌صورت مکمل یا آنزیم‌های پانکراس به‌صورت داروی تجویزی، برای درمان داده خواهد شد تا به‌این‌ترتیب به فرد کمک کنند چربی را بهتر تجزیه کرده و ویتامین‌های محلول در چربی و اسیدهای چرب ضروری را جذب کنند.

مصرف مکمل‌های غذایی مانند ویتامین‌های K، A، D و E، انواع مکمل‌های مولتی ویتامینی و مصرف فولیک‌اسید، قرص آهن، قرص زینک و کلسیم از دیگر گزینه‌های درمان دارویی است. داروهای ضد اسهال و داروهای ضد نفخ شکم نیز برای درمان تجویز می‌شوند.

گاهی در موارد شدید به درمان‌های بیشتری نیاز است. تزریق مایعات درون وریدی برای بازگرداندن الکترولیت‌ها و توقف کم‌آبی بدن، تجویز داروهای ضد اسهال، تجویز مهارکننده‌های پمپ پروتون از جمله دیگر درمان‌های تخصصی ارائه شده برای درمان اسهال چرب است.

۲. درمان خانگی اسهال چرب

درمان‌ خانگی اسهال چرب معمولاً بر کاهش علائم و بهبود عملکرد دستگاه گوارش تمرکز دارند. در موارد خفیف، رعایت رژیم غذایی مناسب و مراقبت‌های اولیه می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند. برخی از روش‌های مؤثر شامل موارد زیر هستند:

• کاهش مصرف چربی‌های ناسالم: مصرف چربی‌های اشباع و ترانس را کاهش دهید و به جای آن از چربی‌های سالم مانند روغن زیتون و آووکادو استفاده کنید.
• تنظیم مصرف فیبر: فیبر محلول (مانند جو دوسر و موز) به جذب مواد مغذی کمک می‌کند، درحالی‌که فیبر نامحلول (مانند سبوس گندم) در برخی افراد ممکن است علائم را تشدید کند.
• پرهیز از مواد غذایی محرک: در صورت داشتن عدم تحمل لاکتوز یا بیماری سلیاک، باید از مصرف لبنیات یا گلوتن اجتناب شود.
• هیدراته ماندن: نوشیدن مقدار کافی آب، آب نارگیل و آبگوشت نمکی به تأمین الکترولیت‌های از دست‌رفته کمک می‌کند.
• مصرف نشاسته‌های سبک: غذاهایی مانند برنج، نان تست و سیب‌زمینی آب‌پز می‌توانند به کاهش تحریک روده کمک کنند.
• استفاده از پروبیوتیک‌ها: مکمل‌های پروبیوتیک ممکن است به بهبود تعادل فلور روده و کاهش علائم کمک کنند، اما مصرف آن‌4.ها باید با نظر پزشک باشد.

در صورت ادامه علائم یا شدت یافتن آن‌ها، مراجعه به پزشک ضروری است تا علت اصلی اسهال چرب تشخیص داده شود و درمان مناسب تجویز گردد.

۳. درمان گیاهی اسهال چرب

برای درمان اسهال چرب می‌توان از برخی ترکیبات و داروهای گیاهی نیز استفاده کرد که البته تاثیر آنها به‌صورت قطعی تایید نشده است. معمولا این درمان‌ها شامل مصرف یک سری غذاهای غنی از پکتین مانند میوه‌های سرشار از پتاسیم می‌شود. سیب‌زمینی شیرین، سوپ میسو، سبزی‌های پخته و نرم از جمله این موارد است.

۴. درمان خانگی اسهال چرب در کودکان

درمان خانگی اسهال چرب در کودکان بیشتر بر کاهش علائم و پیشگیری از کم‌آبی تمرکز دارد و جایگزین درمان علت زمینه‌ای نیست. مهم‌ترین اقدام، تأمین مایعات کافی با محلول او آر اس برای جبران آب و الکترولیت‌های از دست‌رفته است. رژیم غذایی کودک باید موقتاً کم‌چرب و سبک باشد تا فشار کمتری به دستگاه گوارش وارد شود و جذب چربی بهبود یابد. در کودکان سالم، برخی اقدامات حمایتی می‌تواند مفید باشد:

• مصرف وعده‌های کوچک و کم‌چرب مانند برنج، سیب‌زمینی و موز که هضم آسان‌تری دارند
• استفاده از پروبیوتیک‌های مناسب سن کودک برای کمک به تعادل فلور روده
• پرهیز از لبنیات پرچرب و غذاهای سرخ‌کرده که می‌توانند اسهال را تشدید کنند

به دنبال سریع‌ترین راه درمان اسهال چرب هستی؟ همین الان مشاوره بگیر.

دکتر اسهال

چه بیماری‌ هایی باعث بروز مدفوع چرب می‌ شوند؟

بیماری‌های زیادی را می‌توان به بیماری اسهال چرب مربوط دانست. بیماری سیستیک فیبروزیس یکی از این موارد است که یک بیماری ارثی بوده و روی غدد عرق، غدد مخاطی و غدد پانکراس تاثیر می‌گذارد. پانکراتیت مزمن نیز یکی دیگر از بیماری‌هایی است که می‌تواند موجب بروز اسهال چرب در افراد شود.

بیماری نارسایی بخش برون‌ریز پانکراس نیز می‌تواند با استئاتوره مرتبط باشد. در این بیماری آنزیم‌های کافی برای دستگاه گوارش به‌منظور تجزیه و جذب غذا تولید نمی‌شود. بیماری آترزی صفراوی که در آن مجاری صفرا مسدود می‌شوند نیز می‌تواند عامل مدفوع چرب باشد.

بیماری سلیاک که افراد به گلوتن حساسیت دارند، بیماری کرون، بیماری التهابی روده، بیماری عدم تحمل لاکتوز، بیماری ویپل که یک عفونت باکتریایی است، دیابت، برخی از سرطان‌ها مانند سرطان کبد، پانکراس و روده، مصرف برخی از داروها، سرطان کیسه صفرا، سنگ صفرا و مواردی ازاین‌دست همگی از مهم‌ترین بیماری‌هایی هستند که می‌توانند موجب بروز اسهال چرب شوند.

نارسایی احتقانی قلب، لنفوم یا آسیب لنفاوی، آمیلوئیدوز، عفونت‌های انگلی مانند ژیاردیا، داروهای کلسترول، جراحی بای‌پس معده، آسیب‌های روده‌ای، بیماری گوچر، بیماری تای ساکس و مواردی ازاین‌دست نیز از جمله بیماری‌های مرتبط با اسهال چرب هستند.

عوارض اسهال چرب چیست؟

اگر اسهال چرب درمان نشود، به‌مرور می‌تواند عوارض بدی را به دنبال داشته باشد. مدفوع چرب پس از مدتی می‌تواند منجر به سوءتغذیه، کاهش بیش از حد چربی بدن و تحلیل عضلانی شود. اگر این بیماری درمان نشود، از آن جایی که اسیدهای چرب ضروری و ویتامین‌های محلول در چربی جذب بدن نمی‌شوند، عوارضی مانند سلامت ضعیف استخوان‌ها، کم‌خونی، کمبود ویتامین در افراد مشکل‌ساز خواهد شد. مدفوع خونی نیز ممکن است در برخی مواقع مشاهده شود. خصوصا در افرادی که به بیماری‌های التهابی روده مبتلا هستند یا کولیت اولسراتیو دارند، مدفوع خونی شایع است. در کودکان، سوء جذب می‌تواند باعث کندی رشد، مشکلات عصبی و تاخیر در بلوغ شود زیرا بدن آنها مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کند.

تغذیه چه تاثیری روی اسهال چرب دارد؟

وقتی بحث از هر اختلالی در دستگاه گوارش می‌شود، نباید از اهمیت رژیم غذایی در ایجاد آن یا در وضعیت بیماری غافل شد. در مورد این بیماری هم تغذیه بسیار اهمیت دارد. در این بخش در مورد غذاهایی که می‌توانند باعث این بیماری شوند یا آن را تشدید کنند، صحبت می‌کنیم و در آخر برخی توصیه‌های غذایی را به شما ارائه می‌دهیم.

چه غذاهایی باعث مدفوع چرب میشود؟

مدفوع چرب به‌طورکلی نشانه‌ای از سوء جذب روده‌ای که با بیماری‌هایی مانند بیماری سلیاک، پانکراتیت مزمن، کمبود لاکتاز و غیره همراه است. در این شرایط فرایندهای تجزیه و جذب چربی‌ها مختل می‌شود. در نتیجه هر غذایی که این شرایط زمینه‌ای را تشدید کند، می‌تواند باعث ایجاد مدفوع چرب شود. شواهد کمتری در مورد ارتباط بین مصرف آجیل‌های کامل، چربی‌های طبیعی و مصنوعی با اسهال چرب وجود دارد. البته در دفع چربی موقتی در مدفوع، ممکن است مصرف برخی غذاهای بسیار چرب موجب بروز این مشکل شده‌باشند. برای مثال غذاهایی مانند ماهی‌تن چرب، روغن‌های طبیعی یا اسانس، روغن نارگیل یا هسته خرما، محصولات گندم کامل، الکل می‌توانند موجب دفع چربی در مدفوع شوند.

مصرف چه غذاهایی باید در صورت وجود مدفوع در چربی ممنوع شود؟

در کل فرد مبتلا به استئاتوره باید از خوردن غذاهای چرب خودداری کند. هر غذایی که باعث تحریک یا فشار بر دستگاه گوارش می‌شود، می‌تواند موجب تشدید اسهال چرب شود. غذاهای پرچرب، غذاهای ادویه‌دار، غذاهای حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی، غذاهایی با سطوح بالای فروکتوز، مصرف لبنیات در برخی موارد از جمله گزینه‌هایی است که باید از مصرف آنها خودداری شود.

پزشکان پیشنهادی

4.7 (2071 نظر)

دکتر سید محسن دهقانی

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

نوبت بگیرید

4.6 (1637 نظر)

دکتر مرتضی آقاجان پورپاشا

فوق تخصص گوارش و کبد

نوبت بگیرید

4.9 (979 نظر)

دکتر بهناز دربان

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

نوبت بگیرید

4.5 (1013 نظر)

دکتر فرزین خوروش

تخصص عفونی

نوبت بگیرید

4.2 (1096 نظر)

دکتر محمد تلک آبادی

فوق تخصص گوارش و کبد

نوبت بگیرید

4.8 (905 نظر)

دکتر افشین محمد باقری

فوق تخصص گوارش و کبد

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

استئاتوره یا اسهال چرب حالتی است که در مدفوع چربی به میزان زیادی دفع می‌شود و چرب بودن مدفوع قابل رویت است. گاهی اوقات این حالت موقتی و به دنبال مصرف برخی غذاهای چرب اتفاق می‌افتد. گاهی نیز دلیل مدفوع چرب، سوء جذب است که خود آن می‌تواند به دنبال بیماری‌های مختلفی در دستگاه گوارش اتفاق بیفتد. به دنبال استئاتوره، میزان جذب اسیدهای چرب ضروری و ویتامین‌ها کاهش می‌یابد که این امر در درازمدت می‌تواند عوارضی مانند ضعیف شدن استخوان‌ها و کاهش وزن شدید را به دنبال داشته باشد. ازاین‌رو باید حتما این مورد توسط دکتر گوارش پیگیری‌شده و درمانی مناسب برای آن ارائه‌شود. در دکترتو می‌توانید با بهترین دکتر گوارش در شهر خود آشنا شوید و در صورت نیاز برای دریافت ویزیت معاینه حضوری اقدام کنید.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!