فرد خودشیفته چه خصوصیاتی دارد و چگونه باید با او رفتار کرد؟

0
خودشیفته
خودشیفته

اگر فردی بیش از حد به خود توجه کند و این خودبزرگ بینی به یک اختلال شخصیتی تبدیل شود، فرد را مبتلا به شخصیت خودشیفته می‌دانند. نخستین بار در سال 1898 هاویلاک الیس فیزیک‌دان و مقاله‌نویس بریتانیایی، خودشیفتگی (Narcissism) یا به فکر خود بودن بیمارگونه را به‌عنوان اختلال روانی شناسایی نمود. ویژگی‌هایی مانند خودانگاره مغرورانه و وابستگی فانتزی، خونسردی و خودداری غیرمعمول تنها زمانی می‌شکند که اعتمادبه‌نفس فرد خودشیفته به ‌خطر بیفتد.

قدرنشناسی نسبت به اطرافیان و سوءاستفاده از آنها، از ویژگی‌های اختلال نارسیسم به شمار می‌روند. این اختلال بر اساس شخصیت افسانه‌ای نارسیس (اسطوره یونانی/Narcissus) نام‌گذاری شده است که عاشق انعکاس تصویر خود در آب شد. از نظر زیگموند فروید، خودشیفتگی یک مرحله طبیعی و عادی در رشد کودک محسوب می‌شود، اما اگر پس از دوران بلوغ روی دهد، باید آن را نوعی اختلال روانی دانست. 

خودشیفتگی چیست؟

معمولا اختلال شخصیت خودشیفته در ارزیابی‌های بالینی تشخیص داده می‌شود و یکی از انواع مختلف اختلالات شخصیتی محسوب می‌شود که در آن فرد خود را به نسبت سایرین مهم‌تر می‌داند، به‌شدت نیازمند توجه و تحسین بیش از اندازه است، در برقراری روابط مشکل دارد و حس همدلی نسبت به سایرین در او دیده نمی‌شود. اما پشت این نقاب اعتمادبه‌نفس زیاد، عزت نفس شکننده‌ای وجود دارد که با کوچکترین انتقاد و عیب‌جویی فرو می‌ریزد.

اختلال خودشیفتگی یا خودبزرگ بینی، مشکلاتی در حوزه‌های مختلف زندگی از جمله روابط، کار، تحصیل یا امور مالی ایجاد می‌کند. افرادی که از این اختلال رنج می‌برند، به‌ دلیل کم‌توجهی یا عدم دریافت لطف و تحسینی که تصور می‌کنند شایسته‌اش هستند، ناراحت و سرخورده می‌شوند. روابطشان به سرانجام نمی‌رسد و دیگران هم از وقت گذراندن با آن‌ها لذت نمی‌برند. پس در یک کلام می‌توان نارسیسم را به این شکل تعریف کرد:

«اختلال شخصیت خودشیفته به اختلال شخصیتی گفته می‌شود که در آن فرد نسبت به سایرین حس خودبزرگ‌ بینی و غرور دارد. به‌علاوه همیشه دوست دارد کانون توجه باشد و به‌طور مدام تحسین شود.»

narcissism
فرد خودشیفته نسبت به سایرین حس خودبزرگ‌ بینی و غرور دارد.

افراد خودشیفته چه خصوصیاتی دارند؟

علائم خودشیفتگی و شدت آنها درجات مختلفی دارد و در افراد مختلف متفاوت است. ولی به راستی چطور خودشیفته‌‌ها را بشناسیم؟ خودشیفته‌ها نشانه‌های زیر را دارند:

  • حس خود برتربینی افراطی و بیش ‌از حد
  • پرتوقع هستند و حس طلبکارانه‌ای نسبت به دیگران دارند.
  • انتظار دارند همیشه از همه برتر و بهتر باشند، حتی اگر موفقیت و دستاوردی شایسته برتری به ‌دست نیاورده باشند.
  • درباره موفقیت‌ها و استعدادهای‌ خود غلو می‌کنند.
  • درباره موفقیت‌ها، قدرت، هوش و نبوغ، زیبایی یا همسر خوب و کامل بودن خود خیا‌ل‌پردازی افراطی دارند.
  • معتقدند از همه برترند و فقط باید با افراد خاص هم‌تراز خود نشست و برخاست داشته باشند.
  • باید همیشه محور اصلی گفتگو با افراد مختلف باشند و کسانی که از نظرشان فرودست هستند را تحقیر کرده یا به دید حقارت نگاه می‌کنند.
  • انتظار دارند همه به آن‌ها لطف کنند و بی‌چون‌وچرا هرآنچه می‌گویند را بپذیرند.
  • از دیگران برای رسیدن به خواسته‌هایشان استفاده می‌کنند.
  • از درک نیاز و عواطف دیگران عاجزند یا اصلاً تمایلی به درک موقعیت و احساسات دیگران ندارند.
  • به دیگران حسادت می‌کنند و معتقدند بقیه هم به آن‌ها حسادت می‌ورزند.
  • رفتار مغرورانه و متکبرانه دارند و با غرور و متظاهرانه خود را نشان می‌دهند.
  • اصرار دارند همیشه بهترین هرچیز مثل بهترین خودرو یا بهترین دفتر کار را به دست آورند.
دیگر ویژگی‌های انسان‌های خودشیفته عبارت‌اند از:
  • افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته اصلاً با مفهومی به‌نام انتقاد کنار نمی‌آیند و در مقابل کسی که از آنها ایراد بگیرد، پرخاشگری می‌کنند.
  • اگر رفتار ویژه‌ای با آنها نشود کاسه صبرشان لبریز و عصبی می‌‌شوند.
  • این افراد مشکلات درون‌فردی قابل‌ توجهی دارند و به‌سرعت احساس کم‌توجهی و بی‌اعتنایی می‌کنند.
  • با خشم یا تحقیر نسبت به موقعیت‌های مختلف واکنش نشان می‌دهند و برای آنکه کاری کنند تا خودشان برتر به‌نظر برسند، سایرین را خوار و خفیف می‌کنند.
  • نمی‌توانند رفتار و احساساتشان را کنترل کنند.
  • در مقابله با استرس به‌شدت با مشکل مواجه می‌شوند و به راحتی با هر تغییری سازگار نمی‌شوند.
  • از اینکه فکر کنند کامل نیستند، عصبانی می‌شوند و افسردگی می‌گیرند.
  • در درون به‌صورت پنهانی حس عدم امنیت، شرمندگی، حقارت و آسیب‌پذیری دارند.

اکنون که با علائم خودشیفتگی آشنا شدید، متوجه می‌شوید افرادی که از عزت نفس سالمی برخوردارند، معمولا متواضع و فروتن هستند. پس اگر از خود می‌پرسید آیا من خودشیفته هستم؟ باید ببینید تواضع و فروتنی‌تان تا چه اندازه است. افرادی که از نارسیسم رنج می‌برند، تقریباً هرگز فروتنی در آنها دیده نمی‌شود. این افراد همیشه از بالا به بقیه افراد نگاه می‌کنند و خودشان را بهتر از بقیه می‌دانند. اگر در مورد نوع شخصیت خودتان دچار تردید هستید، می‌توانید از تست شخصیت استفاده کنید. با مراجعه به روان‌شناس و انجام تست شخصیت تحت نظر یک متخصص می‌توانید به درک بهتری از خصیت خود برسید.

دلایل خودشیفتگی کدام است؟

به‌طور دقیق مشخص نیست که چه عواملی باعث ایجاد اختلال شخصیت خودشیفته در افراد مختلف می‌شوند. همانند رشد شخصیتی و سایر اختلالات سلامت روان، علل وقوع اختلال نارسیسم هم پیچیده است. اما می‌توان موارد زیر را از دلایل عمده خودشیفتگی دانست:

  • محیط: ناسازگاری و ناهماهنگی در روابط فرزند و والدین با انتقاد و عیب‌جویی افراطی یا تحسین افراطی که به‌هیچ‌وجه با تجربه کودک هماهنگ نیست.
  • ژنتیک: ویژگی‌هایی که از پدر و مادر و نسل‌های گذشته آنها به ارث می‌رسند.
  • عوامل نوروبیولوژی: ارتباط بین مغز و رفتار و تفکر
  • سوءاستفاده در دوران کودکی
  • انتظارات بی‌جا و بی‌مورد والدین از فرزندان
  • بی‌بندوباری جنسی که معمولا با خودشیفتگی همراه است.
  • تاثیرات فرهنگی.
خودشیفتگی
ویژگی‌هایی که از پدر و مادر و نسل‌های گذشته آنها به ارث می‌رسند، می‌تواند از دلایل خودشیفتگی باشد.

عوامل خطر اختلال خودشیفتگی

اختلال شخصیت خودشیفته بیشتر از زنان، بر مردان تأثیر می‌گذارد و معمولاً در نوجوانی یا اوایل بزرگ‌سالی شروع می‌شود. به‌خاطر داشته باشید اگرچه برخی کودکان ویژگی‌های شخصیتی خودشیفتگی از خود بروز می‌دهند، ولی همیشه نباید آن را با اختلال شخصیت خودشیفته یا نارسیسم اشتباه گرفت. چراکه این مشخصه مقتضای سن آنها بوده و به ‌معنای ابتلا به اختلال خودبزرگ‌ بینی نخواهد بود.

اگرچه علت ابتلا به اختلال شخصیت خودشیفته معلوم نیست، برخی محققان معتقدند شیوه‌های فرزندپروری حمایت‌گر افراطی یا بی‌اعتنایی در کودکانی که از نظر بیولوژیکی آسیب‌پذیرند، در بروز نارسیسم تأثیرگذار خواهد بود. وراثت و عوامل نوروبیولوژی هم در توسعه اختلال خودشیفتگی نقش دارند.


عوارض اختلال شخصیت خودشیفته

عوارض بیماری خودبزرگ ‌بینی و شرایطی که همراه با این اختلال روی می‌دهند، عبارت‌اند از:

  • مشکلاتی که در رابطه‌های اجتماعی به‌خصوص روابط دوستانه و زناشویی به وجود می‌آیند.
  • مشکلات ایجاد شده در محیط کار یا مدرسه
  • افسردگی و اضطراب
  • مشکلات جسمی و فیزیکی
  • سوءاستفاده از مواد مخدر یا الکل
  • رفتار یا تفکرات خودکشی.

اینکه چرا برخی افراد دچار اختلال خودشیفتگی می‌شوند، هنوز کاملاً مشخص نیست اما عواملی مانند وراثت، رویکرد فرزند پروری و عوامل نوروبیولوژیکی نقش زیادی در ایجاد شخصیت خود شیفته دارند.

درمان خودشیفتگی

افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته تصور نمی‌کنند مشکلی داشته باشند یا ایراد از خودشان باشد. بنابراین بعید است به ‌دنبال درمان بروند. اگر هم قرار باشد روش‌های درمانی را پیش بگیرند، احتمالا به‌خاطر نشانه‌های افسردگی، مصرف الکل و مواد مخدر یا سایر مشکلات روانی خواهد بود. اما توهین‌های مرتبط با عزت نفس آنها، پذیرش بیماری و پیگیری درمان خودشیفتگی را دشوارتر می‌کند.

اگر جنبه‌هایی از شخصیتتان را می‌شناسید که با اختلال شخصیت خودشیفته نقاط مشترک دارند یا خود را غرق در غم احساس می‌کنید، بهتر است به پزشک معتمد و متخصص مراجعه کنید. شک نداشته باشید که درمان درست و اصولی، زندگی را برای‌ شما لذت‌بخش‌تر خواهد کرد.

درمان-خودشیفتگی
احتمال اینکه افراد خودشیفته بیماری خود را بپذیرند و به دنبال درمان باشد، خیلی کم است.

چگونه از بروز خودشیفتگی پیشگیری کنیم؟

از آنجایی‌که علل اختلال خودشیفتگی به‌طور دقیق مشخص نیست، راه مشخصی هم برای پیشگیری از به ‌وجود آمدن این شرایط وجود ندارد. رعایت موراد زیر به میزان زیادی از بروز خودبزرگ ‌بینی جلوگیری کنید:

  • درمان سریع مشکلات و بیماری‌های سلامت روان در دوران کودکی
  • جلسات درمان خانوادگی برای یافتن راه‌های سالم ارتباط یا مقابله با تنش‌های عاطفی یا تعارضات
  • شرکت در جلسات فرزندپروری و کمک گرفتن از مددکاران اجتماعی یا تراپیست‌ها در صورت نیاز
  • گفتگو درمانی که به‌عنوان روش‌های روان‌درمانی شناخته می‌شود، اولین و اصلی‌ترین راه درمان اختلال خودبزرگ ‌بینی است.

چنانچه نشانه‌های خودشیفتگی همراه با افسردگی یا سایر بیماری‌های روانی همراه باشد، باید اقدامات پزشکی لازم جهت درمان آن اختلال‌ها هم اتخاذ شوند. گفتگو درمانی کمک می‌کند تا فرد خودشیفته یاد بگیرد چطور با دیگران بهتر ارتباط برقرار کند، در نتیجه از روابط‌ خود لذت بیشتری خواهد برد. این روش کمک می‌کند تا:

  • روابط کاری بهتری داشته باشید.
  • روابط شخصی‌ خود را حفظ کند.
  • نقاط قوت و پتانسیل‌های خود را بشناسد تا انتقاد یا شکست را تاب بیاورد.
  • احساسات خود را بشناسید و بتواند آنها را مدیریت کند.
  • از پس مسائل مربوط به عزت نفس بربیاید.
  • اهداف واقعی برای خود تعریف نماید.

از آنجایی‌که شخصیت فرد به این راحتی تغییر نمی‌کنند، روند درمان و بهبودی هم ممکن است چند سال طول بکشد. گاهی پیش می‌آید فرد طی این مدت خسته شود، درمان را فقط وقت تلف کردن بداند و بخواهد درمان را رها کند. ولی باید به‌ خاطر داشت که تداوم روند درمان اصل بسیار مهمی در بهبود افراد مبتلا به نارسیسم است. پس بهتر است تحت هر شرایطی در تمام جلسات درمانی حاضر شود و حتما دستورات و داروهای تجویزی را رعایت کند. در این صورت است که به ‌مرور زمان، شاهد تفاوت در خود و روابط با دیگران خواهد بود.

تغییر بهبود سبک زندگی برای درمان خودشیفتگی

برای مشاهده نتایج مطلوب‌تر، توصیه می‌شود در طول درمان سبک زندگی خود را هم تغییر دهد. تغییر در سبک زندگی کمک می‌کند روند درمانی راحت‌تر طی شود. برخی راهکارهای تغییر سبک زندگی عبارتند از:

  • از مصرف مواد مخدر، نوشیدنی‌های الکلی و سایر موادی که باعث ایجاد رفتارهای منفی می‌شوند، اجتناب کنید.
  • برای تقویت روحیه حداقل سه‌بار در هفته ورزش کنید.
  • تکنیک‌های تمدد اعصاب مثل یوگا و مدیتیشن برای کاهش استرس و اضطراب واقعاً مفید و تأثیرگذار هستند.

همان‌طور که گفته شد درمان فردی که از اختلال خودبزرگ بینی رنج می‌برد، به زمان نیاز دارد. پس اگر به خودشیفتگی مبتلا هستید، مدام اهداف خود را در ذهن مرور کنید تا خستگی و ناامیدی برشما غلبه نکند. لازم است به خودتان یادآوری کنید که می‌توان روابط قبلی نابود شده را درست کرد تا شاید به رضایت بیشتری در زندگی برسید.

از جمله مسائل مهم در درمان شخصیت خودشیفته، تداوم درمان است. تغییر و اصلاح ویژگی‌های شخصیتی سریع اتفاق نمی‌افتند. از این رو در روند درمان صبور باشید.

چگونه با افراد خودشیفته رفتار کنیم؟

با توجه به همه خصوصیاتی که از افراد خودشیفته ذکر شد، تعامل و برقراری ارتباط با آنها چندان ساده و پیش‌رونده نخواهد بود. پس اگر در اطراف و نزدیکان خود با فرد خودشیفته مراوده دارید، چند نکته و راهکار کمک می‌کند تا طرز برخورد با افراد مبتلا به نارسیسم یا افراد با تمایلات خودبزرگ‌ بینی را بیاموزید. این راهکارها خصوصاً در صورت ازدواج با فرد خودشیفته به دلیل روابط نزدیک و طولانی‌تر، حساسیت بیشتری پیدا می‌کند. پس در این شرایط باید حساسیت بیشتری در تعامل و روابط خود و روش برخورد با آدم خودشیفته داشته باشید. خصوصا دانستن این نکته که افراد خودشیفته به دلیل اعتماد به نفس بالا، به سختی عاشق می‌شوند و خود را در روابط فدا می‌کنند، تصمیم را برای ازدواج و روابط صمیمانه سخت‌تر خواهد کرد. برخی از راهکارهای موثر از این قبیل هستند:

۱- حد و مرزها را مشخص کنید.

افراد خودشیفته معمولا کاملاً غرق در خود و خودمحور هستند. معمولاً فکر می‌کنند به هر مکانی که بخواهند می‌توانند بروند، وسایل شخصی‌ افراد دیگر را زیرورو کنند یا فقط ‌آنها هستند که به شما می‌گویند باید چه احساسی داشته باشید. به شما توصیه و مشاوره می‌دهند و آن زمان است که در ازای این مشورت ناخواسته، چیز دیگری طلب می‌کنند. حتی ممکن است شما را تحت فشار قرار دهند تا در محیط‌های عمومی درباره مسائل خصوصیتان حرف بزنید.

این افراد معمولا به حریم خصوصی اعتقادی ندارند و برای آن احترام قائل نمی‌شوند. به همین دلیل همیشه به خود اجازه می‌دهند از مرزها عبور ‌کنند یا اصلا متوجه نمی‌شوند که حد و مرزی وجود دارد. پس اگر با فرد خودشیفته در تعامل هستید، باید مرزهایی که برایتان مهم هستند را کاملا مشخص کنید. صریح و روشن به او توضیح دهید که اگر پا را از حد خود فراتر بگذارد، چه سرنوشتی در انتظارش خواهد بود و همیشه روی موضع‌ خود پافشاری کنید.


۲- منتظر باشید عقب‌نشینی کند.

اگر جلوی فردی که از اختلال خودبزرگ بینی رنج می‌برد بایستید، حتماً با واکنش متقابل او روبرو می‌شوید. وقتی با او صحبت کردید و حد و مرزها مشخص و تعریف شدند، در نوبت بعدی با تعدادی خواسته جدید برمی‌گردد. حتی شاید کاری کند که احساس گناه در شما ایجاد شود یا فکر کنید شما، فرد غیرمنطقی و زورگو هستید. شاید هم نقش بازی کرده و با شما احساس هم‌دردی کند. ولی اگر با آگاهی از این نکات با فرد خودشیفته روبرو شدید، نباید میدان مسابقه را خالی کنید. اگر جا بزنید و یک قدم از موضعتان عقب‌نشینی کنید، دفعه بعد دیگر شما را جدی نمی‌گیرد.


۳- به‌ خاطر داشته باشید که شما مقصر نیستید.

فرد خودشیفته احتمالاً هیچ‌وقت اشتباهات خود را نمی‌پذیرد یا مسئولیت خطای‌ خود را به عهده نمی‌گیرد. بلکه برعکس سعی می‌کند رفتارهای منفی خود را به دیگران نسبت دهد.  شاید گاهی در ارتباط با این فرد ترجیح دهید حتی برای حفظ آرامش، تقصیرها را به ‌گردن بگیرید. اما نباید به‌خاطر خطاهای فرد دیگری تن به حقارت بدهید. زمانی‌که می‌دانید مقصر واقعی کیست، به هیچ‌کس اجازه ندهید تا حقیقت به این روشنی را پنهان کند.


۴- به دنبال پشتیبان و حامی باشید.

اگر هیچ راه فراری از دست نارسیست‌ها ندارید، سعی کنید از افراد دیگری برای ایجاد روابط سالم کمک بگیرید. این نکته خصوصاً در پشیمانی از تصمیم ازدواج با فرد خودشیفته مؤثر است. ماندن بیش از حد در رابطه نامطلوب با یک فرد خودشیفته، باعث تحلیل و خستگی احساسی و عاطفی شما می‌شود. پس بهتر است دوستی‌های قدیمی را از سر بگیرید و سراغ روابط دوستانه جدید بروید. بیشتر با خانواده خود وقت بگذرانید. اگر دایره اجتماعیتان کوچک‌ است، به فکر سرگرمی و کلاس‌های فراغت باشید. در کارهای خیرخواهانه داوطلب شوید. کارهایی انجام دهید که باعث می‌شوند با افراد بیشتری که احساس راحتی با آن‌ها دارید، دیدار کنید.


۵- به جای وعده فرد خودشیفته، بر عمل او تأکید داشته باشید.

فرد خودشیفته اهل قول و وعده دادن‌های زیاد است. مثلا قول می‌دهد کاری کند که شما می‌خواهید و کاری که بدتان می‌آید را انجام ندهد و به‌طور کلی قول می‌دهد بهتر رفتار کند. شاید حتی این قول صادقانه باشد. اما اشتباه نکنید، قول ‌دادن برای فرد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته، صرفا ابزاری برای رسیدن به هدفش است و حتی شاید خود او هم از این جنبه شخصیتی‌اش کاملاً آگاه نباشد. او به محض اینکه به خواسته‌اش برسد، انگیزه‌‌اش از بین می‌رود و تمام می‌شود. پس به نفعتان است روی یکی بودن حرف و عملش، حساب باز نکنید. هرچه می‌خواهید، مقتدرانه بگویید. اصرار کنید تنها در صورتی خواسته‌اش را انجام می‌دهید که او هم خواسته شما را انجام دهد.


۶- بدانید چه زمانی نیاز به کمک دارید.

سروکله زدن با کسی که غرق در خودشیفتگی است، می‌تواند بر سلامت جسمی و روانی شما تاثیر بگذارد، خصوصا اگر همسر یا خانواده درجه یک شما دارای اختلال شخصیت خودشیفته باشند، انرژی بیشتری در ارتباط با او از شما گرفته می‌شود. اگر در درازمدت احساس کردید نشانه‌های اضطراب، افسردگی یا بیماری‌های جسمی بی‌دلیل دارید، پیش از هر اقدامی ابتدا به پزشک یا روان‌شناس مراجعه کنید. پس از انجام آزمایش و چکاپ‌های لازم از پزشک بخواهید در صورت نیاز شما را به متخصص مربوطه، گروه‌های حمایتی یا تراپیست‌ها معرفی کند.

با انجام برخی تاکتیک‌های رفتاری مانند تعیین حد و مرزها و عقب‌نشینی نکردن می‌توانید رابطه کارآمدتری با فرد خودشیفته داشته باشید.

راهنمای مراجعه به پزشک

اختلال شخصیت خودشیفتگی یک عارضه و مشکل معمول و رایج در جامعه نیست و ممکن است فردی که او را خودشیفته می‌دانید، صرفاَ خودخواه باشد. برای تشخیص نارسیسم باید بدانید افراد خودشیفته چه خصوصیاتی دارند که این خصوصیات را در این مطلب ذکر کرده‌ایم. حقیقتی که در ارتباط با شخص مبتلا به اختلال خودشیفته وجود دارد این است که در ابتدای شروع روابط، افراد زیادی به دلیل عزت نفس قوی، به سمتشان جذب می‌شوند و این ویژگی او را ارزشمند می‌دانند. در صورتی‌که در ادامه روابط با مشکلاتی مواجه می‌شوند که برای برخورد با او نیاز به راهکارهای خاص و کارآمدی پیدا می‌کنند.

برای درمان شخصیت خودشیفته یا متعادل کردن ویژگی‌های رفتاری بهتر است به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنید. در وب‌سایت دکترتو می‌تواند به لیستی از بهترین روان‌شناسان شهرتان دسترسی داشته باشید. در دکترتو این امکان برای شما فراهم شده است که به راحتی و با استفاده از سیستم نوبت‌دهی غیر حضوری از بهترین روان‌شناس وقت بگیرید. علاوه بر این، امکان مشاوره تلفنی یا آنلاین با پزشکان هم وجود دارد.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

منبع: healthline، mayoclinic، britannica

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید