فهرست مطالب
در دنیای امروز، پلاستیک نقش مهمی ایفا میکند. پلاستیک بسته بندی مواد غذایی موادی سبک، انعطافپذیر و ارزان هستند که برای محافظت از غذا و افزایش ماندگاری استفاده میشوند. این مواد در انواع مختلف مانند PET، PVC و پلیاتیلن تولید میشوند و هرکدام ویژگی مخصوص خود را دارند. نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که ترکیباتی مثل فتالاتها یا بیسفنولها از پلاستیک به غذا منتقل شوند و با مصرف طولانیمدت روی هورمونها و عملکرد برخی اندامها اثر بگذارند. در ادامه این مطلب از دکترتو به بررسی دقیقتر مزایا، آثار و انواع پلاستیک موادغذایی میپردازیم.
مزایای بسته بندی پلاستیکی مواد غذایی
بستهبندی پلاستیکی بهدلیل سبکی، انعطافپذیری و قیمت مناسب، یکی از رایجترین روشهای محافظت از مواد غذایی محسوب میشود. این مواد بهخاطر قدرت بالای جلوگیری از نفوذ رطوبت، هوا و آلودگی، به حفظ کیفیت و افزایش ماندگاری غذا کمک میکنند. پلاستیک برای بسیاری از محصولات مانند لبنیات، نوشیدنیها، خشکبار، سبزیجات و گوشت تازه قابلاعتماد است؛ البته انتخاب نوع پلاستیک و شرایط نگهداری نقش مهمی در ایمنی آن دارند و باید از تماس با حرارت غیرضروری جلوگیری کرد.
مزایای بسته بندی پلاستیکی مواد غذایی عبارت است از:
- کاهش آلودگی میکروبی
- افزایش ماندگاری غذا
- مقاومت بالا و سبک بودن
- هزینه تولید پایین
- قابلیت شکلدهی برای انواع محصولات
- جلوگیری از نفوذ رطوبت و بو
انواع پلاستیک بسته بندی مواد غذایی
تاریخچه بستهبندی مواد غذایی بسیار غنی و طولانی است. قدیمیترین اشاره به بستهبندی مواد غذایی در تاریخ، بستهبندی میوهها با کاغذ در مصر است که توسط ناصرخسرو قبادیانی در سفرنامهاش روایت میشود. اوایل قرن نوزدهم فرآیند کنسروسازی اختراع شد. اولین مشتری این قوطیهای جدید نیروی دریایی انگلستان بود. اما بستهبندی مواد غذایی در نیمه قرن بیستم دچار تحول عظیمی شد.
پلاستیک از اوایل قرن بیستم شناختهشده بود؛ اولین پلاستیک ساختهشده از مواد مصنوعی بِیکلایت (Bakelite) نام داشت اما پلاستیکی که در صنایع غذایی کاربرد یافت، سلفون (Cellophane) بود. سلفون در سال 1912 برای اولین بار ساخته شد و در سالهای بعد به مرور به عنوان مادهای برای بستهبندی مواد غذایی توسعه پیدا کرد. در دهههای 1950 و 1960، استفاده از سلفون در بستهبندی مواد غذایی گسترش پیدا کرد. به مرور انواع دیگر پلاستیک نیز وارد صنایع بستهبندی شدند و حتی انواع مختلف پلاستیک برای استفاده در این صنعت توسعه پیدا کردند.
انواع پلاستیک بسته بندی مواد غذایی عبارت است از:
- نایلون
- سلفون
- شیرینگ
- استرچ
- پلاستیک بستهبندی پاکتی
- پلاستیک بستهبندی کیلویی
پلاستیکها علاوه بر کاربرد مستقلشان به عنوان ظرف، کنسروها را هم بهبود دادهاند. در درون کنسروها، لایهای از رزین اپوکسی وجود دارد که باعث میشود در اثر ضربه هوا به درون کنسرو راه پیدا نکرده و غذای درون آن را فاسد نکند. به همین علت است که در گذشته نگرانی بسیاری در مورد کنسروهایی که ضربه خورده بودند وجود داشت: ضربه باعث ورود هوا به کنسرو و تکثیر باکتری کلوستریدیوم بوتولینوم، عامل بیماری بوتولیسم، در کنسرو میشد.
| انواع پلاستیک مواد غذایی | مزایا | عوارض |
|---|---|---|
| نایلون (پلیاتیلن) | انعطافپذیر و سبک مقاومت در برابر رطوبت هزینه تولید پایین | احتمال انتقال ترکیبات در تماس با حرارت یا چربی مناسب نبودن برای غذای داغ |
| سلفون (PVC/ پلیالفین) | شفافیت و چسبندگی بالا حفظ ظاهر محصول مناسب برای پوشش ظروف، گوشت و سبزیجات تازه | احتمال انتقال ترکیبات در تماس با حرارت یا چربی یا در انواع بیکیفیت آن |
| شیرینگ | جمعشوندگی با حرارت و بستهبندی ایمن مقاومت بالا مناسب برای بستهبندی چندتایی (نوشابه، جعبه) | عدم استفاده مجدد در معرض حرارت خطرات احتمالی در انواع بیکیفیت |
| استرچ (LLDPE) | کشسانی بالا و مقاومت در برابر پارگی چسبندگی مکانیکی خوب مناسب برای ظروف آماده، میوه و سبزیجات (تماس سرد) | خطر انتقال ترکیبات در تماس با غذای داغ یا چرب |
| پلاستیک پاکتی (چندلایه) | مقاومت بالا و حفظ طعم و عطر غذا جلوگیری از نفوذ هوا و رطوبت مناسب برای حبوبات، خشکبار، قهوه | احتمال انتقال مواد در پلاستیکهای نامرغوب یا در معرض نور و گرما |
| پلاستیک کیلویی (پلیاتیلن) | ارزان و در دسترس قابلیت برش در اندازههای مختلف مناسب برای بستهبندی لحظهای و کوتاهمدت | کیفیت متغیر و احتمال انتقال مواد شیمیایی مناسب نبودن برای غذای گرم یا نگهداری طولانی |
۱. نایلون
نایلون نوعی پلاستیک انعطافپذیر از پلیاتیلن است که برای بستهبندی روزمره مواد غذایی مثل نان، میوه، سبزی و خوراکیهای سبک استفاده میشود. سبک است، رطوبت را کم عبور میدهد و نسبتاً ارزان تولید میشود. از نظر سلامتی، اگر برای غذای داغ یا چرب بهکار نرود، خطر کمی دارد؛ اما در تماس با حرارت ممکن است مقداری ترکیب شیمیایی آزاد کند یا حتی در برخی افراد باعث آلرژی غذایی شود، بنابراین باید در شرایط خنک استفاده شود.
۲. سلفون
سلفون شفاف و نازک است که معمولاً از پلیوینیلکلراید (PVC) یا پلیالفین ساخته میشود. برای پوششدادن ظروف غذا، بستهبندی گوشت، سبزیجات و محصولات تازه کاربرد دارد. مزیت اصلی سلفون چسبندگی و شفافیت بالا برای حفظ ظاهر محصول است. اگر از نوع مرغوب و بدون مواد پایدارکننده مضر باشد، خطر کمی دارد؛ اما انواع بیکیفیت ممکن است در تماس با چربی یا گرما مواد شیمیایی آزاد کنند.
از بهترین روش نگهداری مواد غذایی آگاهی؟
همین حالا مشاوره بگیر!
۳. شیرینگ
شیرینگ نوعی پلاستیک حرارتی از پلیالفین یا PVC است که با گرما جمع میشود و کاملاً روی بسته مینشیند. در صنایع غذایی برای بستهبندی چندتایی نوشابه، آبمعدنی، جعبهها و نگهداشتن محصولات کنار هم استفاده میشود. این نوع پلاستیک بسته بندی موادغذایی هنگام حرارتدهی در کارخانه جمع میشود اما مصرفکننده نباید دوباره آن را گرم کند.
۴. استرچ
استرچ نوع کشسان و شفاف از پلیاتیلن خطی سبک (LLDPE) است که بیشتر در بستهبندی صنعتی، نگهداری میوه، سبزی و بستهبندی ظروف آماده کاربرد دارد. مزیتش چسبندگی مکانیکی و قابلیت کشیدن زیاد بدون پارگی است. برای تماس سرد با مواد غذایی ایمنتر است و معمولاً مواد شیمیایی آزاد نمیکند؛ اما استفاده آن برای غذاهای داغ یا چرب میتواند خطر انتقال ترکیبات ریز پلاستیکی یا افزودنیها را افزایش دهد.
۵. پلاستیک بسته بندی پاکتی
این پلاستیکها معمولاً از لایههای مختلف پلیاتیلن، پلیپروپیلن یا ترکیب چندلایه ساخته میشوند و در بستهبندی حبوبات، خشکبار، ادویه، قهوه و تنقلات کاربرد دارند. طراحی پاکتی باعث مقاومت بالا، حفظ طعم، جلوگیری از نفوذ هوا و جذابیت ظاهری محصول میشود. اگر از مواد استاندارد تولید شده باشند، خطر کمی دارند؛ اما در صورت کیفیت پایین یا تماس با نور و گرمای زیاد، احتمال انتقال مواد شیمیایی افزایش مییابد.
۶. پلاستیک بسته بندی کیلویی
این نوع پلاستیک رولهای ساده یا چاپی از پلیاتیلن است که برای فروش عمده و بستهبندی لحظهای در فروشگاهها، میوهفروشیها و پروتئینیها استفاده میشود. سبک، ارزان و قابل برش در اندازه دلخواه است. پلاستیک بسته بندی کیلویی اغلب برای تماس کوتاهمدت با مواد غذایی مناسب است. مهمترین نگرانی زمانی ایجاد میشود که کیفیت تولید پایین باشد یا برای غذای گرم استفاده شود؛ چون امکان انتقال مواد شیمیایی یا بوی پلاستیک وجود دارد.
برای درمان آلرژی بعد از مصرف موادغذایی بسته بندی شده، همین الان نوبت دکترتو رزرو کن.
مقابله با آثار منفی پلاستیک بسته بندی مواد غذایی
از آنجایی که تمامی پلاستیکها موادی آزاد میکنند که برای سلامتی خطرناک است و فعالیت غددی افراد را تحت تاثیر قرار میدهد، استفاده از پلاسیتکها باید تا حد ممکن کاهش پیدا کند. برای کاهش این اثرات، در آشپزخانه میتوان از ظروف شیشهای به جای ظروف پلاستیکی استفاده کرد. بسیاری از موادغذایی علاوه بر ظروف پلاستیکی، در ظرفهای شیشهای هم عرضه میشوند و با خرید آنها نه تنها انتخاب بهتری برای سلامت خود و خانوادهمان، که برای محیطزیست انجام میدهیم. مهمترین این مواد در آشپزخانه رب گوجهفرنگی است. در واقع افزایش خرید رب در ظرف شیشهای حتی صنعت را هم به فکر افزایش سهم تولید ظروف شیشهای میاندازد.
برخی ترکیبات موجود در پلاستیک، مانند فتالاتها و بیسفنولها، میتوانند در تماس با حرارت یا غذای چرب وارد مواد غذایی شوند. این انتقال ممکن است روی هورمونها، عملکرد کبد، سلامت سیستم ایمنی و حتی متابولیسم اثر بگذارد. مصرف طولانیمدت غذاهای بستهبندیشده در پلاستیکهای نامناسب میتواند خطر التهابهای گوارشی، رفلاکس، تغییر فلور روده و بیماریهای دستگاه گوارش را افزایش دهد.
4.7 (5793 نظر)4.7 (2109 نظر)4.6 (1676 نظر)4.9 (1021 نظر)4.2 (1111 نظر)4.8 (935 نظر)نتیجه گیری
پلاستیک بسته بندی مواد غذایی هم مزیت دارد و هم خطر. از یکسو به حفظ کیفیت، جلوگیری از آلودگی و افزایش ماندگاری کمک میکند. از سوی دیگر، اگر نوع پلاستیک نامناسب باشد یا با حرارت و چربی تماس پیدا کند، خطر انتقال مواد شیمیایی و اثرات منفی طولانیمدت بر هورمونها و گوارش وجود دارد. بنابراین ایمنی آن بیشتر وابسته به انتخاب صحیح و نحوه استفاده است، نه خود پلاستیک.
اگر همچنان درباره مصرف انواع پلاستیک برای نگهداری موادغذایی شک دارید یا از احتمال ایجاد بیماری نگران هستید، با متخصص مشورت کنید. در دکترتو میتوانید با بهترین دکتر گوارش و کبد ایران یا بهترین دکتر تغذیه ایران آشنا شوید، با آنها به صورت تلفنی یا آنلاین مشورت کنید و همچنین برای دریافت نوبت ویزیت حضوری اقدام کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!