فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید
کم خونی یکی از رایجترین اختلالات خونی است که باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز سالم یا هموگلوبین در خون میشود. این بیماری میتواند منجر به ضعف، خستگی مداوم، رنگپریدگی پوست و تنگی نفس شود. تغذیه نقش مهمی در پیشگیری و درمان کم خونی دارد. درحالیکه بسیاری از مواد غذایی به افزایش سطح آهن کمک میکنند، برخی خوراکیها میتوانند جذب آهن را مختل کرده یا اثر منفی روی گلبولسازی داشته باشند. شناخت غذاهای ممنوعه برای کم خونی و حذف یا محدود کردن آنها از رژیم غذایی، میتواند تأثیر زیادی در روند بهبودی داشته باشد. در این مقاله از دکترتو به بررسی غذاهای مضر برای کم خونی می پردازیم.
غذاهای مضر برای کم خونی
تغذیه نامناسب میتواند روند درمان کم خونی را کند یا حتی وضعیت بیمار را بدتر کند. برخی از غذاها با تداخل در جذب آهن، عملکرد گلبولهای قرمز را مختل میکنند. شناخت این غذاها به افراد کمک میکند تا رژیم غذایی مؤثرتری برای مقابله با کم خونی تنظیم کنند. غذاهای ممنوعه برای کم خونی معمولاً شامل خوراکیهایی هستند که جذب آهن را کاهش میدهند یا باعث التهاب در بدن میشوند. در ادامه به گروههای مختلف از این خوراکیها اشاره میکنیم که بهتر است بیماران مبتلا به کم خونی از آنها پرهیز کنند. خوراکیهایی که بیشتر به عنوان غذاهای مضر برای کمخونی مطرح میشوند عبارتند از:
- لبنیات
- چای و قهوه
- نان سفید
- نوشیدنی گازدار
- سویا
- شکلات
- غذاهای پرچرب
- شیرینی برای کمخونی
- غذاهای فرآوریشده
- مواد غذایی حاوی اگزالات
- تخممرغ
- مواد غذایی حاوی گلوتن
- مواد غذایی حاوی کلسیم
- مواد غذایی حاوی تانن
متن انگلیسی:
verywellhealth
Dairy foods, eggs, soybeans, and foods rich in tannin should be limited as they may interfere with the absorption of iron. American Institute of Cancer Research. Limit consumption of red and processed meat.
ترجمه متن:
محصولات لبنی، تخممرغ، سویا و خوراکیهایی که تانن زیادی دارند، بهتر است کمتر مصرف شوند، چون میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. همچنین مؤسسه تحقیقات سرطان آمریکا توصیه میکند مصرف گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده را محدود کنید.
۱. لبنیات
مصرف بیش از حد لبنیات میتواند جذب آهن را کاهش دهد، بهخصوص اگر همزمان با منابع آهن مصرف شود. کلسیم موجود در شیر، ماست و پنیر با آهن رقابت میکند و میتواند جذب آهن را مهار کند. افرادی که لبنیات را در وعدههای اصلی به همراه منابع آهن مانند گوشت یا حبوبات مصرف میکنند، ممکن است کاهش سطح آهن را تجربه کنند. این اثر بهویژه برای افرادی که به کم خونی ناشی از فقر آهن مبتلا هستند، مهم است. پیشنهاد میشود لبنیات با فاصله زمانی از وعدههای آهندار مصرف شوند تا مانع جذب آهن نشوند. در رژیم غذایی برای افراد مبتلا به کم خونی، کنترل مصرف لبنیات ضروری است.
۲. چای و قهوه
چای و قهوه به دلیل داشتن پلیفنولها و تاننها، از جذب آهن غیرهمی جلوگیری میکنند. این نوع آهن که در منابع گیاهی یافت میشود، نسبت به آهن حیوانی حساستر به موانع جذب است. مصرف چای و قهوه بلافاصله پس از وعدههای غذایی، بهویژه در افرادی با رژیم گیاهخواری، میتواند خطر کم خونی را افزایش دهد. افرادی که عادت به نوشیدن چای یا قهوه بعد از غذا دارند، باید فاصلهای حداقل یک تا دو ساعته بین وعده غذایی و مصرف این نوشیدنیها در نظر بگیرند. کاهش مصرف نوشیدنیهای کافئیندار در دوران درمان کم خونی، یک گام مؤثر در بهبود وضعیت سلامت است.
کم خونی داری اما نمیدونی چه موادی برات مضره؟
از متخصص راهنمایی بگیر.
۳. نان سفید
نان سفید فیبر کمتری دارد و کیفیت رژیم را پایین میآورد؛ اما مقدار آهن و ویتامینهای B آن به غنیسازی آرد بستگی دارد. در نتیجه مصرف زیاد آنها کمکی به درمان کم خونی نمیکند. علاوه بر این، نان سفید شاخص گلیسمی بالایی دارد و میتواند باعث نوسانات قند خون و احساس خستگی شود. جایگزین کردن نان سبوسدار بهجای نان سفید، یکی از بهترین راهها برای پشتیبانی تغذیهای در بیماران مبتلا به کم خونی است.
۴. نوشیدنی گازدار
نوشابهها و دیگر نوشیدنیهای گازدار معمولاً حاوی فسفات و شیرینکنندههای مصنوعی هستند که جذب مواد معدنی را مختل میکنند. مصرف مکرر نوشابه میتواند به کاهش تراکم مواد معدنی در بدن منجر شود و سطح آهن را پایین بیاورد. اگر مکمل آهن مصرف میکنید، از مصرف همزمان نوشیدنیهای گازدارِ حاوی فسفات با قرص آهن پرهیز کنید. افرادی که به کم خونی مبتلا هستند، بهتر است نوشیدنیهای طبیعی مانند آبمیوههای تازه یا دمنوشهای گیاهی را جایگزین نوشابه کنند.
معرفی انواع دمنوش گیاهی برای کم خونی
۵. سویا
سویا حاوی ترکیباتی به نام فیتات است که با آهن پیوند میزنند و مانع جذب آن میشوند. مصرف زیاد سویا و فرآوردههای آن مثل شیر سویا، توفو و تمپه ممکن است برای بیماران کم خون مناسب نباشد. اگرچه سویا سرشار از پروتئین است، اما مصرف بیرویه آن برای افرادی که به دنبال افزایش سطح آهن هستند، توصیه نمیشود. برای کاهش اثر منفی سویا، بهتر است آن را همراه با منابع غنی از ویتامین C مصرف کرد تا جذب آهن بهبود یابد. همچنین کاهش دفعات مصرف یا استفاده از سویا تخمیرشده میتواند اثرات منفی آن را کاهش دهد.
۶. شکلات
شکلات کاکائویی بهویژه انواع تلخ آن، حاوی مقدار زیادی پلیفنول و کافئین است که جذب آهن را مختل میکند. زیادهروی در مصرف شکلات میتواند در روند درمان کم خونی اختلال ایجاد کند، خصوصاً اگر بهصورت مداوم و در کنار وعدههای آهندار مصرف شود. اگرچه شکلات منبعی از آنتیاکسیدانهاست، اما برای افراد مبتلا به فقر آهن، مصرف آن باید محدود شود. بهتر است بهجای شکلات، از خوراکیهای جایگزین مانند خرما یا میوههای خشکشده استفاده شود که هم انرژیزا هستند و هم به جذب بهتر آهن کمک میکنند.
۷. غذاهای پرچرب
غذاهای چرب مانند سرخکردنیها و فستفودها عملکرد دستگاه گوارش را مختل میکنند و روند جذب آهن را کاهش میدهند. این غذاها معمولاً فاقد ارزش غذایی بالا هستند و بیشتر شامل چربیهای ناسالم و کالری زیاد هستند. درمان کم خونی نیازمند یک دستگاه گوارش سالم است و مصرف غذاهای چرب میتواند التهاب و ناراحتیهای گوارشی ایجاد کند. حذف یا کاهش مصرف غذاهای پرچرب، قدمی مهم برای مدیریت بهتر کم خونی و حمایت از سلامت کلی بدن است.
۸. شیرینی برای کم خونی
شیرینیهای صنعتی ارزش غذایی کمی دارند و میتوانند کیفیت رژیم را پایین بیاورند.. مصرف مداوم شیرینی میتواند منجر به افزایش قند خون و اختلال در عملکرد کبد و روده شود. برای افرادی که کم خونی دارند، مصرف شیرینیهای طبیعی مانند حلوا ارده، خرما یا دسرهای خانگی با شکر کمتر توصیه میشود. پرهیز از شیرینیهای قنادی یکی از راهکارهای مؤثر در بهبود سطح آهن بدن است.
| نوع غذا | علت مضر بودن برای کم خونی |
|---|---|
| لبنیات | کلسیم موجود در لبنیات با جذب آهن رقابت میکند و مانع جذب آن میشود. |
| چای و قهوه | پلیفنولها و تاننها جذب آهن غیرهمی (گیاهی) را کاهش میدهند. |
| نان سفید | فاقد آهن و ویتامینهای B؛ شاخص گلیسمی بالا و کاهشدهنده ارزش تغذیهای رژیم غذایی |
| نوشیدنیهای گازدار | حاوی فسفات و افزودنیهایی که جذب آهن را مختل میکنند؛ افزایش اسیدیته معده. |
| سویا | دارای فیتات که با آهن پیوند میزند و مانع جذب آن میشود. |
| شکلات | حاوی پلیفنول و کافئین؛ مانع جذب آهن، بهویژه در کنار وعدههای آهندار |
| غذاهای پرچرب | مختلکننده عملکرد دستگاه گوارش؛ کاهشدهنده جذب آهن |
| شیرینیهای صنعتی | سرشار از قند و چربی ترانس؛ ایجاد التهاب و کاهش جذب آهن |
| غذاهای فرآوریشده | حاوی نگهدارندهها، نمک و چربیهای اشباع؛ کاهش جذب آهن و ایجاد التهاب مزمن. |
| گوشت قرمز و فرآوریشده | (طبق توصیه AICR) مصرف زیاد آنها باید محدود شود؛ ممکن است به سلامت کلی آسیب بزند. |
| الکل | الکل میتواند کمخونی را بدتر کند و همزمان ممکن است جذب ذخیره آهن را بالا ببرد؛ پس در کمخونی توصیه به پرهیز یا محدودیت میشود. |
۹. غذاهای فرآوری شده
سوسیس، کالباس، کنسروها و غذاهای نیمه آماده حاوی مواد نگهدارنده، نمک زیاد و چربیهای اشباع هستند. این نوع غذاها نهتنها فاقد آهن مفیدند، بلکه ممکن است به بروز التهابات مزمن در بدن منجر شوند که در جذب آهن اختلال ایجاد میکند. بیماران مبتلا به کم خونی باید رژیم غذاییشان را تا حد امکان به سمت غذاهای تازه، طبیعی و خانگی سوق دهند. مصرف غذاهای فرآوری شده باید محدود شود تا بدن فرصت بازسازی و افزایش سطح آهن را داشته باشد.
خیلی از افراد بعد از خوردن غذاهای فرآوریشده، میل کمتری به وعدههای خانگی آهندار پیدا میکنند. اگر با کمخونی درگیر هستید، لازم نیست همه چیز را صفر کنید، اما بهتر است مصرف این غذاها را محدود و دفعات را کمتر کنید. در عوض روی وعدههای ساده و قابل تکرار تمرکز کنید.
۱۰. مواد غذایی حاوی اگزالات
اگزالات احتمالاً نقش اصلی در کاهش جذب آهن ندارد؛ اگر جذب آهن گیاهی پایین است، بیشتر به ماهیت آهن غیرهم و مهارکنندههای دیگر مربوط است. اگر کمخونی فقر آهن دارید، بهتر است تکیه اصلی شما روی منابع آهن هم مثل گوشت و یا منابع گیاهی کممانعتر باشد و در کنار غذا از ویتامین سی استفاده کنید. همچنین ترکیب غذا و روش پخت و آمادهسازی میتواند اثر اگزالات و سایر ضدتغذیهها را کمتر کند.
شکلات زیاد میخوری اما نمیدونی برای کمخونی خوبه یا نه؟ مشاوره بگیر.
۱۱. تخم مرغ
تخممرغ یک غذای ارزشمند و سرشار از پروتئین است، اما در بحث کمخونی یک نکته دارد و آن وجود ترکیباتی مثل فسویتین در زرده است که میتواند جذب آهن را کاهش دهد. این اثر بیشتر زمانی اهمیت دارد که شما تخممرغ را دقیقا کنار وعده آهندار یا همراه مکمل آهن مصرف کنید و انتظار دارید جذب آهن بالا برود. اگر کمخونی ناشی از کمبود آهن دارید، بهتر است تخممرغ را از زمان مصرف آهن جدا کنید تا هم از مزایای تخممرغ محروم نشوید و هم جذب آهن کمتر آسیب ببیند. مخصوصا اگر صبحها مکمل آهن میخورید، بهتر است تخممرغ را برای زمان دیگری بگذارید.
متن انگلیسی:
healthline
In general, alcohol consumption can make anemia worse since the depressant is known to have a direct effect on iron levels as well as blood cell production and function. If you have anemia — especially anemia that isn’t well managed — avoiding alcohol is the best option to prevent complications.
ترجمه متن:
بهطور کلی، مصرف الکل میتواند کمخونی را تشدید کند، چون این ماده مستقیماً روی سطح آهن و همچنین تولید و عملکرد سلولهای خونی تأثیر منفی دارد. اگر به کمخونی مبتلا هستید، بهویژه اگر کنترلشده نباشد، بهتر است از مصرف الکل پرهیز کنید تا دچار عوارض نشوید.
۱۲. مواد غذایی حاوی گلوتن
گلوتن برای بیشتر افراد مشکلی ایجاد نمیکند و حذف آن برای درمان کمخونی توصیه عمومی نیست. اما اگر فرد مبتلا به سلیاک باشد، گلوتن باعث آسیب روده و کاهش جذب آهن و برخی ویتامینها میشود و در این حالت کمخونی میتواند یکی از نشانههای مهم باشد. برای این گروه، رژیم بدون گلوتن یک درمان کلیدی است و بدون آن، حتی مکمل آهن هم ممکن است خوب جواب ندهد. اگر کمخونی شما طولانی شده و با نفخ، اسهال، کاهش وزن یا سابقه خانوادگی همراه است، بهتر است احتمال سلیاک بررسی شود.
۱۳. مواد غذایی حاوی کلسیم
مواد غذایی حاوی کلسیم مثل لبنیات، کنجد و برخی مکملهای کلسیم میتوانند جذب آهن را کاهش دهند، چون کلسیم یکی از مهارکنندههای شناختهشده جذب آهن است. این موضوع به معنی حذف کلسیم نیست، چون کلسیم برای استخوان و عملکرد عصبی مهم است، اما زمان مصرفش باید با هدف درمان کمخونی هماهنگ شود. اگر قرص آهن میخورید، بهتر است آن را همزمان با مکمل کلسیم یا وعده خیلی پرکلسیم مصرف نکنید و فاصله زمانی داشته باشید.
۱۴. مواد غذایی حاوی تانن
تاننها در چای، قهوه، برخی دمنوشها و حتی کاکائو وجود دارند و میتوانند جذب آهن غیرهم را کاهش دهند. مشکل از خود تانن نیست، بلکه از زمانی شروع میشود که نوشیدنیهای تانندار را دقیقا با غذا یا بعد از غذا مصرف میکنیم و انتظار داریم آهن جذب شود. اگر کمخونی دارید، بهتر است نوشیدنیهای تانندار را به ساعات بین وعدهها منتقل کنید و وقتی وعده آهندار میخورید، نوشیدنی خنثیتری مثل آب انتخاب کنید. این کار بهخصوص در رژیمهای گیاهی اثر بیشتری دارد، چون آهن گیاهی حساستر به مهارکنندههاست.
چه میوه هایی برای کم خونی مضر است؟
برخی میوهها با وجود ظاهر سالم، ممکن است برای بیماران کم خون مناسب نباشند. بهعنوان مثال، زغالاخته و بلوبری حاوی ترکیباتی به نام تانن هستند که میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. همچنین میوههایی با اسیدیته بالا اگر با معده خالی مصرف شوند، ممکن است باعث ناراحتی گوارشی و اختلال در جذب آهن شوند. علاوه بر این، برخی میوههای فرآوریشده مانند کمپوتها یا میوههای خشکشده با شکر افزوده میتوانند اثر منفی بر کم خونی بگذارند. بهترین گزینه، میوههای تازه و سرشار از ویتامین C مانند پرتقال، توتفرنگی و کیوی است که به جذب بهتر آهن کمک میکنند.
درباره هندوانه برای کمخونی، هندوانه به خودی خود دشمن آهن نیست، اما آهن قابل توجهی هم ندارد و اگر به عنوان میانوعده اصلی جایگزین منابع آهن شود، کمکی به درمان کمخونی فقر آهن نمیکند. هندوانه بیشتر آب و مقداری ویتامین دارد و برای آبرسانی مفید است، ولی برای بالا بردن ذخیره آهن کافی نیست. اگر کمخونی دارید و هندوانه دوست دارید، بهتر است آن را در کنار یک برنامه غذایی آهندار مصرف کنید و توقع درمانی از آن نداشته باشید. میوههایی که ویتامین سی بالاتری دارند میتوانند کنار غذا به جذب آهن کمک کنند.
چه غذاهایی آهن بدن را کم میکند؟
غذاهایی که آهن بدن را کم میکنند، معمولا به دو صورت اثر میگذارند. حالت اول این است که جذب آهن را در روده کاهش میدهند، مثل نوشیدنیهای پلیفنولی یا غذاهای پرکلسیم در زمان نامناسب. حالت دوم این است که کیفیت کلی رژیم را پایین میآورند و باعث میشوند دریافت آهن و ریزمغذیهای لازم برای خونسازی کم شود، مثل رژیمهای پر از غذاهای فرآوریشده و شیرینی. به همین دلیل وقتی میگوییم غذاهای مضر برای فقر آهن، منظور اغلب نحوه ترکیب و زمان مصرف است.
اگر دنبال شناخت دشمن آهن خون هستید، بهتر است به جای تمرکز روی یک خوراکی خاص، قانونهای ساده را رعایت کنید. نوشیدنیهای حاوی تانن مثل چای و قهوه را با فاصله از غذا بخورید، مصرف کلسیم را از زمان آهن جدا کنید و اگر رژیم گیاهی دارید، به ضدتغذیهها مثل فیتاتها بیشتر توجه کنید و از روشهای کاهش آنها مثل خیساندن و پخت مناسب استفاده کنید. این نگاه باعث میشود هم انعطاف غذایی داشته باشید و هم روند درمان کمخونی کند نشود.
۴.۶ (۱۳۲۸ نظر)۵ (۱۰۰۲ نظر)۴.۷ (۵۳۵ نظر)۵ (۳۵۵ نظر)۴.۹ (۳۲۵ نظر)۴.۹ (۲۹۶ نظر)نتیجه گیری
آنچه در مدیریت کمخونی اهمیت دارد، فقط افزودن مواد آهندار به رژیم غذایی نیست، بلکه توجه به غذاهایی است که جذب آهن را مختل میکنند. غذاهای مضر برای کم خونی مانند لبنیات پرکلسیم، چای و قهوه، غذاهای فرآوریشده، پرچرب و شیرینیهای صنعتی میتوانند اثر منفی بر تعادل تغذیهای بدن داشته باشند. برخی ترکیبات طبیعی مانند فیتات، اگزالات و تانن نیز در شرایط خاص مانع جذب مناسب آهن میشوند. وقتی این عوامل شناخته شوند، میتوان تصویر کاملتری از رابطه تغذیه و کمخونی داشت و فهمید چرا گاهی با وجود تلاش، بهبود بهسادگی اتفاق نمیافتد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
مقدار اهن درخون ۱۴۹ هست
تفسیر کنید
سلام. مقدار آهن خون ۱۴۹ در مردان معمولاً در محدوده بالای طبیعی است (حد طبیعی تقریباً ۶۵ تا ۱۷۵ µg/dL است، بسته به آزمایشگاه).
اگر علائم یا سابقه بیماری ندارید، معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند، اما مقادیر مکرراً بالا میتواند با مشکلات کبدی، هموکروماتوز یا مصرف زیاد مکمل آهن مرتبط باشد.
پروتئین در خون مثبت هست یعنی چه
سلام ممنون از مطالب
من گاهی شیر میخورم فقر آهن دارم ولی تغذیه رعایت میکنم چیزهایی میخورم که آهن زیاد داره
شکر خدا ویتامین بی ۱۲ فولات زینک هموگلوبین ۱۳ و ۸ است فقط فقر آهن دارم آن هم به خاطر اینکه سلیاک دارم
پس لبنیات و شیر اصلاً نخورم؟
سلام. اگر سلیاک دارید و فقر آهن هم دارید، لازم نیست شیر و لبنیات را کاملاً حذف کنید؛ فقط کافی است آنها را همزمان با غذاهای آهندار یا مکمل آهن مصرف نکنید، چون جذب آهن را کم میکنند. بهترین کار این است که لبنیات را دو تا سه ساعت از آهن فاصله بدهید و آهن را همراه ویتامین C بخورید تا بهتر جذب شود. نکته مهمتر این است که رژیم بدون گلوتن را دقیق رعایت کنید، چون تا روده ترمیم نشود، حتی با تغذیه خوب هم آهن درست جذب نمیشود.
کم خونی داشتم
سلام، برای کمخونی مصرف غذاهای غنی از آهن مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات و سبزیجات سبز برگ مفید است و ویتامین C مثل پرتقال و فلفل دلمهای جذب آهن را افزایش میدهد. بهتر است مصرف چای، قهوه، نوشابههای گازدار و غذاهای خیلی فرآوری شده را کاهش دهید چون جذب آهن را کم میکنند. همچنین مصرف متعادل پروتئین و غذاهای حاوی فولیک اسید و ویتامین B12 به بهبود کمخونی کمک میکند.