بزرگی غده تیروئید یا گواتر چیست؟ با انواع گواتر آشنا شویم

گواتر

بزرگی غده ی تیروئید یا گواتر چیست؟

گواتر به معنی افزایش غیرطبیعی سایز غده ی تیروئید است.تیروئید یک غده ی پروانه ای شکل است که در قاعده ی گردن بالای سیب آدم قرار دارد.اگرچه گواتر بدون درد است، اما بزرگی بیش از حد تیروئید باعث سرفه و مشکل در بلع و تنفس می شود. کمبود ید در رژیم غذایی شایعترین علت جهانی گواتراست.در ایالات متحده ی آمریکا چون نمک ها حاوی ید هستند و دلایل ایجاد گواتر متفاوت و شامل کمبود تولید هورمون های تیروئیدی و یا گره های به وجود آمده در تیروئید است.

گواتر انواع مختلفی دارد:

گواتر منتشر صاف: زمانی که کل تیروئید متورم است، رخ می دهد.

گواتر ندولار: زمانی که یک توده در تیروئید رشد کند، که این حالت بسیار رایج است.اگر در تیروئید به جای یک توده، چندین توده رشد کند، به آن گواتر مولتی ندولار می گویند.

گواتر رترواسترنال: این نوع گواتر در پشت استخوان استرنوم به وجود می آید.در صورت ایجاد فشار بر نای، مری و عروق گردن باید عمل جراحی شود.

نوع گواتر چگونگی درمان و علائم احتمالی را به ما نشان می دهد.

گواتر چه علائمی دارد؟

بعضی از گواترها بی علامتند. علائم گواتر ممکن است موارد زیر باشد:

  • تورم قابل توجه در پایین گردن مخصوصا بعد از اصلاح و آرایش
  • احساس خفگی در گلو
  • سرفه کردن
  • گرفتگی و خشونت صدا
  • مشکل در بلع
  • مشکل در تنفس

دکترتو: سامانه نوبت دهی اینترنتی پزشکان

گواترهای کوچک که از نظر زیبایی و جسمی مشکلی ایجاد نمی کنند، نگران کننده نیستند، اما گواترهای بزرگ باعث مشکل در بلع و تنفس، سرفه و خشونت صدا می شوند. گواتر ناشی از سایر مشکلات مثل کم کاری یا پرکاری تیروئید، ممکن است با طیف وسیعی از علائم مانند خستگی و افزایش وزن تا کاهش ناخواسته ی وزن، تحریک پذیری و مشکل خواب همراه باشد.

علائم پرکاری تیروئید شامل:

  • عصبی و مضطرب بودن
  • تپش قلب
  • بیش فعالی
  • افزایش تعرق
  • عدم تحمل گرما
  • خستگی
  • افزایش اشتها
  • ریزش مو
  • کاهش وزن
  • علائم کم کاری تیروئید :
  • عدم تحمل سرما
  • یبوست
  • فراموشی
  • تغییر شخصیت
  • ریزش مو
  • افزایش وزن

علل ایجاد گواتر چیست؟

هر فردی در هر بازه از زندگی خود ممکن است دچار گواتر شود. تیروئید دو هورمون اصلی تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) ترشح می کند که متابولیسم و رشد بدن را تنظیم می کنند.هورمون ها مصرف چربی و کربوهیدرات ها، دمای بدن، ضربان قلب و میزان تولید پروتئین ها را تنظیم می کنند.
همچنین غده ی تیروئید هورمون کلسی تونین، هورمون تنظیم کننده ی میزان کلسیم خون، را نیز تولید می کند. میزان تولید و آزاد شدن هورمون از تیروئید توسط غده های هیپوفیز و هیپوتالاموس کنترل می شود. تحریک غده ی تیروئید با ارسال سیگنال از غده ی هیپوتالاموس( غده ی موجود در قاعده ی مغز که نقش ترموستات و تنظیم دمای بدن را دارد ) به غده ی هیپوفیز جهت ساخت هورمون تحریک کننده ی تیروئید (TSH) آغاز می شود.میزان ترشح TSH از غده ی هیپوفیز ( در زیر هیپوتالاموس در قاعده ی مغز قرار دارد ) بستگی به میزان هورمون تیروکسین و T3 موجود در خون دارد و از طرفی دیگر میزان ترشح هورمون های تیروئیدی وابسته به میزان TSH آزاد شده از هیپوفیز دارد. گواتر به معنی عملکرد غیرطبیعی تیروئید نیست، بلکه با وجود بزرگی تیروئید میزان هورمون ها می تواند طبیعی باشد، یا حتی کاهش یا افزایش بیابد.

در زیر تعدادی از دلایل بزرگی غده ی تیروئید آورده شده است:

کمبود ید: ید، ماده ی ضروری جهت تولید هورمون های تیروئیدی، در درجه ی اول در آب دریا و خاک مناطق ساحلی یافت می شود.
معمولا افرادی که در کشور های توسعه یافته یا ارتفاعات زندگی می کنند، دچار کمبود ید هستند و افزایش عملکرد تیروئید برای برداشت هر چه بیشتر ید منجر به گواتر می شود.کمبود ید اولیه ممکن است ناشی از بعضی رژیم های غذایی مهارکننده ی هورمون تیروئیدی مانند کلم، گل کلم و بروکلی باشد.
از آنجایی که ید در گیاهان کمتر یافت می شود، افرادی که رژیم غذایی گیاهخواری دارند باید از نمک های یددار استفاده کنند.
غذاهای دریایی، گیاهانی که در خاک غنی از ید رشد می کنند و شیر گاو سرشار از ید هستند.
اگر چه کمبود ید در رژیم غذایی علت اصلی گواتر است، اما در برخی از کشورها با افزودن ید به نمک و سایر غذاها این مشکل برطرف شده است.افرادی که به مکمل های ید دسترسی ندارند هم دچار گواتر می شوند.
از سوی دیگر مصرف بیش از حد ید نیز منجر به گواتر می شود.

بیماری گریوز: زمانی که غده ی تیروئید بیش از اندازه هورمون تولید کند (هایپرتیروئیدی یا پرکاری تیروئید)باعث گواتر می شود.
در بیماری گریوز سیستم ایمنی اشتباها بر علیه تیروئید آنتی بادی می سازد و آن را مورد حمله قرار می دهد و منجر به تولید مقدار زیادی هورمون تیروکسین می شود و این تحریک بیش از اندازه باعث متورم شدن تیروئید می شود.

بیماری هاشیماتو: کم کاری تیروئید (هیپوتیروئید) نیز می تواند منجر به گواتر شود.بیماری هاشیماتو همانند گریوز یک بیماری خودایمنی است، اما بر خلاف آن با تخریب سلول های تیروئید باعث کاهش تولید هورمون ها می شود.کاهش هورمون های تیروئیدی تولید TSH را القا می کند، که این هورمون باعث تحریک تیروئید در نتیجه افزایش سایز آن می شود.

گواتر چند ندولی (مولتی ندولر): در این حالت چندین توده ی جامد یا پر شده از مایع به نام ندول در دو طرف تیروئید ایجاد و باعث افزایش سایز تیروئید می شود.

گواتر ناشی از یک ندول: در این مورد،یک ندول در یک طرف غده ی تیروئید رشد می کند و اغلب آنها غیرسرطانی (خوش خیم) هستند و به سرطان منجر نمی شوند.

سرطان غده ی تیروئید: سرطان تیروئید نسبت به ندولهای خوش خیم شیوع کمتری دارد.برای تشخیص سرطان باید از ندول بیوپسی گرفته شود.

بارداری و یائسگی: ترشح هورمون کوریونیک گونادوتروفین (HCG) در طول بارداری سبب بزرگ شدن اندک غده ی تیروئید می شود.
به دلیل علائم ناشناخته در یائسگی نیز شانس ابتلا به گواتر زیاد است. هر گونه تغییر در هورمون های بدن مانند بلوغ می تواند به گواتر منجر شود.

التهاب: التهاب تیروئید همراه با درد و تورم غده ی تیروئید است که ممکن است باعث کاهش یا افزایش تولید هورمون تیروکسین شود.

جنسیت مونث: مستعد بودن زنان به ابتلا به بیماری های تیروئیدی،سبب می شود که شیوع گواتر در آنها نیز بیشتر باشد.

سن: گواتر بعد از سن ۴۰ سالگی شایع تر است.

سابقه ی پزشکی: شانس ابتلا به گواتر در افرادی که خودشان یا خانوادیشان به بیماری های خودایمنی مبتلا شده اند، بیشتر است.

برخی داروها: برخی از داروها از جمله داروهای آمیودارون قلبی (کوردارون، پاسرون و ..)و لیتیوم (لیتومید و…) شانس گواتر را افزایش می دهند.

اشعه ی رادیو اکتیو: قرار گرفتن در معرض اشعه ی رادیواکتیو: تابش اشعه به ناحیه ی گردن و قفسه ی سینه جهت درمان یا قرار گرفتن در معرض تابش در یک تاسیسات هسته ای خطر ابتلا را افزایش می دهد.

سیگار کشیدن: تیوسیانات موجود در تنباکو باعث تداخل در جذب ید می شود.

درمان گواتر چیست؟

درمان گواتر بستگی به سایز آن، علائم و علت ایجاد کننده دارد.گواتر های کوچک که مشکلی ایجاد نکردند،نیاز به درمان ندارند. در بسیاری از کشورها با اضافه کردن ید به نمک، میزان ابتلا به گواتر کاهش یافته است. طیف وسیعی از مکمل های ید در فروشگاه ها در دسترس است. دکتر غدد در مواردی که گواتر سبب ایجاد علائم می شود، دیگر درمان ها را شروع می کند.در صورت کوچک بودن گواتر و عملکرد طبیعی تیروئید، نیازی به درمان نیست.

تنظیم و ترجمه: مهشاد معظم

منابع: mayoclinic  medicalnewstoday

  دکترتو: نوبت دهی اینترنتی پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید