یکی از معضلاتی که بسیاری از افراد به‌ویژه افرادی که در خانواده خود کودک دارند، با آن روبه‌رو می‌شوند، شپش سر به انگلیسی head lice، است. شپش‌ها موجودات ریزی هستند که از طریق همزیستی انگلی روی پوست زندگی کرده و از خون میزبان تغذیه می‌کنند. اگر ریشه کن نشوند، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند و همه را آلوده می‌کنند. برای درمان شپش سر هیچ راهی بهتر از مراجعه به متخصص پوست نیست. برای پیداکردن بهترین دکتر پوست و مو در شهر خود مثل دکتر پوست و مو تهران یا دکتر تشخیص و درمان شپش سر تهران می‌توانید از طریق سایت دکترتو اقدام کنید. در دکترتو علاوه بر سیستم تعیین وقت حضوری، امکان مشاوره آنلاین و تلفنی با متخصص وجود دارد.
شپش سر چیست؟
شپش‌ها (lice) حشرات کوچکی هستند که روی پوست سر و بین موها زندگی و از خون پوست سر انسان تغذیه می‌کنند و باعث ایجاد یکی از انواع بیماری های پوستی خارش دار می‌شوند. این حشره به‌صورت تخم شپش که به آن رشک می‌گویند، به ساقه مو می‌چسبد و بیشتر نزدیک ریشه مو، پشت گوش‌ها و پشت گردن دیده میشود. شپش سر به‌دلیل کثیفی مو ایجاد نمی‌شود و معمولاً از راه تماس مستقیم سر با سر فرد آلوده منتقل میشود.
طول عمر شپش سر چقدر است؟
پس از ۸ یا ۹ روز، تخم شپش باز شده و شپش نابالغی به نام نیمف (nymph) ظاهر میشود. این پوره پس از گذشت ۹ تا ۱۲ روز از مدت زمان انتقال شپش تبدیل به شپش بالغ میشود و این شپش بالغ به مدت ۳ تا ۴ هفته زندگی می‌کند.
شپش از چه چیزی بوجود می‌آید؟
شپش یک حشره است و به صورت خودبخود به وجود نمی‌آید. این حشره باید از پدر و مادر خود ایجاد شود. یا حشره‌ی شپش به موهای سر شما منتقل شده و تخم ریزی کرده، یا اینکه تخم آن به سر شما منتقل شده (استفاده از وسایل فرد مبتلا) و رشد کرده است.
عکس شپش سر چه شکلی است؟
شکل شپش سر شبیه حشره‌ای خیلی ریز، کشیده و خاکستری، قهوه‌ای روشن یا کرم‌رنگ است و حدود اندازه دانه کنجد دیده میشود. رشک یا تخم شپش در سر بیشتر مثل دانه‌های سفید، زرد یا قهوه‌ای بسیار کوچک به ساقه مو می‌چسبد و برخلاف شوره، با تکان دادن یا شانه معمولی راحت جدا نمی‌شود. برای پیدا کردن شپش، پشت گوش‌ها، پشت گردن و نزدیک ریشه مو را با نور خوب و شانه دندانهریز بررسی کنید. عکس شپش سر را در ادامه مشاهده می‌کنید.
نشانه های شپش سر چیست؟
علائم شپش سر معمولاً شامل خارش پوست سر، حس حرکت یا قلقلک روی موها، زخم یا التهاب ناشی از خاراندن و دیدن رشک‌های سفید یا قهوه‌ای چسبیده به ساقه مو است. شپش بیشتر پشت گوش‌ها و پشت گردن دیده میشود و تنها راه مطمئن تشخیص، پیدا کردن شپش زنده با شانه دندانهریز است. گاهی فرد، مخصوصاً در ابتدای آلودگی، هیچ علامتی ندارد یا خارش چند هفته بعد شروع میشود.
| علائم وجود شپش در سر | علت ایجاد | توضیح |
|---|---|---|
| خارش پوست سر، گردن و پشت گوش | واکنش آلرژیک بدن به بزاق شپش هنگام تغذیه از خون | شایع‌ترین علامت شپش سر است و در اولین آلودگی ممکن است ۲ تا ۶ هفته بعد ظاهر شود. |
| مشاهده شپش روی پوست سر یا مو | حضور شپش زنده روی مو و پوست سر | شپش‌ها کوچک هستند، از نور فرار می‌کنند و به‌سرعت حرکت می‌کنند؛ بنابراین یافتن آنها دشوار است. |
| مشاهده رشک (تخم شپش) روی ساقه مو | چسبیدن تخمهای شپش به ساقه مو توسط ماده‌ای چسبنده که شپش ماده ترشح می‌کند. | رشک‌ها بیشتر در اطراف گوش و خط رویش موی گردن دیده می‌شوند و به‌راحتی از مو جدا نمی‌شوند. |
| احساس غلغلک یا حرکت چیزی در مو | حرکت شپش روی پوست سر و میان موها | این احساس ممکن است همراه با خارش باشد. |
| زخم پوست سر | خاراندن مکرر پوست سر در اثر خارش | خاراندن باعث آسیب پوست میشود. |
| عفونت باکتریایی پوست سر | ورود باکتری‌ها از طریق زخم‌های ایجادشده بر اثر خاراندن | در برخی موارد پزشک برای درمان آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کند. |
| راش (بثورات پوستی) | تحریک پوست در اثر آلودگی و خاراندن مکرر | در برخی کودکان مشاهده میشود. |
علائم شپش سر در زنان و مردان چیست؟
علائم شپش به‌طور کلی مشابه بوده و در همه افراد معمولاً با خارش پوست سر، حس حرکت یا قلقلک در موها، زخم یا التهاب ناشی از خارش زیاد و دیدن شپش زنده یا رشک چسبیده به ساقه مو مشخص میشود. اگر دچار خارش شدید هستید یا زخم‌هایی روی پوست سر و گردن خود مشاهده می‌کنید، باید سریعا به متخصص مراجعه کنید تا شپش مو تشخیص داده شود. برای بررسی وجود شپش ابتدا پشت گوش و اطراف گردن را چک کنید، موها را خیس کنید تا بهتر شپش را ببینید، شپش با کشیدن انگشت روی ریشه مو به راحتی کنده نمی‌شود.
آیا شپش سر با چشم دیده میشود؟
شپش‌ها موجوداتی ۶ پا و بسیار ریز هستند. اما می‌توان آنها را با چشم غیرمسلح هم دید. رنگ آنها معمولا سفید، خاکستری تیره یا قهوه‌ای است. برای اینکه راحت‌تر بتوانید آنها را پیدا کنید، اول پشت‌گوش و اطراف گردن را ببینید.
تخم شپش را می‌توان روی موها نزدیک پوست سر مشاهده کرد. شکل شپش نیز به‌صورت گره‌های گرد یا بیضی‌شکل سفید بوده و این گره‌ها با تماس انگشت به‌راحتی کنده نمی‌شوند. یک راه خوب برای تشخیص شپش سر شانه کردن موهای خیس است. در این حالت بهتر می‌توانید علائم شپش سر را بررسی کنید.
علت شپش سر چیست؟
شپش سر حشره‌ای به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد یا مایل به خاکستری به اندازه‌ی دانه‌های ریز روی توت‌فرنگی است. این حشره از خون انسان که آن را از پوست سر بیرون می‌کشد تغذیه می‌کند. شپش ماده، ماده‌ای چسبنده تولید می‌کند که تخمها را به بدنه‌ی مو می‌چسباند. هر تخم شپش معمولاً روی ساقه مو در فاصله چند میلی‌متری از پوست سر قرار می‌گیرد و همین نزدیکی به پوست سر دمای مناسب برای رشد را فراهم می‌کند.
اگر کودک مبتلا به شپش دارید و می‌خواهید بدانید علت شپش سر کودکان چیست، باید گفت که تماس سر به سر با فردی که قبلاً آلوده شده رایج‌ترین راه برای انتقال شپش به سر است مثلاً هنگام بازی، بغل کردن، نشستن نزدیک هم یا ارتباط نزدیک در مدرسه و مهدکودک.
انتقال شپش سر چگونه انجام می شود؟
شپش می‌خزد، اما نمی‌تواند پرش یا پرواز کند. در بیشتر موارد انتقال شپش از فردی به فرد دیگر، از طریق تماس مستقیم است. بنابراین، انتقال اغلب در خانواده یا در میان کودکانی که در مدرسه هنگام بازی در تماس نزدیک هستند، صورت می‌گیرد. انتقال غیرمستقیم زیاد محتمل نیست، اما شپش ممکن است از فردی به فرد دیگر توسط موارد زیر گسترش یابد:
- کلاه و روسری
- برس و شانه
- لوازم جانبی مو
- هدفون
- بالش
- روکش مبل و اثاثیه یا لوازم خانگی
- حوله
انتقال غیرمستقیم می‌تواند در میان لباس‌هایی که کنار یکدیگر قرار داده شده‌اند نیز رخ دهد. به‌عنوان مثال، کلاه یا روسری که بر روی چوب لباسی آویزان شده یا در قفسه‌ی مدرسه گذاشته شده و می‌تواند به عنوان وسیله‌ای برای انتقال شپش‌ها باشد. حیوانات خانگی مانند سگ‌ها و گربه‌ها در گسترش شپش سر نقشی ندارند.
چه کسانی بیشتر شپش می گیرند؟
همان‌طور که می‌دانید شپش سر واگیردار است و به‌سرعت می‌تواند از سر یک شخص به سر شخص دیگر منتقل شود. در محیط‌هایی که جمعیت زیادی با هم وقت می‌گذرانند، مانند مدارس، مراکز نگهداری از کودکان، مسافرخانه‌ها و محل اردوهای ورزشی شپش سر بیشتر دیده میشود. شپش سر به حیوانات خانگی منتقل نمی‌شود و بالعکس از آنها به انسان انتقال پیدا نمی‌کند.
تشخیص شپش سر چگونه انجام می شود؟
استاندارد طلایی برای تشخیص آلودگی فعال شپش، یافتن نیمف یا شپش بالغ زنده بر روی پوست سر یا مو است. دستورالعمل‌ها به بررسی موهای مرطوب که با محصولات نرم‌کننده مو نرم و روان شده‌اند، توصیه می‌کنند. موی کودک را با شانه دندانه‌دار (شانه شپش) از پوست تا انتهای مو را به آرامی و با دقت شانه کنید. اگر هیچ شپش زنده‌ای پیدا نکردید مدتی بعد دوباره موی کودکتان را معاینه کنید.
پزشک نیز موهای کودکتان را بررسی خواهدکرد. برای پیدا کردن شپش‌ها، پزشک ممکن است از نور ویژه‌ای استفاده کند، که باعث میشود شپش‌ها به رنگ آبی دیده شوند. اما شناسایی شپش‌ها لزوما تشخیص آلودگی فعال را تایید نمی‌کند. شپش زنده برای زنده‌ماندن و رشد کردن نیاز به نزدیک بودن به پوست سر دارد.
شپش‌هایی که بیش از حدود ۳ سانتی‌متر از پوست سر فاصله دارند، احتمالا مرده یا تخم خالی شپش هستند. در صورت شک به شپش می‌توان برای تعیین زنده‌بودن، آن را زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار داد. اگر هیچ شپش زنده‌ای وجود نداشته‌باشد، احتمالا بقایای آلودگی گذشته هستند و نه شواهدی از آلودگی فعال جدید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت mayoclinichealthsystem
Eggs of head lice are called nits. Nits are clear or whitish bumps that attach to the hair shaft close to the scalp. After a female head louse attaches the nit to a hair shaft, it takes about a week for the nit to hatch. Nits are often mistaken for dandruff, they do not brush off hair as dandruff does.
ترجمه فارسی:
تخمهای شپش سر، رشک نامیده می‌شوند. رشک‌ها برآمدگی‌های شفاف یا سفید رنگی هستند که به ساقه مو نزدیک پوست سر می‌چسبند. پس از اینکه یک شپش ماده، رشک را به ساقه مو متصل کرد، حدود یک هفته طول می‌کشد تا رشک از تخم بیرون بیاید. رشک‌ها اغلب با شوره سر اشتباه گرفته می‌شوند، اما برخلاف شوره، با برس‌کشیدن یا تکان دادن، از مو جدا نمی‌شوند.
نشانه های وجود شپش بعد از چند روز مشخص میشود؟
حدود ۹ روز طول می‌کشد تا از تخم خارج شوند. اگر فقط تخمهای نزدیک پوست سر دیده می‌شوند و حشره بالغ پیدا نمی‌شود، ممکن است آلودگی تازه باشد، اما از روی این الگو نمی‌توان طول مدت آلودگی را به‌طور دقیق (مثلاً کمتر یا بیشتر از دو هفته) تعیین کرد. اما برای تشخیص دقیق این وضعیت باید از بهترین دکتر بیماری های پوستی و درماتولوژی ایران کمک بگیرید.
تشخیص شپش از مشکلات دیگر سر
خارش شدید روی پوست سر و گردن همچنین احساس خزیدن یا حرکت چیزی در مو نیز می‌تواند نشانه شپش سر باشد. برای تعیین وجود شپش سر، به دنبال نشانه‌هایی از تخمهای چسبیده به ساقه مو باشید. اگر به راحتی از مو جدا شود، به احتمال زیاد تخم نیست، بلکه شوره سر یا بقایای محصولات مو است. مواردی که در بیشتر مواقع با تخم شپش اشتباه گرفته می‌شوند، عبارتند از:
- تخم مرده یا خالی که از آلودگی قبلی به شپش باقی‌مانده است.
- شوره سر
- مواد باقی‌مانده از محصولات مو
- تکه‌های موی مرده و جدا‌شده از بدنه‌ی مو
- بافت زخم، خاک و یا مواد باقی‌مانده‌ی دیگر
- دیگر حشرات کوچک موجود در مو
درمان شپش سر چگونه انجام میشود؟
پزشک به‌منظور درمان شپش داروهایی را تجویز خواهد کرد که شپش و تخم شپش را می‌کشد. این داروها ممکن است تخم شپش که به تازگی گذاشته‌شده را نکشد. بنابراین درمان ثانویه در زمان مناسبی که پوره‌ها از تخم خارج شده‌اند اما هنوز به شپش بالغ تبدیل نشده‌اند، لازم است.
برخی مطالعات نشان می‌دهد که نه روز پس از درمان اولیه زمان ایده‌آل برای درمان ثانویه است. شامپو ضد شپش و داروهای پرمترین و پریترین از بهترین داروهای غیرتجویزی برای شپش سر است. داروهای زیادی برای درمان رشک سر در دسترس هستند اما نکته‌ی مهم، پیروی دقیق و پایبندی به دستورالعمل‌ها برای رهایی مو و پوست سر از شپش و تخم آن است. تعدادی از داروهای خانگی برای درمان آلودگی‌های شپش موی سر استفاده می‌شوند، اما شواهد بالینی برای اثربخشی آنها وجود ندارد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت webmd
Both over-the-counter (OTC) products and prescription treatments may kill live lice and their eggs (nits).
ترجمه فارسی:
هم محصولات بدون نسخه (OTC) و هم درمان‌های تجویزی ممکن است شپش‌های زنده و تخمهای آنها را از بین ببرند.
انواع شپش کدامند؟
انواع شپش انسانی ۳ نوع اصلی دارد: شپش سر که روی پوست سر و موها زندگی می‌کند، شپش بدن که بیشتر در لباس و درزهای آن میماند و برای خون‌خواری روی پوست می‌آید، و شپش تناسلی که معمولاً در موهای ناحیه تناسلی دیده میشود. شپش سر بیشتر در کودکان شایع است، اما شپش بدن معمولاً با بهداشت ضعیف یا دسترسی نداشتن به شست‌وشوی منظم لباس ارتباط دارد. نوع درمان و روش پاکسازی برای هرکدام فرق می‌کند، پس بهتر است محل درگیری دقیق مشخص شود.
عوارض شپش سر چیست؟
عوارض شپش سر معمولاً جدی نیست، اما خارش شدید می‌تواند باعث زخم شدن پوست سر، التهاب، پوسته‌ریزی و عفونت ثانویه شود. در بعضی افراد، خاراندن زیاد باعث دلمه، درد پوست سر یا بدتر شدن تحریک پشت گوش و پشت گردن میشود. شپش سر معمولاً بیماری خطرناک منتقل نمی‌کند، اما برای جلوگیری از سرایت به دیگران و عفونت پوستی باید زود درمان شود.
آیا شپش باعث ریزش مو میشود؟
رشک سر مستقیماً باعث ریزش موهای شما نمی‌شود. با این حال، ممکن است در طول یا بعد از ابتلا به شپش، مقداری آسیب و شکستگی مو را تجربه کنید. این ریزش مو معمولاً به اثرات ثانویه، از جمله خاراندن مکرر، حساسیت به شپش یا تحریک عمومی پوست سر مربوط میشود. به‌منظور پیشگیری از بروز هرگونه عوارض جانبی ناشی از مصرف خودسرانه دارو با بهترین دکتر پوست و مو ایران مشورت کنید.
شپش سر در بارداری ضرر دارد؟
شپش سر در بارداری معمولاً برای جنین خطر مستقیم ندارد، اما خارش، زخم شدن پوست سر و انتقال به دیگر اعضای خانواده می‌تواند آزاردهنده باشد. بهتر است که از روش‌های دارویی یا خانگی برای از بین بردن سریع‌تر شپش در بارداری استفاده شود تا فرد در دوران شیردهی به مشکل برنخورد.
پیشگیری از شپش سر امکان پذیر است؟
جلوگیری از گسترش شپش در میان کودکان در مراکز مراقبت از کودکان و مدارس دشوار است، زیرا تماس‌ها و ارتباطات بسیار نزدیکی وجود دارد و احتمال انتقال غیرمستقیم از وسایل شخصی کم است. با‌این‌حال، معمولا آویزان کردن لباس‌های کودکان بر روی چوب لباسی به صورت جداگانه از لباس‌های دیگر کودکان و عدم استفاده از شانه، برس، کلاه و روسری مشترک در پیشگیری از گسترش شپش می‌تواند مفید باشد. نگرانی در مورد انتقال شپش دلیل خوبی برای استفاده نکردن از کلاه ایمنی در هنگام ورزش و دوچرخه‌سواری نیست.
نتیجه گیری
شپش سر اگرچه معمولاً بیماری خطرناکی محسوب نمی‌شود، اما در صورت تشخیص ندادن یا درمان نکردن به‌موقع می‌تواند باعث تداوم خارش، تحریک پوست و انتقال آلودگی به سایر افراد شود. تشخیص آلودگی فعال با مشاهده شپش زنده اهمیت زیادی دارد و انتخاب روش درمان باید بر اساس شرایط فرد و با رعایت دستورالعمل‌های درمانی انجام شود. همچنین رعایت اصول بهداشتی، خودداری از استفاده مشترک از وسایل شخصی و بررسی اعضای خانواده در صورت ابتلای یک نفر، نقش مهمی در کنترل انتشار شپش دارد. اگر علائم ادامه‌دار، شدید یا مشکوک باشند، مراجعه به پزشک برای ارزیابی و انتخاب درمان مناسب ضروری است.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
شامپوها و لوسیون‌های ضد شپش برای شپش‌ها بسیار بد هستند. داروهای درمان شپش می‌توانند به بهبود شپش سر کمک کنند و شپش‌ها را از بین ببرند.
رشک نام دیگر شپش است. شپش که مرده باشد نمی‌تواند در سر احساس حساسیت یا خارش ایجاد کند. با این حال ممکن است افراد نسبت به تخم آنها یا جای نیش باقی مانده این احساس را تجربه کنند و لازم باشد برای از بین بردن رشک سریع و از بین بردن تخم شپش اقدام کنند.
خیر، از طریق ارتباط با فرد آلوده به آن ایجاد میشود. اگرچه احتمال بسیار کمی وجود دارد که شما بتوانید شپش را از یک جسم بی‌جان مانند برس یا روبالشی بگیرید، اما تقریباً در تمام موارد، شپش از طریق تماس مستقیم سر به سر با فردی که آلوده شده است رخ می‌دهد.
شپش سر از راه تماس با شخصی که میزبان شپش است، انتقال پیدا می‌کند. در بیشتر مواقع زمانی انتقال صورت می‌گیرد که سر با سر شخص آلوده در ارتباط باشد. استفاده از شانه، برس، حوله، کلاه، روسری و سایر وسایل شخصی می‌تواند باعث انتقال آنها شود.
ماده‌ها اولین دسته تخمهای خود را حدود ۲ روز پس از جفت گیری می‌گذارند. طول عمر شپش سر متفاوت است. شپش‌های سر ماده حدود ۳۰ روز می‌توانند زنده بمانند. اما شپش‌های نر طول عمر کمتری داشته و معمولا حدود ۱۵ روز بعد از تولد از بین می‌روند.
رشک یک شپش نابالغ است که در حدود ۷ تا ۱۲ روز پس از تخم‌گذاری به موجود بالغ تبدیل میشود. یک رشک برای زنده ماندن باید از خون تغذیه کند.
شپش سر نیاز به خوردن خون دارد و شپش برنج تنها با خوردن غلات زنده میماند.
شپش سر معمولاً سفید مایل به خاکستری، قهوه‌ای روشن یا خاکستری قهوه‌ای است و چون خیلی ریز و سریع است، دیدنش روی مو سخت میشود. رشک یا تخم شپش ممکن است سفید، زرد، قهوه‌ای یا شفاف دیده شود و به ساقه مو می‌چسبد. رشک سفید معمولاً می‌تواند پوسته خالی تخم باشد، اما رشک تیره‌تر و نزدیک ریشه مو بیشتر به تخم تازه شباهت دارد.
رشک به‌تنهایی مثل شپش زنده حرکت نمی‌کند و معمولاً عامل اصلی انتقال نیست، چون محکم به ساقه مو چسبیده است. انتقال بیشتر زمانی اتفاق می‌افتد که شپش زنده از طریق تماس مستقیم سر با سر به موی فرد دیگر منتقل شود. با این حال، اگر روی سر رشک تازه و نزدیک پوست دیده شود، یعنی احتمال وجود شپش زنده هم هست و باید مو با شانه دندانهریز بررسی و درمان شود.
رشک سر برای تغذیه از خون برای حفظ حیات، پوست سر را گاز می‌گیرد به همین داخل بدن آن خون دارد. این نیش‌ها می‌توانند زخم‌های کوچکی ایجاد کنند که ممکن است خونریزی کند. باز هم، بهترین مکان برای بررسی پشت گوش و پشت گردن است.
