دلایل ایجاد کبودی چیست؟

کبودی

سیانوز(کبودی) محیطی چیست؟

کبودی یا سیانوز به تغییر رنگ پوست به رنگ آبی یا بنفش گفته می شود. سیانوز می تواند مرکزی یا محیطی باشد و زمانی رخ می دهد که خون و اکسیژن کافی به بافت ها نرسد. در سیانوز مرکزی کبودی روی لب ها، زبان و بستر ناخن ها دیده می شود اما سیانوز محیطی زمانی ایجاد می شود که دست ها، پاها یا انگشتان به رنگ آبی تغییر می کنند زیرا خون غنی از اکسیژن به اندازه ی کافی به اندام ها نمی رسد. هوای سرد، مشکلات گردش خون و زیور آلات تنگ شایع ترین علل کبودی دست ها و پاها هستند. نوع دیگری از سیانوز نیز وجود دارد که تغییر رنگ پوست بدن بدون ارتباط با میزان اکسیژن خون یا تغییر در خونرسانی محیطی است که به آن سیانوز کاذب می گویند. اغلب به دلیل مصرف برخی از داروها (آمیودارون، فنوتیازین ها، کلروکین) و بعضی فلزات(نیترات نقره، یدید نقره و سرب) ایجاد می شود. سیانوز یا کبودی یافته ی آزمایشگاهی نیست لکه یافته ی بالینی است که از طریق معاینه توسط پزشک تشخیص داده می شود. همچنین لازم است بدانید که سیانوز طولانی مدت موجب چماقی شدن ناخن ها می شود.

علائم سیانوز محیطی

فرد مبتلا به سیانوز محیطی ممکن است هر کدام از علائم زیر را داشته باشد :

  • انگشتان دست و پا، کف دست ها و پا ها به رنگ سبز-آبی دیده می شود.
  • قسمت های درگیر هنگام لمس سرد هستند.
  • نواحی دچار کبودی پس از گرم کردن به رنگ طبیعی خود باز می گردند.

علل سیانوز محیطی

تمامی اندام ها و بافت های بدن برای انجام فعالیت های خود به اکسیژن نیاز دارند. فرد با نفس کشیدن اکسیژن موجود در هوا را وارد ریه های خود کرده و از طریق گردش خون اکسیژن را به سلول ها می رساند. خون دارای پروتئینی به نام هموگلوبین است که از این طریق اکسیژن موجود را به سلول ها منتقل می کند. اگر اکسیژن کافی به هر دلیلی به قسمتی از بدن نرسد، سیانوز رخ می دهد. برخی از بیماری ها ممکن است مانع رسیدن خون غنی از اکسیژن به قسمت هایی ازبدن شوند. برای مثال گاهی اوقات فرد با هموگلوبین غیر طبیعی به دنیا می آید،(که به توانایی هموگلوبین برای اتصال به اکسیژن و حمل آن به سلول ها اثر می گذارد.) موجب سیانوز ( کبودی) می شود.

شایع ترین علل سیانوز محیطی شامل موارد زیر است :

سندروم رینود: اختلالی است که در آن نوک انگشتان دست و پا در هوای سرد دردناک شده و به رنگ آبی یا سفید در می آیند . این اختلال زمانی رخ می دهد که رگ های خونی تنگ شده و مانع رسیدن خون به اندام ها می شود.

افت فشار خون: هنگامی که فشار خون برای رساندن خون و اکسیژن به دست و پاها کافی نباشد، می تواند موجب سیانوز در اندام ها شود. به افت فشار خون هیپوتانسیون نیز گفته می شود.

افت دمای بدن(هیپوترمی): هنگامی که درجه ی حرارت بدن به سطح خطرناکی کاهش می یابد هیپوترمی می گویند که می تواند موجب سیانوز یا کبودی اندام ها شود. هیپوترمی یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به بررسی فوری دارد.

دکترتو: سامانه نوبت دهی اینترنتی پزشکان

مشکلات وریدی یا شریانی: اگر شریان ها یا وریدهای فرد دچار اختلال شوند، ممکن است نتوانند خون و اکسیژن کافی به دست ها وپاها رسانده و موجب کبودی اندام ها شوند. علل احتمالی اختلالات عروقی عبارتند از: ورید ناکارآمد، بیماری عروق محیطی و انسداد وریدها یا شریان ها.

نارسایی قلب: وقتی فرد دچار نارسایی قلب باشد قلب قادر نیست تا خون را به نحو موثری به تمام بدن پمپاژ کند، در نتیجه موجب سیانوز در بدن می شود.

مشکلات سیستم لنفاوی بدن: اختلال در عملکرد سیستم لنفاوی موجب می شود که مایع لنف به شکل مناسب جریان نداشته و تخلیه نشود. این اختلال اغلب باعث می شود که بافت ها در اثر تجمع مایع لنفاوی نیز دچار تورم شوند.

ترومبوز ورید عمقی(DVT): در اثر تشکیل لخته در وریدهای پا یا اندام های دور از قلب ایجاد می شود و موجب انسداد عروق شده و خونرسانی به آن ناحیه دچار اختلال می شود و سیانوز ایجاد می شود.

شوک هیپوولمیک: هیپوولمیک به معنای کاهش حجم خون است و باعث می شود که فرد وارد شوک شود. زمانی که فرد دچار شوک هیپوولمیک می شود بدن خون را از پوست و اندام های دور از قلب گرفته و به ارگان های داخلی بدن می رساند و همین امر موجب می شود که اندام های بدن دچار کبودی یا سیانوز شوند.

سیانوز مرکزی و محیطی: تفاوت سیانوز مرکزی و محیطی در چگونگی تاثیر این دو اختلال بر بدن است. سیانوز محیطی بر دست ها و پاها، مخصوصا در نواحی دور از قلب مانند نوک انگشتان، ناخن ها و پاها آسیب می رساند. سیانوز محیطی ممکن است یک سمت بدن یا هر دو سمت را درگیر کند. سیانوز مرکزی بر روی ارگان های مرکزی بدن تاثیر گذاشته و باعث ایجاد رنگ سبز-آبی در لب ها و زبان می شود. علائم سیانوز مرکزی حتی بر اثر گرم شدن قسمت های درگیر نیز بر طرف نمی شود. با این حال سیانوز مرکزی و محیطی دلایل مشابهی دارند که شامل مشکلات قلبی، مشکلات خونی، بیماری های ریوی و سیستم عصبی است.

سیانوز محیطی در نوزادان: سیانوز محیطی می تواند در هر رده ی سنی از جمله در نوزادان نیز رخ دهد. تقریبا ۴.۳% از نوزادان هنگام تولد دچار سیانوز بوده و نیاز به دریافت اکسیژن دارند. سیانوز می تواند در نوزادان تازه متولد شده به دلایل متعددی ایجاد شود، از جمله بیماری های مربوط به قلب، اعصاب، ریه و یا در نتیجه غیر طبیعی بودن یا اختلال در عملکرد سلول ها ایجاد شود. گاهی اوقات تشخیص سیانوز محیطی در کودکان مخصوصا نوزادان تازه متولد شده دشوار است زیرا عوامل دیگری مانند رنگ طبیعی پوست یا زردی ممکن است ظاهری سبز و آبی در پوست ایجاد کرده و با سیانوز اشتباه شوند.

تشخیص سیانوز محیطی

پزشک با گرفتن شرح حال و معاینه قلب و ریه ها و همچنین با کمک هر کدام از تست های تشخیصی زیر می تواند به تشخیص علت زمینه ای دست یابد:

  • پالس اکسیمتری
  • سی تی اسکن
  • عکس قفسه سینه
  • آزمایش خون
  • اندازه گیری گازهای خونی(ABG)

درمان سیانوز محیطی

درمان سیانوز محیطی بسته به علت زمینه ای آن متفاوت است. اگر سیانوز به دلیل بیماری های قلبی و ریوی باشد پزشک با تجویز دارو و بهبود جریان خون و اکسیژن به اندام ها و بافت ها می تواند سیانوز را برطرف کند. گاهی برای اینکه سطح نرمال اکسیژن ایجاد شود فرد نیاز به دریافت اکسیژن دارد. برخی مواقع نیز فردی که دچار سیانوز محیطی است باید مصرف هر گونه دارویی که موجب محدود شدن جریان خون می شود را متوقف کند. داروهایی مانند بتا بلاکرها، قرص های ضد بارداری و برخی داروهای آلرژی جزء این داروها هستند. همچنین ممکن است پزشک تغییر شیوه ی زندگی مانند قطع مصرف سیگار و کافئین را به بیمار توصیه کند.

چه موقع برای درمان سیانوز محیطی به پزشک مراجعه کنیم؟

به صورت کلی سیانوز محیطی یک وضعیت اورژانسی محسوب نمی شود، اما سیانوز مرکزی اغلب موارد به دنبال یک مشکل جدی ایجاد شده و نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. سیانوز محیطی معمولا نشانه ای از یک بیماری زمینه ای است ولی خودش بیماری نیست. بنابراین درمان باید در جهت رفع علت زمینه ای باشد. برخی علل زمینه ای خطرناک و تهدید کننده ی زندگی است. در صورت مشاهده ی هر کدام از علائم زیر باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

  • دشواری در تنفس و نفس نفس زدن
  • درد قفسه سینه
  • تعریق فراوان
  • درد و بی حسی ناگهانی در پاها، دست ها و انگشتان
  • عدم تمرکز و گیجی
  • تب یا علائم شبه آنفولانزا
  • سردرد
  • سرگیجه یا غش کردن
  • رنگ پریدگی و سفید شدن دست ها، پاها و انگشتان
  • همچنین در صورتی که سیانوز محیطی با گرم کردن بدن یا ماساژ دادن همان ناحیه برطرف نشد باید به دکتر داخلی مراجعه کنید.

تنظیم و ترجمه: فاطمه افضلی

منابع: medicalnewstoday ، healthline

دکترتو: نوبت دهی اینترنتی پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید