شوک مغزی چیست و چه کاربردی دارد؟

خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید

5:04

سرعت عادی1x سرعت ۱.۲۵1.25x سرعت ۱.۵1.5x دانلود صوت

شوک مغزی نوعی روش درمانی برای بیمارانی است که از افسردگی شدید یا اختلال دوقطبی رنج می‌برند و به دیگر روش‌های درمانی پاسخ ندادند. شوک الکتریکی یا مغزی شامل تحریک الکتریکی کوتاه مغز بیمار در حالت بیهوشی است که باید در کلینیک و زیر نظر گروهی از متخصصان روانپزشکی، متخصص بیهوشی، پرستار و دستیار پزشک انجام شود. در ادامه این مطلب با ما باشید تا با مفهوم شوک مغزی، انواع و کاربردهای شوک مغزی و عوارض احتمالی آن بیشتر آشنا شوید. برای اطلاع بیشتر از این روش درمان می‌توانید از طریق سایت دکترتو با متخصص روانپزشکی در شهر خود مثل دکتر درمان افسردگی تهران، دکتر درمان اختلال دو قطبی تهران یا دکتر روانپزشک تهران مشورت کنید.

شوک مغزی چیست؟

شوک مغزی (electroconvulsive therapy) که به عنوان درمان تشنج الکتریکی یا شوک الکتریکی نیز شناخته می‌شود روش درمانی موثر و ایمنی برای درمان برخی اختلالات عصبی و روانی، افسردگی حاد یا اختلالات دوقطبی است. شوک الکتریکی مغزی یکی از بهترین و سریع‌ترین روش‌های موجود درمان افسردگی است.

همچنین، کاربردهای دیگر شوک مغزی شامل درمان بیماری شیدایی و اختلالات همراه با جنون نیز می‌شود. در این روش، حین بیهوشی کامل، جریان الکتریکی کمی از مغز عبور می‌کند که باعث ایجاد تشنج موقت می‌شود که تمامی بخش‌های مغز شامل مراکز کنترل روحیه، اشتها و خواب را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

انواع شوک مغزی

شوک مغزی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

1. شوک مغزی دوطرفه که جریان برق از دوطرف سر عبور می‌کند.
2. شوک مغزی یک طرفه که جریان الکتریکی فقط از یک طرف سر عبور می‌کند.

کاربرد شوک مغزی

الکتروشوک مغزی (ECT) برای درمان یا کنترل برخی اختلالات عصبی و روانی استفاده می‌شود. کاربردهای شوک مغزی عبارتند از:

کاربرد شوک مغزی	توضیحات
درمان افسردگی	درمان علائم افسردگی شدید، افسردگی مقاوم به درمان با دارو و افسردگی بارداری
درمان اختلال دوقطبی	زمانی که بیماری به دارو جواب نمی‌دهد.
اختلالات شیدایی	از جمله اختلال شیدایی نوع یک (اسکیزوفرنی)
سایر اختلالات روانی	مانند اختلالات وسواسی-اجباری یا اختلالات اضطرابی جدی مانند اختلال اضطراب عمومی

شوک مغزی برای توهم

شوک مغزی، آخرین راهکار برای درمان بیماری‌های روانی مقاوم به درمان است. هرچند که مطالعات علمی حاکی از تاثیر الکتروشوک مغزی بر بهبود توهم هستند، اما شواهد مستندی درباره کاهش قابل توجه شدت توهم در اثر شوک مغزی در دسترس نیست.

شوک مغزی برای وسواس فکری

استفاده از شوک مغزی برای درمان وسواس فکری (OCD) و اختلال شخصیت وسواسی در موارد خاص و در صورت عدم پاسخ به سایر روش‌های درمانی ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. شوک مغزی، روش درمانی جدی است که با تاثیر بر فعالیت مغزی، باعث بهبود قابل توجهی در علائم وسواس فکری می‌شود.

اما باید توجه داشت که ممکن است عوارض و مخاطراتی از جمله خستگی موقت، سردرد، مشکلات حافظه کوتاه مدت و عوارض ناشی از تحریک الکتریکی داشته باشد. بنابراین، قبل از تصمیم‌گیری، حتما با پزشک در مورد تمام جنبه‌های شوک مغزی صحبت کنید.

شوک مغزی برای بیماران دو قطبی

شوک الکتریکی به مغز با تغییر شیمی مغز می‌تواند علائم اختلال دوقطبی را برطرف کند. این روش زمانی برای درمان بیماری دوقطبی استفاده می‌شود که سایر روش‌های درمانی و دارویی بی‌‌اثر باشند. اختلال دو قطبی یک اختلال روانی است که با دوره‌های افسردگی شدید (مانند افسردگی اصلی) و دوره‌های مانیایی همراه است. شوک مغزی، بهبود سریع‌تری در علائم افسردگی ایجاد می‌کند و بیمار را از عوارض جانبی داروها نجات می‌دهد.

شوک مغزی برای فراموشی

در بیشتر موارد، بیمارانی که پس از شوک مغزی (ECT) از عوارض فراموشی و مشکلات حافظه رنج می‌برند، تدریجا به حالت حافظه طبیعی خود قبل از درمان بازمی‌گردند. اغلب عوارض حافظه پس از شوک الکتریکی، معمولا موقت و قابل اصلاح هستند. بیشتر بیماران در طول چند هفته پس از درمان بهبود می‌یابند و حافظه آن‌ها به حالت عادی قبل بازمی‌گردد.

شوک مغزی برای ترک اعتیاد

شواهد موجود نشان می‌دهند که شوک مغزی، روش درمانی مناسبی برای ترک اعتیاد نیست و روش غیراخلاقی، غیرقابل قبول و غیرانسانی برای ترک اعتیاد است و نباید از آن استفاده کرد.

شوک مغزی برای چه کسانی مناسب است؟

۸۰ درصد افراد مبتلا به افسردگی حاد و ساده بعد از شوک مغزی بهبود پیدا می‌کنند. این روش همچنین گزینه مناسبی برای افراد مبتلا به بیماری‌های روانی شدید و جدی مانند اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی است. این روش همچنین برای افراد مبتلا به اختلالات حرکتی (کاتاتونیا) و سندروم نورولپتیک بدخیم نیز توصیه می‌شود. شوک مغزی ضرری برای زنان باردار ندارد.

شوک مغزی برای چه کسانی مناسب نیست؟

کودکان زیر ۱۱ سال مبتلا به اختلالات روانی نمی‌توانند شوک مغزی دریافت کنند. بیماران قلبی و افرادی که تحمل شل کننده‌های عضلانی و آرام بخش‌های کم اثر را ندارند، کاندیدای مناسبی برای شوک مغزی نیستند.

شوک مغزی چقدر طول میکشد؟

شوک مغزی نهایت چند ثانیه طول می‌کشد و تعداد جلسات آن ۸ تا ۱۲ جلسه است.

نحوه انجام شوک مغزی

در این روش، نوسانات الکتریکی قوی به طور مستقیم به مغز اعمال می‌شود. قبل از انجام شوک مغزی، بیمار باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد و سابقه پزشکی، آزمایش‌های خون و عکسبرداری مغزی بررسی شود. معده بیمار باید خالی باشد و داروی بیهوشی یا آرام بخش تزریق می‌شود تا کاملا بیهوش شود و دردی احساس نکند. الکترودهای برقی به صورت دقیق روی سر بیمار روی نیمکره‌های دو طرف مغز قرار می‌گیرند.

پس از قرارگیری الکترودها، جریان الکتریکی قوی و کوتاهی به مغز اعمال می‌شود. در طول جلسه، بیمار تحت نظارت مستمر پزشک و تیم درمانی است و باید عملکرد قلبی و تنفسی را رصد کنند. پس از پایان جلسه، بیمار به طور طبیعی به هوش می‌آید و تا حد امکان تحت نظارت تیم درمانی قرار می‌گیرد. به طور کلی، بیمار ممکن است احساس خستگی، تاری دید، تهوع و تشنج داشته باشد.

شوک مغزی در خواب

شوک مغزی در واقع در حالت بیهوشی انجام می‌شود، اما به طور مستقیم در خواب نیست. بیمار به طور کامل تحت تاثیر داروی بیهوشی قرار می‌گیرد، اما این به معنای این نیست که در حالت خواب عمیق یا خواب عادی قرار دارد. بلکه بیمار در حالت بیهوشی است و تحت نظارت دقیق تیم پزشکی قرار دارد.

طول درمان با شوک مغزی چقدر است؟

طول درمان با شوک مغزی بستگی به وضعیت بالینی بیمار و نیازهای درمانی او متفاوت است. یک دوره درمانی با شوک مغزی شامل جلسات متعددی است که به طور معمول هر هفته یا چند هفته یکبار برگزار می‌شود. تعداد جلسات بین 6 تا 12 جلسه است، اما ممکن است در برخی موارد بیشتر یا کمتر باشد. پس از پایان دوره اول، ممکن است بهبود بیمار به گونه‌ای باشد که نیاز به جلسات بیشتری نباشد.

آمادگی برای انجام شوک مغزی

از آنجایی که الکتروشوک مغزی در حالت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، معده بیمار باید خالی باشد. بنابراین از شب قبل نباید چیزی بخورد یا بنوشد. در طول دوره‌های درمان بیمار نباید نوشیدنی‌های الکلی یا مواد مخدر مصرف کند. روز درمان هم نباید از جواهرات و لنز چشمی استفاده شود.

متن انگلیسی:
Before beginning a series of ECT treatments, a patient should receive a thorough psychiatric assessment, a medical examination and sometimes a basic blood test and an electrocardiogram (ECG) to check heart health
ترجمه متن:
قبل از شروع سری درمان‌های ECT (الکترو شوک مغزی)، بیمار باید ارزیابی کامل روانپزشکی، معاینه پزشکی و گاهی آزمایش خون اولیه و نوار قلب (ECG) برای بررسی سلامت قلب را دریافت کند.

psychiatry

مراقبت های بعد از شوک مغزی

بلافاصله بعد از شوک مغزی، بیمار دچار حالت تهوع، سردرد یا درد عضلانی می‌شود. در چنین شرایطی بهتر است برای کنترل این علائم، قرص تیلنول بخورد. معمولا چند ساعت بعد از شوک مغزی، بیمار می‌تواند به روال عادی زندگی برگردد. در برخی موارد، پزشک ممکن است توصیه کند که بیمار یک تا دو هفته بعد از آخرین جلسه شوک مغزی یا ۲۴ ساعت بعد از تک جلسات شوک الکتریکی، استراحت کند، تصمیمات مهم نگیرد یا رانندگی نکند.

عوارض شوک مغزی (شوک مغزی چه عوارضی دارد؟)

شایع‌ترین عوارض شوک مغزی عبارتند از:

• حالت تهوع
• سردرد
• خستگی
• گیجی و سردرگمی
• فراموشی کوتاه مدت که ممکن است تا چند ساعت طول بکشد.
• فراموشی دائمی
• اختلال در تمرکز
• بی‌علاقگی

متن انگلیسی:
The risks of general anesthesia, which is needed for ECT, are similar to the risks when anesthesia is used for other procedures such as minor surgeries
ترجمه متن:
عوارض بیهوشی که برای شوک مغزی مورد نیاز است، مشابه خطراتی است که از بیهوشی برای سایر روش‌ها مانند جراحی‌های جزئی استفاده می‌شود.

psychiatry

برای شوک مغزی به کدام دکتر مراجعه کنیم؟

برای اطلاع بیشتر درباره شوک مغزی می توانید از بهترین دکتر مغز و اعصاب و نورولوژی ایران نوبت بگیرید.
در ادامه لیستی از برجسته ترین پزشکان مغز و اعصاب در برخی شهرهای مختلف ایران را مشاهده می‌کنید:

• دکتر مغز و اعصاب تهران
• دکتر مغز و اعصاب رشت
• دکتر مغز و اعصاب اراک
• دکتر مغز و اعصاب گرگان

نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر

شوک مغزی (ECT) یک روش درمانی است که برای درمان اختلالات روانی و عصبی جدی، مانند افسردگی شدید، اسکیزوفرنی، و نفروز ارتجاعی، و اختلال دوقطبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش، جریان الکتریکی به صورت کوتاه مدت به مغز اعمال می‌شود که باعث ایجاد تغییرات در فعالیت مغزی شده و تاثیر قابل توجهی روی شیوع علائم اختلالات روانی و عصبی می‌گذارد.

شوک مغزی در حالت بیهوشی عمومی با استفاده از داروهای بیهوشی و توسط تیم پزشکی متخصص و مجرب انجام می‌شود و نیازمند ارزیابی دقیق بیماری، تجهیزات ایمنی و مراقبت بعد از جلسات است. تعداد جلسات مورد نیاز به نیازهای درمانی هر بیمار بستگی دارد و شامل 6 تا 12 جلسه می‌شود. شوک الکتریکی در برخی موارد ممکن است عوارض کوتاه مدت مانند خستگی موقت، سردرد، خلق و خو، کاهش حافظه کوتاه مدت را داشته باشد.

شما می‌توانید برای درمان مشکلات روانی با استفاده از الکتروشوک مغزی از طریق سایت دکترتو با بهترین دکتر مغز و اعصاب و بهترین دکتر روانپزشک ایران یا بهترین دکتر درمان افسردگی ایران و بهترین دکتر درمان اختلال دو قطبی ایران در ارتباط باشید. در دکترتو علاوه بر سیستم تعیین وقت حضوری امکان مشاوره دکتر روانپزشک آنلاین (دکتر اعصاب و روان آنلاین) وجود دارد. اگر برای مدیریت مشکلات و بهبود سلامت روان به کمک تخصصی نیاز دارید، می‌توانید از خدمات یک دکتر روانشناس تهران کمک بگیرید. در این صفحه می‌توانید روانشناسان تهران را بررسی کرده و بر اساس تخصص و تجربه، گزینه مناسب خود را انتخاب کنید.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

پرسش‌های متداول