دیابت بی مزه چیست و چگونه درمان می شود؟

دیابت بی مزه که به آن دیابت اینسیپیدوس (Diabetes insipidus) می‌گویند، اختلالی است که باعث افزایش غیرطبیعی حجم ادرار و احساس تشنگی شدید می‌شود. دلیل آن کاهش اثر هورمون ضدادراری یا کاهش حساسیت کلیه به این هورمون است. اگر فرد به‌طور مداوم ادرار بسیار رقیق و زیاد دفع می‌کند یا حتی شب‌ها بیدار می‌شود، لازم است این احتمال بررسی شود. این بیماری با دیابت قندی متفاوت است و لزوما ارتباطی با قند خون ندارد. تشخیص دقیق با آزمایش ادرار، خون و ارزیابی عملکرد هورمونی انجام می‌شود و درمان معمولا قابل‌دستیابی است. اما در زمان ابتلا به دیابت بی‌مزه چه کنیم؟‌برای بررسی دقیق در ادامه این مطلب از دکترتو همراه ما باشید.

دیابت بی مزه چگونه است؟

دیابت بی مزه یا دیابت اینسیپیدوس (DI) نوعی بیماری غدد نادر به دلیل اختلال تعادل آب بدن است که یا به‌علت کمبود ADH (وازوپرسین) در مغز رخ می‌دهد (نوع مرکزی) یا به‌علت مقاومت کلیه به ADH (نوع نفروژنیک). در این بیماری سیستم تنظیم آب در بدن دچار اختلال می‌شود و توانایی کلیه برای حفظ آب کاهش می‌یابد. در حالت طبیعی هورمون ضدادراری ترشح شده و به کلیه‌ها پیام می‌دهد که آب را نگه دارند اما در دیابت بی‌مزه این مسیر ناتوان می‌شود. در نتیجه مقدار زیادی ادرار رقیق دفع می‌شود و بدن برای جبران، احساس تشنگی شدید ایجاد می‌کند.

اگر اختلال در تولید هورمون در مغز باشد نوع مرکزی و اگر پاسخ کلیه مختل باشد نوع نفروژنیک مطرح است. اشکال دیگر شامل دیسپوژنیک و بارداری هستند. نبود درمان مناسب می‌تواند باعث کم‌آبی و اختلال الکترولیتی شود.

تفاوت دیابت بی مزه و ملیتوس چیست؟

دیابت بی‌مزه به دلیل اختلال در هورمون ضدادراری یا مقاومت کلیه به آن ایجاد می‌شود و ویژگی اصلی آن دفع زیاد ادرار رقیق و تشنگی است. اما دیابت ملیتوس یا دیابت شیرین ناشی از افزایش قند خون، اختلال در ترشح انسولین یا مقاومت به آن است و با افزایش قند، آسیب عروقی و متابولیک همراه است.

در دیابت بی‌مزه معمولا سطح قند خون طبیعی و ادرار بدون گلوکز است. در دیابت ملیتوس کاهش انسولین بر متابولیسم گلوکز اثر می‌گذارد. بنابراین اگر فرد فقط تشنگی و پرادراری دارد باید بررسی شود که علت افزایش قند است یا اختلال در کنترل آب بدن.

متن انگلیسی:
Diabetes insipidus is a rare disorder that causes the body to make too much urine. While most people make 1 to 3 quarts of urine a day, people with diabetes insipidus can make up to 20 quarts of urine a day. People with this disorder need to urinate frequently, called polyuria.
ترجمه فارسی:
دیابت بی‌مزه یک اختلال نادر است که باعث می‌شود بدن مقدار زیادی ادرار تولید کند. در حالی‌ که بیشتر افراد روزانه حدود یک تا سه لیتر ادرار دارند، افراد مبتلا به این بیماری ممکن است تا حدود ۲۰ لیتر ادرار در روز دفع کنند. این افراد نیاز به دفع مکرر ادرار دارند که به آن پرادراری گفته می‌شود.

به نقل از سایت niddk

آیا در دیابت بی مزه میزان قند خون بالا است؟

بر خلاف انواع دیابت مانند دیابت شیرین که میزان قند خون یا همان گلوکز در آن بیش از حد بالا است، در دیابت اینسیپیدوس میزان گلوکز خون در حد نرمال است. در دیابت شیرین، کلیه‌ها میزان گلوکز اضافی را از طریق ادرار دفع می‌کنند اما در دیابت بی‌مزه کلیه‌ها (یا به‌علت نبود ADH یا مقاومت به آن) آب را به‌قدر کافی بازجذب نمی‌کنند و بنابراین حجم زیادی ادرار بسیار رقیق تولید می‌شود.

انواع دیابت بی مزه

این بیماری چهار نوع اصلی دارد. نوع مرکزی زمانی است که تولید یا ترشح هورمون ضدادراری در هیپوتالاموس یا هیپوفیز کاهش یابد. نوع نفروژنیک مربوط به مقاومت کلیه در برابر این هورمون است. نوع دیسپوژنیک در شرایط اختلال رفتار نوشیدن دیده می‌شود و ممکن است منشا روان‌پزشکی داشته باشد. نوع بارداری نیز معمولا موقتی است و به افزایش تخریب هورمون در دوران بارداری ارتباط دارد.

دیابت بی مزه ۴ نوع اصلی دارد که شامل این موارد می‌شوند:

• دیابت بی مزه مرکزی (نورولوژیک)
• دیابت بی مزه نفروژنیک
• دیابت بی مزه دیپسوژنیک
• دیابت بی مزه بارداری

نوع دیابت بی‌مزه	علل احتمالی	علائم شایع
مرکزی (Central)	آسیب به هیپوتالاموس یا هیپوفیز ناشی از تومور، عفونت، آسیب سر، جراحی یا مشکلات ژنتیکی و خودایمنی	تشنگی شدید، ادرار زیاد، کم‌آبی، خستگی، سردرد
نفروژنیک (Nephrogenic)	مشکلات ژنتیکی، مصرف داروهایی مانند لیتیوم، هیپرکلسمی یا بیماری‌های کلیوی مزمن.	مشابه مرکزی با ادرار فراوان و رقیق، تشنگی مداوم، کم‌آبی
دیپسوژنیک (Dipsogenic)	اختلال در مکانیسم تشنگی به دلیل آسیب مغزی، مشکلات روانی یا مصرف داروها	تشنگی بیش از حد حتی بدون نیاز واقعی، ادرار زیاد و خطر هیپوناترمی (کاهش سدیم خون)
بارداری (Gestational)	افزایش تخریب ADH توسط آنزیم‌های جفت در دوران بارداری	تشنگی و ادرار زیاد در سه‌ماهه سوم که معمولا پس از زایمان برطرف می‌شود

۱. دیابت بی مزه نورولوژیک

دیابت بی مزه نورولوژیک شایع‌ترین نوع دیابت اینسیپیدوس است که در آن غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس آسیب می‌بیند. با آسیب دیدن این غده‌ها، تولید، ذخیره یا انتشار نرمال هورمون ادرار دچار اختلال می‌شود. بدون هورمون ضد ادراری هم میزان زیادی از مایعات وارد ادرار می‌شوند. دیابت اینسیپیدوس نورولوژیک معمولا به‌ خاطر موارد زیر به‌وجود می‌آید:

• ترومای سر
• شرایطی که باعث تورم مغز می‌شوند
• تومورهای مغزی
• عمل‌های جراحی که روی غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس تاثیر می‌گذارند
• فقدان خون‌رسانی به غده هیپوفیز
• شرایط ژنتیکی نادر

۲. دیابت بی مزه نفروژنیک

دیابت اینسیپیدوس نفروژنیک می‌تواند ژنتیکی و ارثی یا اکتسابی باشد. جهش‌های ژنتیکی به کلیه‌ها آسیب رسانده و باعث می‌شوند که کلیه‌ها نتوانند به هورمون ضد ادراری واکنش مناسب نشان بدهند. از دیگر علل ابتلا به دیابت اینسیپیدوس نفروژنیک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مصرف داروهایی مانند لیتیوم یا تتراسایکلین
• انسداد مجاری ادراری
• عدم تعادل الکترولیت مانند کلسیم زیاد یا فقدان پتاسیم
• بیماری کلیوی مزمن در موارد نادر

۳. دیابت بی مزه دیپسوژنیک

دیابت بی مزه دیپسوژنیک به‌ دلیل اختلال در مکانیسم تشنگی در هیپوتالاموس به‌ وجود می‌آید. این اختلال باعث ایجاد احساس تشنگی شدید یا حس نوشیدن بیش از حد مایعات می‌شود. مصرف برخی داروها و برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری‌های سلامت روان هم روی ابتلا به دیابت بی مزه دیپسوژنیک تاثیر می‌گذارند.

۴. دیابت بی مزه بارداری

این نوع دیابت اینسیپیدوس در دوره بارداری روی می دهد وقتی که آنزیمی که جفت تولید می‌کند باعث برهم خوردن تنظیمات هورمون ضد ادراری فرد می‌شود. جفت نقش مهمی در انتقال مواد مغذی و دفع اضافات بین جنین و مادر ایفا می‌کند.

دیابت بی مزه بارداری زمانی روی می‌دهد که سطح هورمون شیمیایی پروستاگلاندین بالاتر برود. این هورمون، میزان حساسیت کلیه‌ها به هورمون ضد ادراری را کاهش می‌دهد. دیابت اینسیپیدوس بارداری بعد از اتمام دوره بارداری برطرف می‌شود. این بیماری با دیابت بارداری تفاوت زیادی دارد. دیابت بارداری باعث افزایش قند خون مادر می‌شود.

علائم دیابت بی مزه در بزرگسالان و کودکان

نشانه‌های اصلی دیابت بی مزه شامل تشنگی شدید، پر ادراری و بیدار شدن شبانه برای ادرار است. ادرار معمولا بسیار رقیق است و گاهی بیش از چند لیتر در روز می‌رسد. در کودکان ممکن است علائم با بی‌قراری، خواب‌ناآرام، خستگی، کاهش وزن و تأخیر در رشد همراه شود. اگر بدن نتواند آب از دست‌رفته را جایگزین کند کم‌آبی رخ می‌دهد و علائمی مانند خشکی دهان، کاهش تعریق، ضعف و سرگیجه ایجاد می‌شود.

در نوزادان دفع مکرر و بی‌قراری هنگام تشنگی باید جدی گرفته شود. پیگیری پزشکی در صورت ادامه‌ی علائم ضروری است.

علائم دیابت بی مزه در بزرگسالان و کودکان به طور کلی عبارت است از:

• تشنگی مداوم
• پرادراری
• ادرار رقیق
• بیداری شبانه برای ادرار
• ضعف و کم‌آبی

علائم دیابت بی مزه رو داری و نمی‌دونی چیکار کنی؟
همین حالا برای بررسی تخصصی نوبت بگیر.

دکتر فوق تخصص غدد

علت دیابت بی مزه – دیابت بی مزه چگونه ایجاد می شود؟

دیابت اینسیپیدوس زمانی رخ می‌دهد که تنظیم مایعات بدن دچار اختلال شود و هورمون ضدادراری یا وازوپرسین کاهش یابد. این هورمون که در هیپوتالاموس ساخته و در هیپوفیز ذخیره می‌شود، میزان نگهداری آب در کلیه‌ها را کنترل می‌کند.

در حالت طبیعی، بدن برای حفظ تعادل آب، با کاهش یا افزایش ترشح وازوپرسین، میزان ادرار را تغییر می‌دهد. کلیه‌ها مایعات اضافی را دفع و آن را به‌صورت ادرار از بدن خارج می‌کنند. در دیابت اینسیپیدوس، نبود ترشح کافی وازوپرسین باعث دفع بیش از حد ادرار و از دست رفتن آب می‌شود و فرد دچار تشنگی و کم‌آبی می‌شود.

متن انگلیسی:
Diabetes insipidus is caused by problems with a chemical called arginine vasopressin (AVP), which is also known as antidiuretic hormone (ADH). AVP is produced by the hypothalamus and stored in the pituitary gland until needed. The hypothalamus is an area of the brain that controls mood and appetite.
ترجمه فارسی:
دیابت بی‌مزه به‌ دلیل مشکل در ماده‌ای به نام آرژینین وازوپرسین (AVP) یا همان هورمون ضدادراری (ADH) ایجاد می‌شود. این هورمون در هیپوتالاموس ساخته می‌شود و تا زمان نیاز، در غده هیپوفیز ذخیره می‌شود. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که کنترل احساسات، خلق‌وخو و اشتها را بر عهده دارد.

به نقل از سایت nhs

عوامل خطر ابتلا به دیابت بی مزه

سابقه ژنتیکی از ریسک فاکتورها یا عوامل خطر ابتلا به دیابت بی مزه محسوب می‌شود. اگر یکی از افراد درجه یک خانواده سابقه ابتلا به دیابت اینسیپیدوس را داشته باشند، بعد از تولد نوزاد حتما باید چکاپ کامل انجام شود. دیابت بی مزه نفروژنیک که یکی از انواع این بیماری است هم معمولا در آقایان بیشتر از خانم‌ها شیوع دارد. گاهی هم ممکن است ژن بیماری از طریق مادر به نوزاد منتقل شود.

تشخیص دیابت بی مزه

در صورت مشاهده علائم و نشانه‌های دیابت، بلافاصله به پزشک متخصص مراجعه کنید. متخصص با انجام معاینات اولیه و علائم بیماری، آزمایشات لازم یا آزمایش دیابت بی مزه را تجویز می‌کند. آزمایش‌هایی که برای تشخیص دیابت اینسیپیدوس توصیه می‌شوند شامل این موارد می‌شوند:

• آزمایش گرانش ادرار جهت سنجش میزان نمک و سایر ضایعات دفعی ادرار
• تست محرومیت از آب که میزان تغییرات سدیم خون، اسمولالیته خون، خروجی ادرار، ترکیب ادرار و وزن بدن را می‌سنجد
• ام آر آی از بافت مغز، غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس
• غربالگری ژنتیکی برای بررسی وجود دیابت اینسیپیدوس ارثی

راه درمان دیابت بی مزه

درمان دیابت بی‌مزه به نوع بیماری و شدت علائم وابسته است. در موارد خفیف، افزایش مصرف آب می‌تواند کافی باشد. در دیابت بی‌ مزه مرکزی، دسموپرسین به‌صورت قرص، اسپری یا تزریقی استفاده می‌شود و هم‌زمان باید از مصرف بی‌رویه آب پرهیز کرد. اگر علت اصلی، تومور یا اختلال هیپوفیز باشد ابتدا همان مشکل درمان می‌شود.

در نوع نفروژنیک، تشخیص و رفع علت زمینه‌ای اهمیت دارد و گاهی دیورتیک‌ها به‌همراه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی به‌کار می‌روند. در دیسپوژنیک، درمان مشخصی وجود ندارد و مدیریت اختلالات همراه انجام می‌شود. دیابت بی‌مزه بارداری معمولا پس از زایمان برطرف می‌شود.

دکتر متخصص برای درمان دیابت بی مزه اینجاست، فقط یک کلیک تا نوبت.

دکتر دیابت بی مزه

۱. داروی دیابت بی مزه

مهم‌ترین داروی مورد استفاده دسموپرسین است که جایگزین هورمون ضدادراری می‌شود و برای نوع مرکزی انتخاب اصلی است. این دارو به شکل قرص، اسپری و تزریقی وجود دارد. مصرف دارو باید با کنترل مصرف آب همراه باشد تا خطر احتباس بیش از حد آب کاهش یابد.

۲. درمان دیابت بی مزه در خانه

مصرف منظم آب در حد رفع تشنگی و جلوگیری از کم‌آبی اهمیت دارد اما نوشیدن بیش از حد نیاز توصیه نمی‌شود. توجه به رنگ و دفعات ادرار می‌تواند به ارزیابی وضعیت بدن کمک کند. در هوای گرم یا هنگام فعالیت جسمی باید مراقبت بیشتری داشت. کاهش مصرف نمک و پرهیز از داروهایی که تعادل آب را مختل می‌کنند با نظر پزشک مطرح می‌شود. در کودکان، کنترل دمای محیط و فراهم‌کردن آب در فواصل کوتاه اهمیت دارد.

با وجود این توصیه‌ها، درمان خانگی جایگزین پیگیری پزشکی نیست و برای جلوگیری از عوارض باید علت اصلی بررسی شود.

۳. درمان گیاهی دیابت بی مزه

در منابع معتبر علمی درمان گیاهی به‌عنوان روش اصلی یا موثر برای دیابت بی‌مزه تایید نشده است. این بیماری ناشی از اختلال هورمونی یا عملکرد کلیه است و برای کنترل آن باید علت دقیق مشخص شود. استفاده از گیاهان یا مکمل‌ها بدون شواهد علمی می‌تواند باعث تاخیر در درمان مناسب یا حتی تشدید کم‌آبی شود.

برخی گیاهان ممکن است روی کلیه‌ها اثر بگذارند و در بیماران حساس مشکلات بیشتری ایجاد کنند. بنابراین مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌ها ضروری است. اگر فرد علاقه‌مند به درمان مکمل یا درمان دیابت بی مزه در طب سنتی باشد باید حتما با متخصص گفتگو کند.

۴. رژیم غذایی برای دیابت بی مزه

باتوجه به شدت پیشرفت بیماری، یکی از روش‌های اصلی درمان دیابت دیابت بی مزه، تغییر سبک و عادات زندگی فرد است. حتی فرد می‌تواند رژیم غذایی دیابت بی مزه بگیرد. متخصص تغذیه بسته به نیازهای سلامتی بدن، رژیم غذایی مناسبی را تجویز می‌کند. پیش از انتخاب هر رژیم غذایی حتما با متخصص تغذیه مشورت کنید تا براساس نیاز بدن‌تان برنامه غذایی مناسب را در اختیارتان قرار دهد:

• حذف نمک از غذاها یا کاهش آن
• کاهش خوراکی‌های کافئین‌دار
• پرهیز از مصرف غذاهای فرآوری شده
• کاهش مصرف پروتئین
• مصرف غذاهای آبکی

عوارض دیابت بی مزه

مهم‌ترین خطرات دیابت بی مزه، کم‌آبی و اختلال الکترولیتی است که می‌تواند روی عملکرد عضلات، سیستم عصبی و وضعیت هوشیاری اثر بگذارد. در موارد شدید، سردرگمی، بی‌حالی و در کودکان کاهش وزن و اختلال رشد مشاهده می‌شود. اگر بیماری طولانی‌مدت باقی بماند و جایگزینی آب کافی نباشد خطر آسیب کلیوی و مشکلات متابولیک مطرح می‌شود.

عوارض دیابت بی مزه شامل موارد زیر است؛

• کم‌آبی
• عدم تعادل سدیم
• ضعف و بی‌حالی
• اختلال رشد
• در موارد شدید تغییر سطح هوشیاری

آیا دیابت بی مزه خطرناک است؟

این بیماری اگر تشخیص داده نشود یا درمان مناسب دریافت نکند می‌تواند باعث کم‌آبی شدید، نوسانات سدیم و مشکلات عصبی شود. در بیشتر بیماران با درمان مناسب، کنترل علائم امکان‌پذیر است و زندگی عادی ادامه پیدا می‌کند. نوع بارداری معمولا پس از زایمان بهبود می‌یابد و نوع دیسپوژنیک بستگی به کنترل عامل زمینه‌ای دارد. خطر زمانی بیشتر است که فرد نتواند آب کافی بنوشد یا بیماری دیگری باعث محدود شدن مصرف مایعات شود.

پزشکان پیشنهادی

۴.۹ (۵۱۰ نظر)

دکتر مریم استقامتی

فوق تخصص کلیه (نفرولوژی) کودکان

نوبت بگیرید

۴.۷ (۳۱۶ نظر)

دکتر سودابه زنده بودی

فوق تخصص کلیه و نفرولوژی

نوبت بگیرید

۴.۷ (۱۹۹ نظر)

دکتر ابوطالب سیمیاری

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

۴.۹ (۱۵۹ نظر)

دکتر ابوالفضل درانی نژاد

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۸ (۹۹ نظر)

دکتر مینا تفضلی

فوق تخصص کلیه و نفرولوژی

نوبت بگیرید

۴.۷ (۷۰ نظر)

دکتر مریم ارغیانی

فوق تخصص کلیه و نفرولوژی

نوبت بگیرید

راه پیشگیری از دیابت بی مزه

در بسیاری از موارد، به‌ویژه نوع مرکزی، پیشگیری قطعی ممکن نیست زیرا علت آن می‌تواند آسیب‌های مغزی، تومور یا جراحی باشد. با این حال، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، پرهیز از مصرف خودسرانه داروهایی که به کلیه آسیب می‌زنند و پیگیری منظم بیماری‌های کلیوی اهمیت دارد. توجه به مصرف متعادل آب، پیشگیری از کم‌آبی و درمان به‌موقع اختلالات هورمونی ممکن است خطر بروز عوارض را کاهش دهد.

نتیجه گیری

دیابت بی‌ مزه بیماری نسبتا نادری است. اگر فرد دچار تشنگی شدید، دفع مکرر و شبانه ادرار، یا ادرار بسیار رقیق باشد باید برای بررسی به پزشک غدد مراجعه کند. در کودکان علامت‌هایی مانند بی‌قراری و اختلال رشد مهم است. در صورت کم‌آبی، سرگیجه، ضعف، یا مصرف داروهای هورمونی بهتر است پیگیری سریع انجام شود. تشخیص با آزمایش خون، ادرار و ارزیابی عملکرد هورمونی صورت می‌گیرد و مشاوره با پزشک و ادامه درمان ممکن است از عوارض جلوگیری کند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!