سرگیجه و کم خونی را چگونه مدیریت کنیم؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید

سرگیجه یکی از شکایت‌های شایع در میان افراد با سنین و شرایط مختلف است و همیشه علت مشخصی ندارد. در میان دلایل گوناگون، کم خونی جایگاه مهمی دارد، زیرا کاهش هموگلوبین می‌تواند اکسیژن‌رسانی به مغز را مختل کند. زمانی که بافت‌های حیاتی اکسیژن کافی دریافت نکنند، بدن با نشانه‌هایی مانند ضعف، خستگی و سرگیجه یا سبکی سر واکنش نشان می‌دهد. اهمیت این موضوع در آن است که سرگیجه ممکن است نخستین علامت یک مشکل زمینه‌ای باشد و نادیده گرفتن آن پیامدهایی برای سلامت عمومی داشته باشد. شناخت ارتباط میان کم خونی و سرگیجه به تشخیص دقیق‌تر و پیشگیری از عوارض بعدی کمک می‌کند. در این مقاله از دکترتو به صورت کامل ارتباط بین سرگیجه و کم خونی را بررسی می‌کنیم.

آیا کم خونی باعث سرگیجه میشود؟

کم‌خونی می‌تواند باعث سرگیجه شود، زیرا وقتی سطح هموگلوبین پایین می‌آید ظرفیت خون برای حمل اکسیژن کمتر می‌شود و مغز و عضلات سریع‌تر دچار کمبود اکسیژن نسبی می‌شوند. نتیجه این وضعیت برای بعضی افراد به شکل سبکی سر، احساس نزدیک شدن به غش یا گیجی کوتاه‌مدت ظاهر می‌شود، به‌خصوص هنگام بلند شدن سریع یا فعالیت. شدت سرگیجه به میزان کم‌خونی، سرعت افت هموگلوبین و وضعیت قلب و ریه و فشار خون بستگی دارد.

با این حال هر سرگیجه‌ای به معنای کم‌خونی نیست و خیلی از علل دیگر مثل کم‌آبی، مشکلات گوش داخلی، افت قند خون، اضطراب یا داروها می‌توانند نقش داشته باشند. نکته کلیدی این است که اگر سرگیجه همراه با سایر علائم کم خونی مثل تنگی نفس، تپش قلب، ضعف شدید، رنگ‌پریدگی یا سردی دست و پا باشد، احتمال سرگیجه و کم‌خونی بیشتر مطرح می‌شود و بهتر است بررسی آزمایش خون انجام شود. اگر علائم شدید یا ناگهانی است، خوددرمانی را عقب بیندازید و ارزیابی پزشکی را جدی بگیرید.

کم خونی چیست؟

سرگیجه کم خونی چگونه است؟

اکثر افراد مبتلا به این بیماری، کم خونی و سرگیجه را به صورت سبکی سر، بی‌حالی و از دست دادن تعادل تجربه می‌کنند. ممکن است احساس خستگی یا ضعف غیرمعمول داشته باشید و سرگیجه شما با فعالیت بدنی یا هنگام تغییر سریع موقعیت، بدتر شود. علائم دیگری که همراه با کم خونی و سرگیجه ایجاد می‌شوند، شامل سردرد و پوست سرد است. عوامل متعددی باعث بروز چنین حالت‌هایی می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به کمبود اکسیژن‌رسانی به مغز، کاهش فشار خون و کمبود ویتامین‌های ضروری ناشی از کم خونی اشاره کرد.

برخی افراد با انجام فعالیت، بالا رفتن از پله یا حتی ایستادن طولانی حس بدتری دارند. اگر کم‌خونی شدیدتر باشد، سرگیجه ناشی از کم‌خونی ممکن است به غش یا نزدیک به غش برسد. کم‌خونی و سرگیجه گاهی همراه با سردرد، تپش قلب یا تنگی نفس رخ می‌دهد، چون بدن تلاش می‌کند با افزایش ضربان قلب اکسیژن‌رسانی را جبران کند. بعضی افراد هم می‌گویند وقتی سریع از جا بلند می‌شوند، سیاهی رفتن چشم یا حالت تهوع کوتاه‌مدت دارند که می‌تواند با افت فشار خون وضعیتی همپوشانی داشته باشد. اگر سرگیجه به شکل چرخشی واقعی است و با وزوز گوش یا کاهش شنوایی همراه می‌شود، احتمال علل گوش داخلی بیشتر است و باید جداگانه بررسی شود.

علائم سرگیجه کم خونی

نشانه‌های سرگیجه و کم‌خونی فقط به یک حس محدود نمی‌شود و معمولاً مجموعه‌ای از علائم کنار هم دیده می‌شود، چون مشکل اصلی کاهش اکسیژن‌رسانی و کاهش توان بدنی است. بعضی علائم خفیف‌اند و با استراحت بهتر می‌شوند، اما در کم‌خونی متوسط تا شدید ممکن است با فعالیت‌های روزمره هم تکرار شوند و کیفیت زندگی را پایین بیاورند. برای اینکه راحت‌تر تشخیص دهید، علاوه بر سرگیجه و کم‌خونی به این نشانه‌ها هم دقت کنید. علائم شایع‌تر سرگیجه ناشی از کم‌خونی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سبکی سر یا احساس نزدیک به غش به‌ویژه هنگام بلند شدن
• خستگی غیرعادی و کاهش تحمل فعالیت
• تپش قلب یا نفس‌نفس زدن با فعالیت سبک
• رنگ‌پریدگی پوست و سردی دست و پا
• سردرد یا گیجی کوتاه‌مدت

1. کاهش اکسیژن رسانی به مغز

در کم خونی ناشی از کمبود آهن، گلبول‌های قرمز تولید می‌شوند، اما اندازه کوچک‌تر و هموگلوبین کمتری دارند. به دلیل کوچکی این گلبول‌های قرمز، اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها و اندام‌ها، از جمله مغز کاهش می‌یابد. بدون اکسیژن کافی، مغز آن‌طور که باید کار نمی‌کند و خون کافی به مغز نمی‌رسد. همین موضوع باعث می‌شود که اکثر افراد، کم خونی و سرگیجه را با هم تجربه کنند. در کنار این سرگیجه و کم خونی، برخی خستگی و کسالت زیادی دارند. از طرفی، بدن برای جبران سطح پایین اکسیژن، چندین برابر تلاش می‌کند. نتیجه این تلاش بیشتر، افزایش تپش قلب است که می‌تواند علت سرگیجه محسوب شود.

با تاثیر کم خونی بر چشم آشنا شوید

2. افت فشار خون ناشی از کم خونی

در برخی از انواع کم خونی، از جمله کم خونی ناشی از فقر آهن شدید یا کم خونی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، افراد افت فشار خون وضعیتی را تجربه می‌کنند. افت فشار خون وضعیتی با افت فشار خون طی ۳ دقیقه پس از ایستادن تعریف می‌شود و می‌تواند باعث سرگیجه یا غش شود؛ علت زمینه‌ای باید توسط پزشک بررسی شود. بیشتر بیماران در هنگام تغییر وضعیت ناگهانی (برای مثال تغییر حالت ناگهانی از نشسته به ایستاده) سرگیجه ناشی از افت فشار خون را تجربه می‌کنند و حتی احتمال غش کردن آنها هم وجود دارد. علت سرگیجه و کم خونی در چنین شرایطی، جمع‌شدن خون در پاها و کاهش خون‌رسانی به مغز است.

فکر می‌کنی علائم سرگیجه‌ات به خاطر کم خونیه؟

برای بررسی سریع نوبت بگیر.

نوبت دکتر عمومی

3. بی ثباتی در حرکت و تعادل

زمانی که کم خونی به حدی شدید و مزمن است (خصوصا در کم‌خونی‌های ناشی از کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک) که اکسیژن کافی به مغز نمی‌رسد، شدت سرگیجه‌ها هم بیشتر می‌شود. نتیجه چنین حالی در اکثر موارد احساس سبکی سر و از دست دادن تعادل است. حتی بسیاری از افراد ممکن است تعادل خود را از دست بدهند و زمین بخورند. آنها اغلب برای راه رفتن یا ایستادن برای زمانی طولانی با مشکل مواجه می‌شوند.

علل سرگیجه ناشی از کم خونی

از کمبودهای تغذیه‌ای گرفته تا برخی اختلالات ارثی یا اختلال زمینه‌ای مغز استخوان، همگی ممکن است باعث سرگیجه ناشی از کم خونی شوند. علت سرگیجه ناشی از کم خونی، به نوع کم خونی و علت آن بستگی دارد. عمدتا اصلی‌ترین دلیل سرگیجه و کم خونی، فقر آهن و کاهش تولید گلبول‌های قرمز خون است. با کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت مغز، اکثر افراد دچار سرگیجه می‌شوند.

یکی دیگر از دلایلی که کم خونی و سرگیجه را به هم مرتبط می‌کند، افت فشار خون ناشی از کم خونی است. با کاهش جریان خون یا اختلال در جریان خون در سراسر بدن، بسیاری از افراد دچار افت فشار و سرگیجه می‌شوند. در نهایت عمدتا تلاش بیش از حد بدن برای جبران کمبود اکسیژن مورد نیاز، می‌تواند علت سرگیجه ناشی از کم خونی باشد. علت‌های شایع‌تر که می‌توانند سرگیجه و کم‌خونی را ایجاد کنند شامل موارد زیر است:

• دریافت ناکافی آهن در رژیم غذایی یا جذب ناکافی در برخی مشکلات گوارشی
• خونریزی مزمن مثل خونریزی قاعدگی شدید یا خونریزی گوارشی پنهان
• بارداری و افزایش نیاز بدن به آهن
• کمبود ویتامین ب۱۲ یا فولات به‌خصوص در رژیم‌های محدود یا مشکلات جذب
• بیماری‌های مزمن و التهابی که الگوی کم‌خونی مخصوص خود را دارند

راه ‌های تشخیص سرگیجه ناشی از کم خونی

از آن جایی که دلایل مختلفی برای سرگیجه وجود دارد این عارضه یک علامت اختصاصی برای کم خونی نیست، برای تشخیص این که سرگیجه شما ناشی از کم خونی است یا خیر، ابتدا باید آزمایش کم خونی انجام دهید. در تست‌های شمارش سلول‌های خونی، با تعیین میزان هموگلوبین و گلبول‌های قرمز خون و سایر فاکتورهای خونی، می‌توان کم خونی را تشخیص داد. تست‌های سنجش فریتین و TIBC نیز به تشخیص کم خونی ناشی از فقر آهن کمک می‌کنند. با انجام این تست‌ها یا سایر آزمایشات تخصصی مورد نیاز، پزشک می‌تواند سرگیجه و کم خونی را تشخیص دهد.

راه های درمان سرگیجه ناشی از کم خونی

راه‌های درمان سرگیجه ناشی از کم‌خونی دو بخش دارد، یکی کنترل علامت سرگیجه و دیگری درمان علت کم‌خونی که ریشه مشکل است. اگر فقط سرگیجه را آرام کنیم اما علت کمبود آهن یا خونریزی یا کمبود ویتامین را اصلاح نکنیم، احتمال برگشت علائم زیاد است. مهم‌ترین اقدام برای درمان سرگیجه ناشی از کم خونی، درمان آن است. با درمان کم خونی و بازگرداندن سطح آهن خون به حد نرمال، عمدتا اغلب سرگیجه‌ها درمان می‌شوند.

درمان کم‌خونی فقر آهن شامل مصرف مکمل آهن و بررسی علت زمینه‌ای کم‌خونی است. در موارد شدیدتر ممکن است برخی از افراد به تزریق خون نیاز داشته باشند. از طرفی پیروی از یک رژیم غذایی غنی از منابع آهن و ویتامین‌ها، به بهبود علائم کمک زیادی می‌کند. با این حال در طول دوره درمان برای کنترل کم خونی و سرگیجه ناشی از آن می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:

• افزایش مصرف غذاهای مقوی مانند مغزها و آجیل‌ها، گوشت قرمز و غذاهای دریایی
• افزایش مصرف ویتامین سی برای بالا بردن جذب آهن در خون
• اگر کم‌آبی هم وجود دارد، نوشیدن مایعات می‌تواند علائم را بدتر نکند و به حال عمومی کمک کند

1. درمان فوری سرگیجه ناشی از کم خونی

برای درمان فوری سرگیجه ناشی از کم‌خونی، اولویت این است که زمین نخورید و اکسیژن‌رسانی بدن پایدار بماند، پس همان لحظه بنشینید یا دراز بکشید و پاها را کمی بالاتر قرار دهید. آرام و عمیق نفس بکشید، چند دقیقه صبر کنید و ناگهانی بلند نشوید، چون تغییر وضعیت سریع می‌تواند علائم را بدتر کند. اگر امکانش هست کمی آب بنوشید، به‌خصوص اگر کم‌آبی هم دارید، اما اگر تهوع شدید دارید یا احتمال غش می‌دهید تنها نمانید. اگر سرگیجه همراه با ضعف شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا بی‌هوشی رخ می‌دهد، این حالت نیاز به بررسی فوری دارد. هدف اصلی از درمان فوری سرگیجه ناشی از کم خونی، تثبیت وضعیت و جلوگیری از غش کردن یا زمین‌خوردن است. به‌طور خلاصه بهترین راهکارها برای درمان فوری سرگیجه ناشی از کم خونی عبارتند از:

• نشستن یا دراز کشیدن
• بالا بردن پاها در حالت دراز کشیدن روی زمین
• هیدراته ماندن و مصرف آب زیاد
• خودداری از حرکات ناگهانی
• تمرین تنفس عمیق و آهسته

دنبال درمان خانگی برای کم خونی و سرگیجه ناشی از اون هستی؟ از دکتر نوبت بگیر.

دکتر کم خونی

2. درمان خانگی کم خونی و سرگیجه

اگر کم‌خونی فقر آهن دارید، رژیم غذایی آهن‌دار مثل گوشت قرمز، حبوبات و سبزی‌های برگ سبز می‌تواند کمک کند و همراه کردن منابع ویتامین سی با وعده‌ها جذب آهن را بهتر می‌کند. فاصله دادن چای و قهوه از وعده‌های غذایی هم برای برخی افراد مفید است و می‌تواند اثر درمان را تقویت کند. با این حال اگر علت کم‌خونی خونریزی یا مشکل جذب باشد، فقط با تغذیه حل نمی‌شود و باید علت اصلی درمان شود.

بهتر است به این موضوع توجه داشته باشید که درمان کم خونی و سرگیجه باید بر پایه مصرف مکمل‌های آهن و اصلاح رژیم غذایی باشد و درمان‌های خانگی بدون شواهد علمی کافی نباید جایگزین درمان پزشکی شوند.  برخی از غذاها غنی از ویتامین سی، آهن و ویتامین B12 هستند و مصرف آنها به کنترل کم خونی و بهبود سرگیجه ناشی از آن کمک می‌کند. این منابع غذایی عبارتند از:

• کشمش
• خرما
• اسفناج
• گوشت قرمز
• مصرف سوپ عدس یا لوبیا

کم خونی در زنان هم باعث سرگیجه می‌شود؟

عوارض سرگیجه ناشی از کم خونی

سرگیجه و کم خونی در صورت درمان نشدن می‌تواند ریسک زمین‌خوردن یا غش کردن را افزایش دهد. بسیاری از افراد در زمان از دست دادن تعادل و زمین‌خوردن، آسیب‌های جدی می‌بینند. سایر عوارض کم خونی و سرگیجه ناشی از آن شامل موارد زیر است:

• مشکلات عصبی و مشکل در عملکرد شناختی
• خستگی و ضعف شدید و کاهش استقامت بدن
• مشکلات و بیماری‌های قلبی و عروقی

پیشگیری از سرگیجه ناشی از کم خونی

بهترین راه برای پیشگیری از سرگیجه و کم خونی، کنترل و درمان به موقع آنمی است. با تشخیص به موقع و جبران فقر آهن، می‌توان سرگیجه ناشی از کم خونی را کنترل کرد. از نظر سبک زندگی، آرام بلند شدن از جا، نوشیدن آب کافی، خواب مناسب و پرهیز از ایستادن طولانی می‌تواند دفعات سرگیجه را کاهش دهد، مخصوصاً اگر زمینه افت فشار خون دارید. همچنین اگر مکمل آهن یا ب۱۲ یا فولات مصرف می‌کنید، آن را طبق نسخه و با پیگیری آزمایش ادامه دهید تا نه کمبود باقی بماند و نه مصرف بی‌دلیل طولانی شود.

اگر با وجود رعایت‌ها باز هم سرگیجه تکرار می‌شود، بهتر است دنبال علت‌های دیگر هم باشید چون همیشه همه چیز به کم‌خونی ختم نمی‌شود. از طرفی راهکارهای زیر به شما کمک می‌کند تا همراه با این اختلال، سرگیجه کمتری را تجربه کنید:

• از الکل، سیگار و مصرف زیاد کافئین خودداری کنید، این موارد می‌توانند سرگیجه را تشدید کنند
• تا جای ممکن از تغییر موقعیت ناگهانی اجتناب کنید
• دراز کشیدن و استراحت کردن در مواقعی که سرگیجه دارید
• هنگام بلندشدن از حالت خوابیده، ابتدا برای چند ثانیه بنشینید

پزشکان پیشنهادی

4.6 (1350 نظر)

دکتر نیلوفر قدرتی

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (1008 نظر)

فریبا یوسفی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.7 (550 نظر)

دکتر سید فرشاد سید طاهر

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

5 (358 نظر)

دکتر مینا خانحسینی

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

4.9 (330 نظر)

حسین فزونی

تخصص تغذیه

نوبت بگیرید

4.9 (301 نظر)

دکتر هادی طاهری

تخصص داخلی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

سرگیجه و کم‌خونی اغلب با هم دیده می‌شوند، چون کم شدن هموگلوبین می‌تواند اکسیژن‌رسانی را محدود کند و بدن را به سمت سبکی سر و ضعف ببرد. مدیریت درست یعنی اول خطر را کم کنید، یعنی هنگام سرگیجه بنشینید یا دراز بکشید، بعد علت را پیدا کنید، یعنی آزمایش خون و بررسی ذخایر آهن و ویتامین‌ها را انجام دهید. شما ممکن است به دلایل مختلفی سرگیجه را تجربه کنید و تنها در برخی موارد، علت این سرگیجه، کم خونی است. برای تشخیص سرگیجه و کم خونی بهترین کار مراجعه به یک پزشک عمومی و انجام آزمایش‌های خون مورد نیاز است. با تشخیص به موقع کم خونی و درمان آن، در اغلب موارد سرگیجه ناشی از کم خونی هم به راحتی درمان می‌شود.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!