علائم و درمان سندروم تونل کارپال چیست؟

تنظیم و ترجمه:

یک دست که تونل کارپال در آن مشهود است

سندروم تونل کارپال چیست؟

سندروم تونل کارپال در نتیجه تحت فشار قرار گرفتن یکی از اعصاب اصلی دست (عصب مدین) در مسیر عبورش از مچ‌دست، به‌وجود می‌آید. در این شرایط فرد در دست و بازو احساس ضعف، درد، بی‌حسی و مورمور شدن، می‌کند.

سندروم تونل کارپال در نتیجه تحت فشار قرار گرفتن یکی از اعصاب اصلی دست (عصب مدین) در مسیر عبورش از مچ‌دست، به‌وجود می‌آید. در این شرایط فرد در دست و بازو احساس ضعف، درد، بی‌حسی و مورمور شدن، می‌کند.

تونل کارپال مسیر باریکی در مچ‌دست است که طرفین و کف آن از استخوان‌های کوچکی به همین نام و سقف آن از باند محکمی با جنس بافت پیوندی، به نام لیگامنت عرضی کارپال، تشکیل شده‌اند. به‌علت استحکام زیاد این عناصر، تونل کارپال ظرفیت محدودی برای افزایش فضا دارد. عصب مدین یکی از اصلی‌ترین اعصاب دست است که از ریشه های اعصاب موجود در گردن منشا می‌گیرد. عصب مدین از بازو و ساعد به سمت پایین می‌رود و از تونل کارپال در مچ‌دست عبور کرده و وارد دست (منظور از دست در این نوشته از مچ تا راس انگشتان است) می‌شود. این عصب حس قسمت کف‌دستی انگشتان شست، سبابه، میانی و انگشت حلقه را تامین می‌کند، همچنین ماهیچه‌های موجود در ریشه انگشت شست را کنترل می‌کند (عملکرد حرکتی).
نُه تاندونی که انگشتان را خم می‌کنند و تاندون‌های فلکسور نامیده می‌شوند، نیز از تونل کارپال عبور می‌کنند. سندروم تونل کارپال زمانی رخ می‌دهد که تونل باریک‌تر شود یا بافت‌هایی که در اطراف تاندون‌ها وجود دارند متورم شده و عصب مدین تحت فشار قرار گیرد.

در اغلب بیماران سندروم تونل کارپال طی زمان بدتر می‌شود، بنابراین تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد. در مراحل اولیه علائم می‌توانند با استفاده از ابزارهای ساده‌ای نظیر اسپلینت مچ‌دست و یا عدم انجام برخی فعالیت‌ها برطرف شوند. البته اگر فشار روی عصب مدین ادامه یابد و منجر به تخریب عصب و بدتر شدن علائم شود، برای پیشگیری از آسیب دائمی لازم است از طریق جراحی فشار از روی عصب برداشته شود. ابتلا به سندروم تونل کارپال تحت تاثیر مجموعه‌ای از فاکتورهاست. تحقیقات نشان داده‌اند که افراد مسن و خانم‌ها بیشتر مستعد ابتلا به این سندروم هستند.

در اغلب بیماران سندروم تونل کارپال طی زمان بدتر می‌شود، بنابراین تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

علائم و نشانه‌های سندروم تونل کارپال چیست؟

  • بی‌حسی، مورمورشدن، سوزش و درد، ابتدا در انگشتان شست، سبابه، میانی و حلقه
  • حس شوک مانند گهگاهی که به انگشتان شست، سبابه، میانی و حلقه کشیده می‌شود.
  • درد یا مورمور شدن که به بالای ساعد و به سمت شانه کشیده می‌شود.
  • ضعف و ناتوانی در دست، که ممکن است انجام حرکات ظریف مانند بستن دکمه‌های لباس را با مشکل مواجه کند.
  • افتادن وسایل از دست، به علت ضعف، بی‌حسی یا کاهش درک فضایی (آگاهی از اینکه دست فرد در کجا قرار دارد)

در اغلب موارد، علائم سندروم تونل کارپال به‌تدریج و بدون آسیب خاصی، شروع می‌شود. بسیاری از بیماران بیان می‌کنند که در ابتدای بیماری علائم گاهی ظاهر می‌شده و گاهی از بین می‌رفته، با این‌وجود با پیشرفت بیماری علائم بیشتر عود می‌کردند و برای مدت زمان طولانی‌تری باقی می‌ماندند. علائم شبانه بسیار رایج هستند، به‌این دلیل که بسیاری از افراد با مچ‌هایی خم شده می‌خوابند، علائم ممکن است فرد را از خواب بیدار کنند. طی روز، علائم اغلب بعد از اینکه فرد، چیزی، مانند تلفن، فرمان ماشین یا کتاب، را برای مدت طولانی درحالتی‌که مچ‌دستش به جلو یا پشت خم است، در دست نگه دارد، ایجاد می‌شوند. بسیاری از بیماران بیان می‌کنند با حرکت دادن یا تکان دادن دست‌هایشان علائم بهبود می‌یابند.

عوامل موثر در ابتلا به سندروم تونل کارپال

سندروم تونل کارپال در نتیجه فشار بر روی عصب مدین ایجاد می‌شود. هرچیزی که باعث فشرده یا آزرده شدن عصب مدین در فضای تونل کارپال شود می تواند منجر به سندروم تونل کارپال شود. شکستگی مچ‌دست یا تورم و التهاب ناشی از آرتریت روماتوئید، می‌توناند تونل کارپال را باریک کرده و عصب را آزرده کنند. در بسیاری از موارد یک علت منفرد برای ابتلا به این سندروم وجود ندارد، درواقع مجموعه‌ای از ریسک فاکتورها باعث ابتلا به این سندروم می‌شوند. دیده‌شده‌است که زنان و افراد مسن بیشتر در معرض ابتلا به سندروم تونل کارپال هستند، در کنار این دو فاکتور (جنسیت و سن) سایر ریسک

فاکتورهای ابتلا به سندروم تونل کارپال شامل موارد زیر می‌شوند:

ژنتیک: ژنتیک احتمالا فاکتور مهمی است. ممکن است تونل کارپال در برخی افراد کوچک تر باشد یا تفاوت‌های آناتومیک (ساختاری) وجود داشته‌باشد که مقدار فضای در دسترس عصب را کاهش دهد و این ویژگی‌ها می‌تواند از طریق خانواده‌ها منتقل شود.

حرکات تکراری با دست: تکرار حرکات یا فعالیت‌های مشابه با دست و مچ‌دست طی دوره زمانی طولانی می‌تواند تاندون‌ها را در مچ‌دست آزرده کرده و منجر به تورمی شود که روی عصب فشار وارد کند.

موقعیت دست و مچ‌دست: انجام فعالیت‌هایی که باعث خم شدن به جلو (فلکسیون) یا به پشت (اکستانسیون) شدید برای مدت زمان طولانی می‌شوند می‌تواند فشار بر روی عصب را افزایش دهد. تحقیقات در مورد موقعیت‌های مختلف و فعالیت‌های تکراری که می‌توانند باعث سندروم تونل کارپال شوند همچنان ادامه دارد و نتایج آن همچنان مورد بحث هستند، برای مثال هنوز شواهد کافی برای تایید اثر استفاده طولانی‌مدت از کامپیوتر بر ابتلا به سندروم تونل کارپال وجود ندارد اما این محرز است که استفاده طولانی از کامپیوتر می‌تواند باعث ایجاد دردهای دیگری در مچ‌دست شود.

بارداری یا یائسگی: تغییرات هورمونی طی بارداری یا یائسگی که باعث احتباس مایعات در بدن می‌شوند، می‌توانند باعث تورم شوند.

چاقی: چاق بودن یک فاکتور خطر جدی برای ابتلا به سندروم تونل کارپال است.

شرایط سلامتی: دیابت، آرتریت روماتوئید، نارسایی کلیه و اختلالات غده تیروئید، بیماری‌هایی هستند که با سندروم تونل کارپال مرتبطند.

مشاوره تلفنی با بهترین پزشکان

اقدامات و بررسی‌های تشخیصی سندروم تونل کارپال

پزشک در ابتدا شرایط سلامتی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای موثر در ابتلا به این سندروم و الگوی علائم و شرایطی که عود و بهبود آن را بررسی می‌کند. همچنین از معاینه و تست‌هایی برای تشخیص قطعی بیماری کمک می‌گیرد. در معاینه دکتر مغز و اعصاب حس انگشتان و قدرت انقباض و آتروفی (تحلیل رفتن) ماهیچه‌های اطراف ریشه انگشت شست، را بررسی می‌کند و با استفاده از معاینات اختصاصی این سندروم تعیین می‌کند که با خم کردن مچ‌دست و ضربه زدن روی عصب یا فشار دادن آن، علائم ایجاد می‌شوند یا خیر.

تست‌های الکتروفیزیولوژیک: این دسته از تست‌ها به پزشک کمک می‌کنند، عملکرد عصب مدین و وجود فشار زیاد روی آن را تعیین کند. همچنین نتایج آن برای رد کردن سایری بیماری‌هایی که علائم مشابه دارند مانند نوروپاتی و فشار بر روی عصب در سایر قسمت‌های آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دسته از تست‌ها شامل الکترومیوگرام و بررسی هدایت عصبی می‌شوند.

الکترومیوگرام (EMG): در این تست دشارژهای الکتریکی کوچکی که در ماهیچه‌ها اتفاق می‌افتند را اندازه‌گیری می‌کند. حین این تست پزشک یک الکترود سوزنی کوچک را در ماهیچه‌هایی خاص قرار می‌دهد تا فعالیت الکتریکی ماهیچه را در هنگام فعالیت و استراحت بررسی کند. این تست می‌تواند آسیب ماهیچه‌ای را مشخص کرده و همچنین سایر بیماری‌ها را رد کند.

بررسی هدایت عصبی (NCV): در یک نوع الکترومیوگرافی، دو الکترود روی پوست قرار می‌گیرند. برای بررسی کاهش سرعت ایمپالس‌های الکتریکی در تونل کارپال، شوکی کوچک به عصب مدین اعمال می‌شود. این تست نیز برای تشخیص این بیماری و رد سایر علل مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تصویربرداری با اشعه X: برخی پزشکان برای رد کردن سایر علل درد مچ‌دست مانند آرتریت، شکستگی یا آسیب تاندون‌ها، تصویربرداری X-ray از مچ‌دست مبتلا را پیشنهاد می‌کنند.

اولتراسونوگرافی: در اولتراسونوگرافی با استفاده از امواج صوتی فرکانس بالا تصویری از بافت و استخوان تهیه می‌شود، پزشک ممکن است برای بررسی علائم فشار بر روی عصب مدین اولتراسونوگرافی را پیشنهاد کند.

اسکن‌های رزونانس مغناطیسی (MRI): این روش تصاویری با جزئیات بهتر از بافت‌های نرم تهیه می‌کند. پزشک ممکن است برای تعیین سایر علل علائم یا وجود بافت‌های غیرطبیعی که ممکن است بر روی عصب مدین فشار وارد کنند، همچنین اختلالاتی که در خود عصب ممکن است وجود داشته باشد مانند اسکار (بافت ناکارآمدی که پس از آسیب به‌جا می‌ماند) باقی‌مانده از آسیب یا تومور، از روش MRI استفاده کند.

سندروم تونل کارپال در نتیجه تحت فشار قرار گرفتن یکی از اعصاب اصلی دست (عصب مدین) در مسیر عبورش از مچ‌دست، به‌وجود می‌آید.
سندروم تونل کارپال در نتیجه تحت فشار قرار گرفتن عصب مدین در مسیر عبورش از مچ‌دست، به‌وجود می‌آید.

تشخیص افتراقی‌های بیماری سندروم تونل کارپال:

برخی از بیماری‌ها مانند آسیب به ماهیچه، لیگامنت یا تاندون، آرتریت مچ یا انگشت شست، مشکلات عصب مانند نوروپاتی دیابتی، می‌توانند علائم سندروم تونل کارپال را تقلید کنند.

بیماری‌های همراه با سندروم تونل کارپال:

بیماری‌هایی هستند که به علت تغییرات فیزیولوژیک بدن، سندروم تونل کارپال در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود:

  • چاقی
  • بارداری
  • یائسگی
  • دیابت
  • آرتریت روماتوئید
  • نارسایی کلیه و اختلالات غده تیروئید

مدیریت و درمان:

درمان غیرجراحی: اگر تشخیص و درمان زودهنگام باشد، علائم سندروم تونل کارپال می‌تواند بدون جراحی برطرف گردد. اگر تشخیص قطعی نباشد یا علائم خفیف باشد پزشک در ابتدا درمان‌های غیرجراحی را پیشنهاد خواهد کرد. این درمان‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

استفاده از بریس یا اسپلینت: پوشیدن بریس یا اسپلینت در شب‌ها از خم شدن مچ‌دست در هنگام خواب جلوگیری می‌کند و با نگه داشتن مچ‌دست در حالت مستقیم یا خنثی فشار را از روی عصب در تونل کارپال برمی‌دارد، همچنین استفاده از اسپلینت در طول روز هنگام انجام فعالیت‌هایی که علائم را بدتر می‌کنند، کمک‌کننده است.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می‌توانند به بهبود درد و التهاب کمک کنند.

تغییرات فعالیتی: علائم اغلب هنگامی که دست و مچ برای مدت طولانی در یک حالت خاص قرار می‌گیرند، مخصوصا اگر مچ‌دست به جلو یا عقب خم شده باشد، ایجاد می‌شوند. اگر شغل یا فعالیت‌های تفریحی فرد به‌گونه‌ای است که علائم را تشدید می‌کند، تغییر یا اصلاح این فعالیت‌ها می‌تواند به توقف یا کاهش پیشرفت بیماری کمک کند.

ورزش‌های لغزشی عصب: برخی از بیماران از ورزش‌هایی که به حرکت آزادتر عصب مدین در محدوده تونل کارپال کمک می‌کنند، سود می‌برند.

تزریق استروئید: کورتیکواستروئید یا کورتن یک ماده ضدالتهاب قوی است که می‌تواند به درون تونل کارپال تزریق شود. گرچه این تزریق‌ها اغلب علائم دردناک را بهبود می‌بخشند یا به آرام شدن عود ناگهانی علائم کمک می‌کنند، اثرات آن‌ها گاهی موقتی است. البته تزریق کورتیزون ممکن است برای تشخیص سندروم تونل کارپال استفاده شود.

درمان‌های جراحی: اگر درمان‌های غیرجراحی بعد از یک دوره زمانی علائم را برطرف نکنند، جراحی می‌تواند مدنظر قرار گیرد. تصمیم اینکه جراحی انجام شود به شدت علائم، مقدار دردی و بی‌حسی که بیمار در دست دارد، بستگی دارد. در موارد طولانی‌مدت با بی‌حسی دائمی و تحلیل عضلات شست، جراحی برای جلوگیری از آسیب‌های غیرقابل برگشت پیشنهاد می‌شود.

عمل‌های جراحی که برای سندروم تونل کارپال انجام می‌شود «آزادسازی تونل کارپال» نامیده می‌شوند. دو تکنیک متفاوت برای این کار وجود دارد اما هدف هر دو برداشتن فشار از عصب مدین با بریدن لیگامنتی است که سقف تونل را تشکیل می‌دهد.

جراحی باز آزادسازی تونل کارپال: پزشک یک برش کوچک در کف دست ایجاد می‌کند و داخل دست و مچ را می‌بیند و طی جراحی لیگامنت عرضی کارپال (سقف تونل) را برش می‌دهد. بعد از جراحی دو بخش لیگامنت به‌تدریج به سمت هم رشد می‌کند اما فضای بیشتری در تونل کارپال ایجاد شده و فشار از روی عصب مدین برداشته می‌شود.

 آزادسازی تونل کارپال با اندوسکوپ: دراین جراحی پزشک یک یا دو سوراخ کوچک روی پوست ایجاد می‌کند و با استفاده از یک دوربین مینیاتوری (اندوسکوپ) درون دست و مچ را می‌بیند و سپس با یک تیغ مخصوص لیگامنت را برش می‌دهد. نتیجه جراحی باز و اندوسکوپی یکسان است.

هر دو روش مزایا و معایب خاص خود را دارند. بعد از جراحی وجود درد، تورم و سفتی طبیعی است. بلافاصله بعد از جراحی بیمار تشویق می‌شود که دست را به حدی که بالاتر از قلب باشد بلند کند و انگشتان را حرکت دهد تا تورم کمتر شده و از سفتی جلوگیری شود. زخم‌های کوچک کف دست ممکن است تا چندین هفته یا چندین ماه بعد از جراحی باقی بمانند.
قدرت گرفتن اجسام با دست یا با انگشتان معمولا بعد از ۲ تا ۳ ماه بعد از جراحی باز می‌گردد، اما ممکن است حتی بعد از ۶ تا ۱۲ ماه بعد از جراحی نیز بهبود نیابد. ممکن است نیاز باشد بیمار تا چندین هفته اسپلینت یا بریس استفاده کند، همچنین ممکن است به زودی بعد از جراحی اجازه استفاده از دست برای رانندگی، فعالیت‌های شخصی و بلند کردن یا در دست گرفتن اجسام سبک داشته باشد، البته تا حدی که احساس ناراحتی جدی ایجاد نکند.

هر عمل جراحی ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد که پزشک سعی می‌کند از آن‌ها پیشگیری کند. این عوارض برای عمل آزادسازی تونل کارپال شامل خونریزی، عفونت و آسیب عصب می‌شود. بهبود بعد از عمل تدریجی است و ممکن است بهبود کامل تا یکسال به‌طول بیانجامد. اگر بیمار بیش از ۲ ماه بعد از عمل درد و ضعف قابل‌توجه داشت، پزشک ممکن است او را به فیزیوتراپیست دست ارجاع دهد تا حداکثر بهبود حاصل شود.
وجود بیماری‌های زمینه‌ای نظیر التهاب تاندون و آرتریت می‌تواند سرعت بهبود را آهسته کند، همچنین در بیمارانی که دچار مراحل پیشرفته بیماری با یا بدون تحلیل عضلات بوده‌اند، بهبودی آهسته‌تر است و ممکن است بهبودی کامل حاصل نشود. گاهی به‌ندرت سندروم تونل کارپال بعد از عمل عود می‌کند که در این‌صورت فرد به درمان‌های دیگر یا جراحی نیاز دارد.

برخی اقدامات می‌تواند در منزل به بهبود موقت علائم کمک کند:

  • مابین انجام فعالیت‌های تکراری با دست، استراحت کنید.
  • اگر وزن زیادی دارید یا چاق هستید، وزن خود را کاهش دهید.
  • مچ‌دست خود را بچرخانید و کف‌دست و انگشتان را بکشید.
  • از مسکن‌ها مانند آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن استفاده کنید.
  • شب‌ها از یک اسپلینت مچ مناسب و اندازه استفاده کنید.
  • از خوابیدن بر روی دست خود اجتناب کنید.

برخی روش‌های درمانی مکمل وجود دارند که می‌توان با مشورت پزشک از آن‌ها در کنار درمان اصلی استفاده کرد. این درمان‌ها شامل حرکات یوگا، فیزیوتراپی دست و استفاده از امواج اولتراسوند با شدت بالا که بر روی موضع تابیده می‌شوند و باعث کاهش درد و افزایش سرعت ترمیم می‌شوند.

پیشگیری از سندروم تونل کارپال:

هیچ استراتژی اثبات شده‌ای برای پیشگیری از سندروم تونل کارپال وجود ندارد. اما می‌توان با استفاده از این روش‌ها فشار روی دست‌ها و مچ‌ها را به حداقل رساند.

نیروی کمتری وارد کنید و ابزارها را آرام‌تر در دست بگیرید: مثلا اگر در کارتان از کیبورد و ابزارهای مشابه استفاده می‌کنید، به کلیدها به آرامی ضربه بزنید. برای نوشتن طولانی‌مدت از یک خودکار بزرگ با یک دستگیره نرم و بزرگ و جوهر روان استفاده کنید.

به‌طور متناوب به دستانتان استراحت دهید: به‌آرامی و دوره‌ای دستان و مچ‌هایتان را خم کنید و بکشید. می‌توانید به یکی از این دو روش دستتان را ورزش دهید: دستتان را مشت کنید، انگشتانتان را به آرامی باز کنید تا زمانی که به‌طور مستقیم به بیرون اشاره کنند، ۵ تا ۱۰ بار این کار را تکرار کنید یا اینکه دستتان را مشت کنید، انگشتانتان را آزاد کنید و تا جایی که می‌توانید آن‌ها را به سمت خارج بکشیدُ این کار را نیز ۵ تا ۱۰ بار تکرار کنید. اگر ممکن است دستی که کارهایتان را با آن انجام می‌دهید به‌طور متناوب تغییر دهید، این تغییر کارها مخصوصا اگر از ابزارهای دارای لرزش یا ابزارهایی که به اعمال نیروی زیاد نیاز دارند، استفاده می‌کنید، اهمیت دارد.

مراقب حالت دست‌ها و مچ‌هایتان باشید: از اینکه تمام مدت مچ‌هایتان به بالا یا پایین خم باشد اجتناب کنید. حالت ریلکس قرار گرفتن در وسط بهترین حالت است. کیبوردتان را در سطح آرنج یا کمی پایین‌تر قرار دهید و آرنجتان را نزدیک کیبورد قرار دهید.

حالت بدنی خود را ارتقا دهید: حالت بدنی اشتباه باعث جلو قرار گرفتن شانه‌ها شده و ماهیچه‌های گردن و شانه را کوتاه می‌کند و اعصاب گردن را تحت فشار قرار می‌دهد. این شرایط می‌تواند مچ‌ها، دست‌ها و انگشتان را تحت تاثیر قرار دهد.

موس کامپیوتر خود را تغییر دهید: مطمئن شوید که موس کامپیوترتان راحت است و باعث خستگی مچ‌هایتان نمی‌شود.

دست‌هایتان را گرم نگه دارید: اگر در محیط سرد کار می‌کنید احتمال ایجاد درد و سفتی در دستانتان بیشتر است. اگر نمی‌توانید دمای محل کارتان را کنترل کنید از دستکش‌های بدون انگشت استفاده کنید تا دستان و مچ‌هایتان را گرم نگه دارید.

با رئیستان صحبت کنید: اگر فعالیت شغلی شما باعث بدتر شدن علائمتان می‌شود، می‌توانید در مورد تغییر محل خدمت یا ابزارهای مورد استفاده با رئیستان صحبت کنید، همچنین می‌توانید با همکارانتان برای تقسیم وظایف و عدم انجام کارهای تکراری توافق کنید.

به درمانگرهای شغلی مراجعه کنید: این تخصص پزشکی می‌تواند به شما ورزش‌هایی که به قوی شدن و کشش ماهیچه‌های دست‌ها و مچ‌هایتان کمک می‌کند آموزش دهد و همچنین به شما کمک کند که حرکات روزمره خود را به نحوی تغییر دهید تا فشار از روی دست‌ها و مچ‌هایتان برداشته شود.

منابع: orthoinfo ، mayoclinic ، webMD ، medicinenet

مشاوره تلفنی با بهترین پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید