گاهی یک زخم کوچک داخل دهان می‌تواند آن‌قدر دردناک باشد که خوردن، نوشیدن یا حتی صحبت کردن را سخت کند. آفت دهان یکی از شایع‌ترین ضایعات دهانی است و ممکن است روی زبان، داخل لب یا گونه و سایر قسمت‌های دهان ظاهر شود. اما آیا هر زخم سفید و دردناک داخل دهان آفت است؟ چرا بعضی افراد مرتب دچار آفت می‌شوند و چه زمانی این زخم نیاز به بررسی پزشکی دارد؟ در ادامه این مطلب از دکترتو، با شکل و انواع آفت دهان و زبان، علائم و علت‌های ایجاد آن، روش‌های تشخیص و درمان و نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفته شوند آشنا می‌شوید.
آفت دهان چیست؟
آفت دهان زخم‌های کوچک و معمولا کم عمقی است که در بخش داخلی دهان ایجاد می‌شوند. معادل آفت دهان به انگلیسی Canker sores است که این وضعیت به‌صورت یک زخم یا جوش دهان سفید یا زرد با حاشیه قرمز شروع میشود. آفت داخل دهان معمولا ضایعاتی کوچک در حد چند میلی‌متر است و در برخی موارد آفت‌های ماژور میتوانند بیش از ۱ سانتی‌متر قطر داشته باشند، اما زخم‌هایی با قطر چند سانتی‌متر (مثلا ۳ تا ۵ سانتی‌متر) غیرمعمول‌اند و نیاز به بررسی برای سایر علل زخم دهان دارند. این وضعیت می‌تواند دردناک باشد و غذا خوردن و صحبت کردن را دچار مشکل کند.
آفت دهانی با تبخال یکی نیست. معمولا آفت معمولی در داخل دهان ایجاد میشود و واگیردار نیست، در حالی که تبخال منشا ویروسی دارد و معمولا روی لب یا اطراف آن دیده میشود. بیشتر آفت‌های کوچک بدون درمان خاصی خوب می‌شوند، اما آفت شدید دهان ممکن است بزرگ، متعدد، بسیار دردناک یا مکرر باشد. اگر زخم مدت زیادی باقی بماند یا با علائم دیگری همراه شود، باید احتمال علت‌های دیگر نیز بررسی شود.
شکل آفت دهان چگونه است؟
آفت دهانی معمولا به شکل زخمی گرد یا بیضی و کم‌عمق دیده میشود. قسمت مرکزی زخم ممکن است سفید، زرد یا خاکستری باشد و اطراف آن یک ناحیه قرمز و ملتهب دیده شود. این لایه روشن به معنی وجود چرک نیست. بعضی افراد نیز چند ساعت تا یکی، ۲ روز پیش از ظاهر شدن زخم، در همان ناحیه احساس سوزش، درد یا گزگز می‌کنند.
عکس آفت دهان بزرگسالان
در تصاویر بالینی، آفت معمولا به شکل یک زخم مشخص با مرکز سفید، زرد یا خاکستری و اطراف قرمز دیده میشود. شکل ضایعه بسته به اندازه، مرحله ایجاد زخم و محل آن می‌تواند کمی متفاوت باشد. آفت روی زبان ممکن است به دلیل حرکت و تماس مداوم زبان دردناک‌تر باشد و ضایعه نزدیک لثه نیز ممکن است گاهی با مشکلات لثه اشتباه گرفته شود. همانطور که در عکس زیر می‌بینید آفت‌های دهان سفید رنگ و دارای حاشیه‌های قرمز رنگ هستند.
انواع آفت دهان چیست؟
آفت‌های عودکننده از نظر اندازه، عمق، تعداد و مدت ماندگاری به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. ۳ گروه اصلی شامل آفت کوچک، آفت بزرگ و آفت هرپتی‌فرم هستند. آفت کوچک شایع‌ترین نوع است و اغلب طی حدود ۱ تا ۲ هفته بدون باقی گذاشتن جای زخم بهبود پیدا می‌کند.
آفت بزرگ اندازه و عمق بیشتری دارد و روند بهبود آن ممکن است چند هفته طول بکشد. نوع هرپتی‌فرم معمولا شامل تعداد زیادی زخم بسیار کوچک است که گاهی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و به ضایعه بزرگ‌تری تبدیل می‌شوند. برخلاف نام آن، آفت هرپتی‌فرم ارتباطی با ویروس تبخال ندارد. شناخت نوع آفت به‌خصوص در افرادی که زخم‌های بزرگ یا مکرر دارند اهمیت دارد، زیرا ممکن است بررسی و درمان متفاوتی لازم باشد.
| نوع آفت | شکل و ویژگی | مدت تقریبی بهبود |
|---|---|---|
| آفت کوچک | کوچک، سطحی، گرد یا بیضی و دردناک | معمولا ۱ تا ۲ هفته |
| آفت بزرگ | بزرگ‌تر و عمیق‌تر و معمولا دردناک‌تر | ممکن است چند هفته طول بکشد |
| آفت هرپتی‌فرم | تعداد زیادی زخم بسیار کوچک که ممکن است به هم متصل شوند | معمولا طی چند هفته بهبود پیدا می‌کند |
۱. آفت دهانی خفیف
آفت خفیف دهان رایج‌ترین نوع آفت است که حدود ۸۰ درصد از موارد ابتلا به آفت را تشکیل می‌دهد. اندازه آفت‌های خفیف متفاوت است؛ اما اغلب بین ۰.۵ تا ۱ سانتی‌متر هستند. آفت‌های ساده اگر چه دردناک هستند اما اغلب در عرض دو هفته به طور کامل بهبود می‌یابند.
۲. آفت دهانی ماژور
آفت بزرگ دهان بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر هستند و بهبود آن‌ها گاهی تا شش هفته طول می‌کشد. آفت‌های بزرگ معمولا عمیق‌تر هستند و میتوانند به‌شدت دردناک باشند. به‌علاوه این آفت‌ها معمولا با سوزش و التهاب بسیار زیادی همراه هستند و به‌طورجدی در غذا خوردن، نوشیدن یا صحبت کردن فرد اختلال ایجاد می‌کنند.
این زخم‌ها اغلب در دوران نوجوانی شروع می‌شوند و بعد از آن به یک بیماری مزمن و مادام‌العمر که به‌صورت دوره‌ای رخ می‌دهد تبدیل می‌شوند. این نوع آفت به‌اندازه آفت ساده رایج نیست و درصد کمی از افراد دچار آن می‌شوند. آفت‌های خفیف معمولا گرد و متقارن هستند؛ اما آفت‌های بزرگ معمولا حاشیه‌های نامنظم و عجیبی دارند. در موارد نادر، این نوع آفت می‌تواند جای زخم یا اسکار بر جای بگذارد.
۳. زخم‌های هرپتی فرم (Herpetiform)
این زخم‌ها مجموعه‌ای از چندین زخم ریز هستند که با هم ترکیب شده و یک زخم بزرگ را تشکیل می‌دهند. گاهی صدها زخم ریز به‌اندازه سرسوزن در شکل‌گیری زخم‌های هرپتی فرم نقش دارند. بهبود این زخم‌ها از یک هفته تا یک ماه طول می‌کشد. این آفت‌ها شبیه تبخال به نظر می‌رسند، اما ویروس تبخال عامل ایجاد آن‌ها نیست. این زخم‌های نادر در برخی از افراد مبتلا به کووید ۱۹ تشخیص داده می‌شوند، اما مطالعات هنوز علت آن‌ها را مشخص نکرده‌اند.
۴. آفت سقف دهان
آفت می‌تواند در بخش نرم سقف دهان ایجاد شود و معمولا به شکل زخمی دردناک با مرکز روشن و اطراف قرمز دیده میشود. تماس غذا با این ناحیه یا خوردن خوراکی‌های تند، اسیدی، بسیار گرم یا سفت ممکن است درد را بیشتر کند. فرد ممکن است هنگام بلع نیز احساس ناراحتی داشته باشد، به‌خصوص اگر زخم در قسمت عقب‌تر کام نرم قرار گرفته باشد.
هر زخمی روی سقف دهان آفت نیست. سوختگی ناشی از غذای داغ، آسیب مکانیکی و برخی عفونت‌ها نیز میتوانند باعث ایجاد زخم یا تاول در این ناحیه شوند. محل ایجاد ضایعه در تشخیص اهمیت دارد، زیرا آفت عودکننده معمولا روی مخاط نرم‌تر دهان دیده میشود. زخم سقف دهان که بیش از حدود ۲ هفته باقی می‌ماند یا با تب و علائم دیگر همراه است باید بررسی شود.
| محل آفت | ویژگی | علائم | نکته |
|---|---|---|---|
| سقف دهان | زخم با مرکز روشن و اطراف قرمز | درد هنگام تماس غذا یا بلع | سوختگی و عفونت هم میتوانند ظاهر مشابه داشته باشند |
| روی زبان | زخم گرد یا بیضی با مرکز روشن | درد هنگام حرف زدن، جویدن و بلعیدن | همه زخم‌های زبان آفت نیستند |
| زیر زبان | زخم کوچک با مرکز سفید یا زرد | درد با حرکت زبان | حرکت مداوم زبان می‌تواند درد را بیشتر کند |
| نوک زبان | زخم کوچک و دردناک | سوزش هنگام خوردن یا صحبت | گاز گرفتن زبان می‌تواند ضایعه مشابه ایجاد کند |
| ته زبان | ضایعه در قسمت انتهایی زبان | درد هنگام بلع یا حرکت زبان | مشاهده این ناحیه در خانه دشوار است |
| کنار زبان | زخم در حاشیه زبان | درد با تماس دندان | لبه تیز دندان یا پرکردگی شکسته ممکن است عامل باشد |
| لثه یا داخل لب | زخم سطحی و دردناک | حساسیت هنگام خوردن و مسواک زدن | محل ضایعه در تشخیص اهمیت دارد |
۵. آفت سفید دهان
آفت سفید دهان معمولا یک زخم واقعی است که قسمت مرکزی آن به دلیل تشکیل لایه‌ای سفید، زرد یا خاکستری روشن دیده میشود. اطراف این قسمت معمولا قرمز و ملتهب است و تماس با زخم درد ایجاد می‌کند. این ظاهر با لکه‌های سفید ساده روی مخاط دهان تفاوت دارد و به همین دلیل هر ضایعه سفید داخل دهان را نباید آفت در نظر گرفت.
برای مثال، برفک دهان معمولا می‌تواند لکه‌ها یا پلاک‌های سفید ایجاد کند و برخی آسیب‌ها و بیماریهای مخاط دهان نیز ظاهر سفید دارند. اگر یک لکه سفید بدون زخم، ضایعه سفت، ناحیه بدون درد یا زخمی با روند غیرمعمول مشاهده می‌کنید، بهتر است صرفا بر اساس رنگ آن نتیجه‌گیری نکنید. ضایعات سفید ماندگار نیاز به معاینه دارند.
۶. آفت زبان
آفت روی زبان یکی از انواع آزاردهنده زخم دهانی است، زیرا زبان هنگام حرف زدن، جویدن و بلعیدن دائما حرکت می‌کند. ممکن است آفت روی کناره یا سطح زیرین زبان ظاهر شود و تماس آن با دندان‌ها و غذا باعث تشدید درد شود. ظاهر آن نیز معمولا شبیه سایر آفت‌ها است و یک زخم گرد یا بیضی با مرکز روشن و حاشیه قرمز دیده میشود.
با این حال، همه زخم‌های زبان آفت نیستند. گاز گرفتن زبان، تماس مداوم با لبه تیز دندان، شکستگی ترمیم دندان، سوختگی و برخی بیماریهای دهان نیز میتوانند زخم ایجاد کنند. اگر زخم همیشه در یک نقطه مشخص ایجاد میشود، بررسی وجود عامل تحریک‌کننده اهمیت دارد. زخم زبان که بیش از حدود ۲ هفته باقی می‌ماند نیز باید معاینه شود.
۶-۱. آفت زیر زبان
آفت زیر زبان می‌تواند درد زیادی ایجاد کند، زیرا این ناحیه هنگام صحبت کردن، جویدن و بلعیدن دائما حرکت می‌کند. ضایعه معمولا کوچک، گرد یا بیضی و دارای مرکز سفید یا زرد با اطراف قرمز است. تماس زبان با دندان‌ها یا غذا نیز ممکن است باعث افزایش درد و سوزش شود.
۶-۲. آفت نوک زبان
آفت نوک زبان به دلیل تماس مداوم این بخش با دندان و غذا ممکن است حتی در اندازه کوچک بسیار دردناک باشد. فرد ممکن است هنگام حرف زدن، خوردن غذاهای تند یا اسیدی و حتی نوشیدن مایعات احساس سوزش کند. گاهی نیز گاز گرفتن زبان یا تماس مکرر با دندان باعث زخمی میشود که از نظر ظاهری شبیه آفت است. اگر زخم نوک زبان کوچک باشد و روند طبیعی بهبود داشته باشد، معمولا طی ۱ تا ۲ هفته برطرف میشود.
۶-۳. آفت ته زبان
ضایعات انتهای زبان ممکن است هنگام بلع، صحبت کردن یا حرکت زبان احساس درد و ناراحتی ایجاد کنند. مشاهده انتهای زبان در خانه دشوار است و برخی برجستگی‌های طبیعی این ناحیه نیز ممکن است با زخم یا توده اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل تشخیص آفت ته زبان تنها با نگاه کردن در آینه همیشه امکان‌پذیر نیست. اگر درد این ناحیه برای مدت طولانی ادامه دارد یا همراه با مشکل بلع، تورم، تب، گلودرد شدید یا توده است، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
۶-۴. آفت کنار زبان
کناره زبان از قسمت‌هایی است که آفت می‌تواند در آن ایجاد شود، اما این بخش همچنین بیشتر در معرض تماس با دندان‌ها قرار دارد. لبه تیز دندان، پرکردگی شکسته، دندان مصنوعی یا گاز گرفتن زبان میتوانند زخمی ایجاد کنند که ظاهری شبیه آفت دارد. به همین دلیل عود زخم دقیقا در یک نقطه می‌تواند سرنخی برای وجود عامل مکانیکی باشد.
۶-۵. آفت زبان در کودکان
درد آفت زبان در کودکان ممکن است باعث شود کودک هنگام خوردن و نوشیدن بی‌قراری کند یا از غذا خوردن امتناع کند. آفت ساده معمولا بدون تب شدید و سایر علائم عمومی قابل‌توجه ایجاد میشود. در کودکان، تشخیص افتراقی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بعضی عفونت‌های ویروسی نیز میتوانند تعداد زیادی زخم یا تاول دهان و لب ایجاد کنند. اگر کودک تب دارد، روی دست و پا بثورات دیده میشود، تعداد زخم‌ها زیاد است یا به دلیل درد نمی‌تواند مایعات کافی بنوشد، باید به پزشک مراجعه کنید.
علائم آفت دهان چیست؟
علامت اصلی آفت دهانی، ایجاد یک یا چند زخم دردناک داخل دهان است. بعضی افراد پیش از مشاهده زخم در محل آن احساس سوزش یا گزگز دارند و سپس طی مدت کوتاهی ضایعه مشخص میشود. درد ممکن است هنگام خوردن، آشامیدن، صحبت کردن یا مسواک زدن افزایش پیدا کند و غذاهای تند، اسیدی یا سفت معمولا زخم را بیشتر تحریک می‌کنند.
آفت ساده معمولا علائم عمومی شدید ایجاد نمی‌کند. ظاهر زخم، تعداد آن و مدت بهبود به نوع آفت بستگی دارند. مهم‌ترین علائم شامل زخم گرد یا بیضی، مرکز روشن، حاشیه قرمز، درد و حساسیت هستند. در صورتی که آفت دهانتان مدت‌هاست که بهبود نداشته است بهتر است به متخصص مراجعه کنید. برای دریافت نوبت در هر زمان از روز می‌توانید با استفاده از اپلیکیشن دکترتو لیست تمام متخصصین شهر خود را مشاهده کنید.
علائم آفت دهان در بزرگسالان چیست؟
آفت دهان با یک سری علائم مشخص در بزرگسالان ظهور پیدا می‌کند. اکثر بزرگسالانی که دچار این نوع آفت هستند گزارش داده‌اند که یک یا چند زخم دردناک در قسمت‌های مختلف دهانشان ایجاد شده است. این زخم‌ها اغلب با احساس سوزش یا گزگز همراه هستند. همچنین از نظر ظاهری معمولا گرد و به رنگ‌های سفید، خاکستری یا زرد با حاشیه قرمز هستند.
برخی از بزرگسالان گفته‌اند که چند روز قبل از این که آفت در دهانشان پدیدار شود، احساس سوزن‌سوزن شدن را تجربه کرده‌اند. در برخی موارد شدیدتر، علائم آفت دهان در بزرگسالان میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- احساس بی‌حالی و کسل بودن
- ورم غدد لنفاوی
- تب
آفت دهان و تب و لرز در بزرگسالان
تب و لرز شدید جزو علائم معمول یک آفت کوچک و ساده نیستند. ممکن است در برخی موارد شدید علائم عمومی خفیفی وجود داشته باشد، اما تب بالا یا لرز باید احتمال بیماری دیگری را مطرح کند. بعضی عفونت‌های ویروسی و سایر بیماری‌ها میتوانند همراه زخم‌های دهانی و تب ظاهر شوند. اگر زخم دهان با تب بالا، لرز، ضعف شدید، بثورات پوستی، گلودرد قابل‌توجه، زخم در نقاط دیگر بدن یا مشکل خوردن و نوشیدن همراه است، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود. در این شرایط نباید همه علائم را صرفا به آفت نسبت داد.
علائم آفت بزرگ دهان
آفت بزرگ نسبت به آفت معمولی اندازه و عمق بیشتری دارد و اغلب دردناک‌تر است. این زخم معمولا بیش از ۱۰ میلی‌متر قطر دارد، ممکن است لبه‌های نامنظم‌تری داشته باشد و بهبود آن چند هفته طول بکشد. در برخی افراد پس از بهبود نیز جای زخم باقی می‌ماند.
به دلیل اندازه بزرگ‌تر، غذا خوردن و صحبت کردن ممکن است دشوار شود و فرد برای کنترل درد به درمان نیاز داشته باشد. هر زخم بزرگ دهانی لزوما آفت بزرگ نیست؛ بنابراین ضایعات بزرگ، عمیق یا ماندگار باید معاینه شوند تا سایر علت‌های زخم دهان کنار گذاشته شوند.
متن انگلیسی:
Healthline
If a canker sore appears due to stress, try out stress reduction methods and calming techniques, such as deep breathing and meditation
ترجمه متن:
اگر آفت دهانی به دلیل استرس رخ داده است، روش‌های کاهش استرس و تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند تنفس عمیق و مدیتیشن را امتحان کنید.
علت آفت دهان چیست؟
علت آفت دهان ناشناخته است. به نظر می‌رسد ترکیبی از عوامل ایمنی، ژنتیکی و محیطی در ایجاد آن نقش داشته باشند. آسیب کوچک مخاط، استرس و برخی تغییرات بدن میتوانند در افراد مستعد با شروع آفت همراه شوند، اما معمولا نمی‌توان تنها یک عامل را به‌عنوان علت قطعی معرفی کرد. در برخی افراد مبتلا به زخم‌های مکرر، کمبود آهن، فولات یا ویتامین B12 و بعضی بیماریهای گوارشی یا التهابی نیز میتوانند علت آفت دهان باشند. برخی از دلایل آفت دهانی عبارتنداز:
- آسیب به دهان در اثر درمان‌های دندانپزشکی، مسواک‌زدن بیش از حد، حوادث ورزشی یا گاز گرفتن تصادفی
- استفاده از خمیردندان و دهان‌شویه حاوی سدیم لوریل سولفات
- آلرژی به مواد غذایی مثل شکلات، قهوه، توت‌فرنگی، تخم‌مرغ، آجیل، پنیر و غذاهای تند یا اسیدی
- برنامه غذایی فاقد ویتامین B12، زینک، فولات یا آهن
- تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی
- استرس عاطفی
- بیماری سلیاک
- بیماری التهابی روده
- بیماری بهجت
- سیستم ایمنی معیوب که به‌جای عوامل بیماری‌زا به سلول‌های سالم دهان حمله می‌کند
تشخیص آفت دهانی چگونه است؟
در اکثر موارد برای تشخیص آفت های دهان نیازی نیست که آزمایش خاصی انجام دهید و این زخم‌ها بدون مراجعه به پزشک برطرف می‌شوند. پزشک یا دندانپزشک می‌تواند آفت های دهان را با یک معاینه بصری ساده شناسایی کند. در برخی موارد که از نظر پزشک ظاهر زخمی که در دهان ایجاد شده شبیه آفت نباشد و پزشک احتمال دهد که زخم ناشی از یک بیماری جدی است، آزمایش‌هایی را برای تشخیص علت زمینه‌ای تجویز می‌کند.
متن انگلیسی:
My.clevelandclinic
Your healthcare provider can diagnose canker sores during a physical exam. They might also recommend a blood test to see if you have a vitamin deficiency or another condition that’s causing the ulcers
ترجمه متن:
پزشک می‌تواند آفت‌های دهان را در طول معاینه فیزیکی تشخیص دهد. آن‌ها همچنین ممکن است آزمایش خون را توصیه کنند تا ببینند آیا کمبود ویتامین یا بیماری دیگری دارید که باعث ایجاد زخم شده است.
برای درمان آفت دهان چه کنیم؟
بیشتر آفت‌های کوچک بدون درمان اختصاصی طی حدود ۱ تا ۲ هفته بهبود پیدا می‌کنند. هدف اصلی درمان در این مدت کاهش درد و التهاب، جلوگیری از تحریک زخم و کمک به غذا خوردن و نوشیدن راحت‌تر است. آفت‌های بزرگ، متعدد یا مکرر ممکن است به درمان دارویی قوی‌تری نیاز داشته باشند. برخی از راه‌های درمان سریع آفت دهان عبارت است از:
- بی‌حس‌کننده‌های موضعی مانند بنزوکائین
- دهان‌شویه‌های حاوی پراکسید هیدروژن، کلرهگزیدین یا دگزامتازون
- پمادهای کورتیکواستروئیدی مانند فلوسینونید و بکلومتازون
- آنتی‌بیوتیک‌ها مانند داکسی‌سایکلین (معمولا برای زخم‌های عودکننده توصیه میشود)
- اگر زخم‌ها ناشی از کمبود مواد مغذی هستند، ممکن است پزشک ویتامین‌ها یا مکمل‌های خاصی را توصیه کند
- برای زخم‌های شدید نیز پزشک ممکن است کوتریزاسیون (سوزاندن بافت آسیب‌دیده) را توصیه کند. این می‌تواند ناحیه موردنظر را استریل کند، درد را کاهش دهد و بهبود را تسریع کند
آفت دهان چه عوارضی دارد؟
آفت کوچک معمولا عوارض خاصی ندارد. شایع‌ترین مشکل، درد است که می‌تواند غذا خوردن، نوشیدن، حرف زدن و مسواک زدن را دشوار کند. اگر تعداد زخم‌ها زیاد باشد، فرد ممکن است به دلیل درد دریافت غذا و مایعات را کاهش دهد.
آفت‌های بزرگ ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند و پس از بهبود جای زخمشان بماند. عود مکرر نیز می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد و باعث اختلال در خوردن یا صحبت کردن شود. در کودکان، کاهش مصرف مایعات به دلیل درد می‌تواند خطر کم‌آبی را افزایش دهد. اگر زخم‌ها در نتیجه بیماری زمینه‌ای ایجاد شده باشند، عوارض اصلی میتوانند به همان بیماری مربوط باشند. اگر آفت دهانتان طی چند هفته برطرف نشد، ممکن است عوارض جدی‌تری را تجربه کنید:
- درد شدیدی که صحبت کردن، مسواک زدن یا غذا خوردن را غیرممکن می‌کند.
- خستگی مفرط
- زخم‌هایی که به خارج از دهان هم منتشر شده‌اند.
- سلولیت
البته احتمال بروز چنین وضعیتی خیلی کم است. اگر آفت دهانی باعث ایجاد درد غیرقابل‌تحمل یا اختلال در زندگی شما شده و درمان‌های خانگی موثر نبودند، به پزشک مراجعه کنید.
آیا آفت دهان خطرناک است؟
آفت معمولی در بیشتر موارد خطرناک نیست و بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کند. بیشتر افراد گاهی یک آفت کوچک را تجربه می‌کنند و ضایعه طی مدت کوتاهی برطرف میشود. نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که زخم با الگوی معمول آفت مطابقت نداشته باشد یا روند بهبود آن طولانی شود. آفت‌های متعدد و شدید همراه با علائم عمومی ممکن است به بررسی بیماریهای زمینه‌ای نیاز داشته باشند.
چه موقع آفت دهان خطرناک است؟
وجود بعضی ویژگی‌ها نشان می‌دهد که بهتر است زخم دهان توسط پزشک یا دندانپزشک ارزیابی شود. این نشانه‌ها الزاما به معنی وجود بیماری خطرناک نیستند، اما با الگوی یک آفت کوچک و ساده تفاوت دارند. مدت ماندگاری زخم یکی از مهم‌ترین نکات است. در شرایط زیر بهتر است برای بررسی مراجعه کنید:
- زخم بیش از حدود ۲ هفته باقی مانده است
- اندازه زخم بسیار بزرگ است
- زخم عمیق یا بسیار دردناک است
- آفت‌ها به دفعات زیاد عود می‌کنند
- زخم جدید قبل از خوب شدن زخم قبلی ایجاد میشود
- غذا خوردن یا نوشیدن دشوار شده است
- تب بالا یا علائم عمومی وجود دارد
- ضایعه سفت یا خونریزی‌دهنده است
- زخم مرتب در یک نقطه ثابت ایجاد میشود
- کاهش وزن، مشکلات گوارشی یا زخم در سایر نقاط بدن وجود دارد
- در این شرایط درمان خانگی طولانی‌مدت بدون مشخص شدن علت مناسب نیست
آیا آفت دهان واگیر دارد؟
آفت معمولی دهان واگیردار نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. تماس معمول، استفاده مشترک از ظروف یا بوسیدن باعث انتقال یک آفت ساده نمی‌شود. این ویژگی یکی از تفاوت‌های مهم میان آفت و تبخال است. تبخال به دلیل عفونت با ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد میشود و می‌تواند مسری باشد، اما آفت معمولی ناشی از این ویروس نیست.
| ضایعه دهانی | محل/ظاهر | ویژگی متمایز | واگیردار بودن |
|---|---|---|---|
| آفت دهانی | داخل دهان؛ مرکز سفید، زرد یا خاکستری با حاشیه قرمز | معمولا دردناک و کم‌عمق | خیر |
| تبخال | معمولا روی لب یا اطراف آن | منشأ ویروسی دارد | بله |
| برفک دهانی | لکه‌ها یا پلاک‌های سفید داخل دهان | لزوما زخم واقعی نیست | نامشخص |
| زخم ناشی از گاز گرفتن | محل تماس با دندان | پس از آسیب مکانیکی ایجاد میشود | خیر |
| سوختگی دهان | ناحیه تماس با غذای بسیار داغ | سابقه تماس با حرارت | خیر |
| زخم ناشی از لبه تیز دندان | اغلب در زبان یا مخاط مجاور دندان | ممکن است مرتب در یک نقطه تکرار شود | خیر |
برای پیشگیری از آفت دهان و زبان چه کنیم؟
هیچ روش قطعی برای جلوگیری از تمام آفت‌ها وجود ندارد، به‌خصوص در افرادی که زمینه عودکننده دارند. با این حال، شناسایی و کاهش عوامل تحریک‌کننده ممکن است تعداد یا شدت حملات را کمتر کند. اگر متوجه شده‌اید آفت بعد از یک خوراکی، آسیب داخل دهان یا شرایط خاص بیشتر میشود، ثبت این الگو می‌تواند مفید باشد. آفت های دهان معمولا هر چند وقت یکبار برمی‌گردند؛ اما با رعایت نکات زیر می‌توانید احتمال بروز را کاهش دهید:
- غذاهایی را که به‌طور مشخص محرک آفت شما هستند کمتر مصرف کنید
- برای جلوگیری از کمبود مواد مغذی، مقدار زیادی میوه، سبزیجات و غلات کامل مصرف کنید
- مسواک زدن بعد از وعده‌های غذایی و استفاده از نخ دندان حداقل یکبار در روز، دهان را تمیز و عاری از مواد غذایی محرک می‌کند
- از یک مسواک نرم برای جلوگیری از تحریک بافت‌های ظریف دهان استفاده کنید
- اگر بریس یا ارتودنسی دارید، مراقب باشید که این ابزار به دهانتان آسیب نزنند
- هنگام مسواک زدن فشار زیادی وارد نکنید
- هنگام غذا خوردن مراقب گاز گرفتن گونه و زبان باشید
- لبه تیز دندان یا ترمیم شکسته را اصلاح کنید
- در صورت بروز مکرر آفت، برای بررسی علت‌های احتمالی مراجعه کنید
نتیجه گیری
آفت دهان زخم‌های کوچک و کم عمقی هستند که گاهی داخل دهان ایجاد می‌شوند. معمولا این عارضه در کودکان بالای ۱۰ سال و بزرگسالان دیده میشود. اما گاهی ممکن است نوزادان نیز دچار این مشکل شوند. آفت دهان و زبان معمولا زخمی دردناک، گرد یا بیضی با مرکز سفید، زرد یا خاکستری و حاشیه قرمز است. آفت کوچک شایع‌ترین نوع محسوب میشود و بیشتر موارد آن طی حدود ۱ تا ۲ هفته خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کنند. آفت‌های بزرگ ممکن است دردناک‌تر باشند، مدت بیشتری باقی بمانند و پس از بهبود جای زخم ایجاد کنند. هر زخم یا ضایعه سفید داخل دهان آفت نیست. محل ضایعه، اندازه، تعداد، دفعات عود، مدت ماندگاری و علائم همراه به تشخیص کمک می‌کنند. اگر آفت دهانی و زبان شدید یا مکرر است یا زخمی بیش از حدود ۲ هفته باقی مانده، بهتر است علت آن توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
آفت دهان مستقیما داخل دندان ایجاد نمی‌شود و معمولا علت دندان‌درد واقعی نیست. با این حال، اگر آفت روی لثه یا مخاط نزدیک یک دندان ایجاد شود، ممکن است فرد محل درد را با درد دندان اشتباه بگیرد. دندان‌درد واقعی می‌تواند دلایل دیگری مانند پوسیدگی، التهاب عصب یا بیماری لثه داشته باشد. اگر درد با جویدن، سرما یا گرما تشدید میشود یا پس از خوب شدن آفت ادامه دارد، بهتر است دندان بررسی شود.
هر آفت یک زخم دهانی است، اما هر زخم دهانی آفت نیست. مدت ماندگاری، محل و ظاهر ضایعه در افتراق علت‌های مختلف اهمیت دارند. تفاوت زخم دهان با آفت دهان این است که زخم‌ها گاهی به‌خاطر ویروس‌هایی مثل ویروس هرپس به وجود می‌آیند؛ ولی آفت‌ها این گونه نیستند. همچنین ظاهر آفت‌ها معمولا صاف و سفید است، این در حالی است که زخم‌های دهان ممکن است برجسته و قرمزرنگ باشند.
بیشتر آفت‌های کوچک معمولا طی حدود ۷ تا ۱۴ روز بهبود پیدا می‌کنند و پس از بهبود جای زخم باقی نمی‌گذارند. آفت بزرگ می‌تواند روند طولانی‌تری داشته باشد و بهبود آن گاهی چند هفته طول می‌کشد. اندازه، عمق و نوع آفت در زمان بهبود نقش دارند. اگر زخم پس از حدود ۲ هفته همچنان باقی مانده یا هیچ نشانه‌ای از بهبود ندارد، بهتر است معاینه شود.
آفت دهان به‌تنهایی نشانه HIV یا ایدز نیست و افراد سالم نیز ممکن است بارها در طول زندگی آفت بزنند. با این حال، زخم‌های دهانی شدید، بزرگ، متعدد یا مکرر ممکن است در برخی اختلالات سیستم ایمنی نیز دیده شوند. از روی ظاهر آفت نمی‌توان HIV را تشخیص داد. اگر فرد احتمال مواجهه با HIV داشته است، تشخیص بر اساس آزمایش اختصاصی انجام میشود و وجود یا نبود آفت جای آزمایش را نمی‌گیرد.
بعد از بعضی اقدامات دندانپزشکی ممکن است مخاط دهان در اثر تماس ابزار، تزریق، کشیده شدن بافت یا گاز گرفتن قسمت بی‌حس‌شده آسیب ببیند. در افراد مستعد، همین آسیب موضعی ممکن است با ایجاد آفت همراه شود. چنین زخم‌هایی باید به‌تدریج روند بهبود داشته باشند. اگر درد بیشتر میشود، تورم یا تب وجود دارد، ترشح ایجاد شده یا زخم بیش از حدود ۲ هفته باقی مانده است، بهتر است دندانپزشک آن را بررسی کند.
زمینه ژنتیکی می‌تواند در استعداد ابتلا به آفت عودکننده نقش داشته باشد و برخی افراد مبتلا، سابقه خانوادگی آفت دارند. با این حال، آفت یک بیماری با الگوی وراثتی ساده و قطعی نیست. عوامل محیطی، وضعیت سیستم ایمنی، آسیب مخاط و عوامل دیگری نیز در ایجاد آن نقش دارند. بنابراین ابتلای یکی از والدین به آفت به معنی ابتلای حتمی فرزند نیست.
استرس در بعضی افراد با افزایش دفعات عود آفت همراه است و ممکن است یکی از عوامل تحریک‌کننده باشد. با این حال، استرس تنها علت آفت نیست و سازوکار دقیق ارتباط این ۲ نیز کاملا مشخص نشده است. اگر متوجه می‌شوید در دوره‌های پراسترس بیشتر آفت می‌زنید، مدیریت استرس و خواب کافی ممکن است کمک‌کننده باشد. آفت‌های شدید یا بسیار مکرر را نباید بدون بررسی فقط به استرس نسبت داد.
خیر، آفت دهان و تبخال ۲ مشکل متفاوت هستند. آفت معمولا داخل دهان ایجاد میشود، ناشی از ویروس هرپس نیست و قابلیت انتقال به دیگران ندارد. تبخال در اثر ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد میشود و اغلب به شکل تاول و زخم روی لب یا اطراف آن دیده میشود و مسری است. حتی نوعی از آفت که «هرپتی‌فرم» نام دارد نیز ارتباطی با عفونت ویروس هرپس ندارد.
آفت مکرر در بسیاری از افراد بدون وجود یک بیماری جدی زمینه‌ای رخ می‌دهد، اما موارد شدید یا بسیار پرتکرار نیاز به بررسی دارند. کمبود برخی مواد مغذی، بیماریهای گوارشی یا التهابی و بعضی اختلالات سیستم ایمنی میتوانند با زخم‌های دهانی عودکننده همراه باشند. سن شروع، تعداد و اندازه زخم‌ها، فاصله بین حملات و علائم همراه برای پیدا کردن علت اهمیت دارند. اگر زخم جدید قبل از بهبود زخم قبلی ظاهر میشود یا آفت‌ها زندگی روزمره را مختل کرده‌اند، ارزیابی پزشکی مناسب است.
