خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
گاهی زونا با یک درد، سوزش یا حساسیت غیرعادی در بخشی از پوست شروع میشود؛ دردی که ممکن است قبل از هر ضایعه‌ای ظاهر شود. چند روز بعد، لکه‌های قرمز و تاول‌های دردناک در همان ناحیه ایجاد می‌شوند و معمولاً فقط یک سمت بدن را درگیر می‌کنند. زونا در واقع نتیجه فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر، عامل آبله‌مرغان، در بدن است و احتمال بروز آن با افزایش سن یا ضعف سیستم ایمنی بیشتر میشود. شناخت شکل ضایعات و علائم اولیه اهمیت زیادی دارد، چون شروع به‌موقع درمان می‌تواند به کنترل بیماری و کاهش احتمال بعضی عوارض کمک کند. در این مطلب از دکترتو، درباره علت ایجاد زونا، نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شوند و روش‌های درمان و پیشگیری از آن صحبت می‌کنیم. اگر به‌دنبال درمان این بیماری هستید به متخصصین در شهر خود مثل دکتر زونا تهران، دکتر عفونی تهران یا دکتر داخلی تهران مراجعه کنید.
زونا چه نوع بیماری است؟
بیماری زونا یا هرپس زوستر یک عفونت ویروسی است که در اثر فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر ایجاد میشود و به‌صورت تاول پوستی دیده میشود. این ویروس زونا همان عامل آبله‌مرغان است. پس از بهبودی آبله‌مرغان، ویروس به‌طور غیرفعال در سلول‌های عصبی باقی می‌ماند و ممکن است سال‌ها بعد دوباره فعال شود و در مسیر یک عصب به پوست برسد. به همین دلیل مریضی زونا معمولاً با درد، سوزش یا حساسیت پوستی و سپس ایجاد بثورات و تاول‌های دردناک در یک سمت بدن همراه است.
بیماری پوستی زونا، به معنای یک بیماری محدود به پوست نیست؛ در واقع ویروس ابتدا در بافت عصبی باقی می‌ماند و فعال شدن آن باعث ایجاد درد عصبی و ضایعات پوستی میشود. به همین دلیل گاهی از آن با عنوان زونا پوستی یاد میشود، اما درگیری عصبی بخش مهمی از بیماری است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت mayoclinic
Shingles is a viral infection that causes a painful rash. Shingles can occur anywhere on your body. It typically looks like a single stripe of blisters that wraps around the left side or the right side of your torso
ترجمه متن:
زونا یک عفونت ویروسی است که باعث ایجاد بثورات پوستی دردناک میشود. زونا می‌تواند در هر جایی از بدن شما ایجاد شود. به طور معمول شبیه یک دسته تاول است که در سمت چپ یا سمت راست تنه شما ایجاد میشود.
انواع بیماری زونا کدام است؟
زونا می‌تواند در بخش‌های مختلف بدن ظاهر شود و بسته به محل درگیری، علائم و عوارض متفاوتی داشته باشد. در بیشتر موارد، ضایعات در یک ناحیه مشخص و در یک سمت بدن ایجاد می‌شوند. در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، احتمال گسترش ضایعات به چند ناحیه (زونا منتشر) بیشتر است، هرچند به‌ندرت ممکن است در افراد بدون مشکل شناخته‌شدهٔ ایمنی هم دیده شود. شناخت این انواع به تشخیص سریعتر و انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند. در جدول زیر انواع مختلف مرض زونا براساس محل درگیری آمده است.
| نوع زونا | محل درگیری | علائم اصلی |
|---|---|---|
| زونا تنه (Thoracic shingles) | یک سمت تنه | ضایعات خطی تاول‌مانند، درد و سوزش |
| زونا صورت (Ophthalmic shingles) | صورت و نزدیک چشم | درد، قرمزی، تاول، خطر مشکلات بینایی |
| زونا گوش (Ramsay Hunt syndrome) | گوش و عصب هشت‌گانه | درد گوش، ضایعات، کاهش شنوایی، فلج صورت |
| زونا پراکنده (Disseminated shingles) | چند ناحیه بدن | ضایعات گسترده، عفونت ثانویه در افراد با ایمنی ضعیف |
علائم زونا چیست؟
علائم زونا معمولاً چند روز پیش از ظاهر شدن ضایعات پوستی شروع می‌شوند. علائم اولیه زونا می‌تواند شامل درد، سوزش، خارش، حساسیت یا احساس مورمور شدن در یک ناحیه از پوست باشد. این درد گاهی شدید است و ممکن است قبل از دیده شدن هرگونه تاول، فرد را متوجه مشکل کند. به همین دلیل، علایم زونا در مراحل اولیه همیشه با ضایعات پوستی همراه نیستند.
پس از چند روز، لکه‌های قرمز و تاول‌های دردناک به‌صورت خوشه‌ای و نواری روی یک سمت بدن ظاهر می‌شوند. این ضایعات بیشتر روی تنه، گردن یا صورت دیده می‌شوند و معمولاً از خط وسط بدن عبور نمی‌کنند. در کنار این علائم موضعی، علائم بیماری زونا ممکن است شامل تب، سردرد، خستگی و احساس ناخوشی عمومی نیز باشد. شدت علایم بیماری زونا در افراد مختلف متفاوت است و برخی افراد درد بیشتری را تجربه می‌کنند. در جدول زیر تمام علایم زونا و اتفاقی که باعث می‌شوند، آورده شده است.
| علائم | چه اتفاقی می‌افتد؟ | نکته |
|---|---|---|
| درد و سوزش | درد، سوزش یا حساسیت در یک ناحیه از پوست | ممکن است چند روز قبل از ضایعات شروع شود. |
| گزگز و مورمور | احساس گزگز، مورمور یا بی‌حسی در ناحیه درگیر | ممکن است با خارش همراه باشد. |
| لکه‌های قرمز | وجود لکه‌ها و برجستگی‌های قرمز روی پوست | معمولاً یک سمت بدن را درگیر می‌کنند. |
| تاول‌های دردناک | ایجاد تاول‌های کوچک و پر از مایع | معمولاً خوشه‌ای و نواری هستند. |
| تب و سردرد | همراه با ایجاد ضایعات پوستی | در همه افراد دیده نمی‌شوند. |
| خستگی و ناخوشی | بروز احساس خستگی یا بی‌حالی | شدت آن در افراد متفاوت است. |
علائم زونا در بزرگسالان با کودکان متفاوت است؟
علائم زونا در بزرگسالان و کودکان از نظر الگوی اصلی تفاوت زیادی ندارد؛ در هر دو گروه، بیماری معمولاً با درد، سوزش یا حساسیت پوستی شروع میشود و سپس تاول‌های دردناک در یک ناحیه از بدن ظاهر می‌شوند. با این حال، زونا در بزرگسالان نسبت به کودکان بیشتر شایع است و ممکن است علایم زونا در بزرگسالان شدت بیشتری داشته باشد. شدت درد در هر فرد ممکن است متفاوت باشد.
علائم زونا در زنان و مردان چیست؟
علائم اولیه زونا در زنان تفاوت اساسی با مردان ندارد و معمولاً با درد، سوزش، گزگز یا حساسیت پوست در یک ناحیه شروع میشود. بعد از چند روز، بثورات قرمز و تاول‌های دردناک در همان مسیر ظاهر می‌شوند. علائم بیماری زونا در زنان ممکن است روی تنه، صورت یا سایر قسمت‌های بدن ایجاد شود. ویروس زونا در ناحیه تناسلی زنان و مردان نیز در مسیر عصب باعث ایجاد درد و ضایعات میشود. اگر زونا در درماتوم‌های ساکرال رخ دهد، می‌تواند باعث ضایعات دردناک در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد در زنان و مردان شود و تشخیص آن فقط بر اساس ظاهر، از سایر عفونت‌ها دشوار است؛ در صورت وجود ضایعات جدید، درد شدید یا علائم غیرمعمول، ارزیابی بهترین دکتر بیماری های پوستی و درماتولوژی ایران ضروری است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medicinenet
Shingles usually starts with burning, tingling, itching, or stinging in the region where the rash will ultimately develop
ترجمه فارسی:
زونا معمولاً با سوزش، گزگز، خارش یا احساس تیرکشیدن در ناحیه‌ای شروع میشود که در نهایت بثورات پوستی در آن ظاهر خواهند شد.
مراحل بیماری زونا کدامند؟
مراحل بیماری زونا معمولاً بین چند روز تا چند هفته طی می‌شوند و شدت و مدت هر مرحله در افراد مختلف یکسان نیست. بیماری اغلب با علائم عصبی شروع میشود و سپس ضایعات پوستی در همان ناحیه ظاهر می‌شوند. با گذشت زمان، تاولها خشک می‌شوند و وارد مرحله بهبود می‌شوند. در برخی افراد، حتی پس از برطرف شدن ضایعات پوستی، درد عصبی برای مدتی ادامه پیدا می‌کند. این روند را می‌توان به چند مرحله اصلی تقسیم کرد:
- مرحله درد و علائم عصبی: درد، سوزش، گزگز، خارش یا حساسیت پوست ممکن است قبل از بثورات ایجاد شود.
- مرحله بثورات: لکه‌های قرمز و برجستگی‌های پوستی ظاهر می‌شوند.
- مرحله تاول: تاول‌های پر از مایع در ناحیه درگیر شکل می‌گیرند.
- مرحله دلمه بستن: تاولها خشک شده و دلمه تشکیل می‌دهند.
- مرحله بهبود: دلمه‌ها به‌تدریج می‌ریزند و پوست بهبود پیدا می‌کند؛ در بعضی افراد درد عصبی ممکن است پس از برطرف شدن ضایعات ادامه داشته باشد.
علت بیماری زونا در زنان و مردان چیست؟
علت بیماری زونا در زنان و مردان به فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر مربوط میشود؛ ویروسی که عامل آبله مرغان است و پس از ابتلا به این بیماری در سیستم عصبی به صورت غیرفعال باقی می‌ماند و ممکن است سال‌ها بعد دوباره فعال شود. پس از فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر، ویروس در امتداد رشته‌های عصبی حسی به سمت پوست حرکت می‌کند و در مسیر همان عصب (درماتوم) باعث درد و بروز ضایعات پوستی میشود.
با اینکه هر کسی که قبلاً آبله مرغان داشته ممکن است در معرض زونا باشد، اما ابتلا به آن برای همه الزامی نیست و عوامل متعددی در بروز بیماری نقش دارند. علت زونا در همه افراد کاملاً مشخص نیست، اما افزایش سن و ضعف سیستم ایمنی از مهمترین عوامل مرتبط با افزایش خطر ابتلا هستند. برخی بیماری‌ها و درمان‌هایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند نیز می‌توانند خطر فعال شدن ویروس را بیشتر کنند. برخی از علت بیماری زونا در زیر آورده شده است:
- کاهش ایمنی بدن با افزایش سن
- ضعف سیستم ایمنی به دلیل بیماری‌های مزمن یا درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
- ضعف سیستم ایمنی به دلیل استرس شدید و مزمن
- عفونت‌های دیگر که مقاومت بدن را کاهش می‌دهند
- برخی داروها مانند داروهای شیمی‌درمانی یا کورتیکواستروئیدها
عوامل خطر ابتلا به مریضی زونا چیست؟
احتمال ابتلا به زونا با افزایش سن بیشتر میشود و افراد بالای ۵۰ سال در معرض خطر بیشتری قرار دارند؛ به‌طوری که بعضی کارشناسان تخمین می‌زنند حدود نیمی از افراد بالای ۸۰ سال ممکن است به زونا مبتلا شوند. همچنین بیماری‌هایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند، مانند ایدز و سرطان، می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند؛ به همین دلیل درباره این پرسش که آیا زونا و سرطان با هم مرتبط هستند نیز بحث میشود.
افرادی که برای سرطان تحت شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی قرار دارند نیز به دلیل کاهش عملکرد سیستم ایمنی، بیشتر در معرض زونا هستند. مصرف برخی داروها، از جمله داروهای جلوگیری‌کننده از رد پیوند و مصرف طولانی‌مدت کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزون، از دیگر عوامل خطر هستند. استرس شدید نیز می‌تواند با افزایش احتمال ابتلا به زونا همراه باشد.
زونا چگونه تشخیص داده میشود؟
بروز ضایعات در یک سمت از بدن می‌تواند نشانه‌ای از بیماری زونا باشد، بنابراین جهت اطمینان از بیماری به متخصص داخلی و دکتر پوست خود مراجعه کنید و پس از قطعی شدن تشخیص می‌توان ضایعات و سایر علائم را درمان کرد. پس از مراجعه، پزشک ابتدا پیرامون سابقه‌‌ی ابتلا به آبله مرغان سوال‌هایی می‌پرسد و علائم شما را بررسی می‌کند. ضایعات نشانه‌‌ی اصلی زونا است، اما ممکن است فقط یک مشکل پوستی باشد. ویژگی‌های ضایعات ناشی از زونا عبارتند از:
- پدیدار شدن در یک سمت از بدن یا صورت
- احساس تیر کشیدن، سوزش یا خارش در ضایعه
- ضایعات در ابتدا به صورت یک برجستگی پدیدار می‌شوند و رفته رفته تبدیل به تاول می‌شوند.
برای درمان بیماری زونا چه باید کرد؟
درمان زونا معمولاً شامل ترکیبی از داروهای ضدویروسی، مسکن‌ها و مراقبت‌های حمایتی است که هدف آن کاهش شدت بیماری، درد و عوارض ناشی از ضایعات پوستی است. درمان زودهنگام با داروهای ضدویروس (در ۷۲ ساعت اول) می‌تواند مدت و شدت علائم حاد زونا را کاهش دهد و احتمالاً خطر بروز نورالژی پس از زونا را نیز کم کند، هرچند شواهد مربوط به پیشگیری از این عارضه کاملاً قطعی نیست. علاوه بر داروهای ضدویروسی، استفاده از مسکن‌های مناسب، کرم‌ها یا پمادهای آرام‌بخش، کمپرس سرد و حفظ بهداشت ضایعات به کاهش درد و جلوگیری از عفونت ثانویه کمک می‌کند.
درمان زونا باید تحت نظر پزشک انجام شود تا دوز دارو و مدت زمان مصرف متناسب با سن، شدت بیماری و وضعیت سیستم ایمنی فرد تعیین شود. در کنار درمان پزشکی، برخی روش‌های درمان خانگی زونا می‌توانند درد و خارش ناشی از زونا را کاهش دهند و روند بهبودی را تسهیل کنند. البته این روش‌ها مکمل درمان دارویی هستند و نباید جایگزین داروهای ضدویروسی تجویز شده توسط بهترین دکتر پوست و مو ایران شوند.
فواید بیماری زونا چیست؟
بیماری زونا به‌خودی‌خود یک عفونت دردناک و ناخوشایند است، اما مطالعه و تجربه نشان داده است که بروز آن می‌تواند برخی مزایا یا نکات آموزنده برای بدن و سلامت ایمنی داشته باشد. مهمترین فواید بالقوه بیماری زونا عبارت‌اند از:
- تقویت ایمنی نسبت به ویروس واریسلا زوستر: ابتلا به زونا باعث میشود سیستم ایمنی بدن با ویروس مقابله کند و حافظه ایمنی در برابر عود مجدد یا آبله مرغان تقویت شود.
- هشداردهنده برای سلامت سیستم ایمنی: زونا معمولاً زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی ضعیف باشد؛ بنابراین بروز آن می‌تواند نشان‌دهنده نیاز به مراقبت بیشتر از سلامت عمومی و مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای باشد.
- تشویق به واکسیناسیون و پیشگیری: تجربه درد و ناراحتی ناشی از زونا باعث میشود افراد در آینده نسبت به واکسیناسیون و رعایت سبک زندگی سالم آگاه‌تر شوند.
- مطالعه علمی و شناخت بهتر ویروس‌ها: هر دوره ابتلا به زونا فرصتی برای پژوهش‌های پزشکی درباره ویروس‌ها، اعصاب و پاسخ ایمنی فراهم می‌کند که به توسعه درمان‌ها و واکسن‌ها کمک می‌کند.
عوارض بعد از بیماری زونا چیست؟
بیشتر افراد پس از بهبود زونا بدون عارضه جدی به زندگی عادی برمی‌گردند، اما در برخی موارد ممکن است بیماری روی پوست، اعصاب، چشم یا گوش عوارضی ایجاد کند. احتمال بروز عوارض به عواملی مانند سن، محل درگیری و وضعیت سیستم ایمنی بستگی دارد. بنابراین پاسخ به این سؤال که آیا زونا خطرناک است، به شرایط فرد و شدت بیماری بستگی دارد. مهمترین عوارض احتمالی زونا عبارتند از:
- عوارض نادر سیستمیک مانند مننژیت یا ذات‌الریه، به‌ویژه در افراد با سیستم ایمنی ضعیف
- درد بعد از ضایعه (نورالژی پس از زونا) که ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها ادامه داشته باشد
- عفونت ثانویه پوست در محل تاولها
- مشکلات بینایی در صورت درگیری چشم‌ها (زونا اوکولاریس)
- ضایعات پوستی طولانی‌مدت یا جای زخم
- آسیب عصبی موقت یا دائمی
- التهاب گوش و کاهش شنوایی در صورت درگیری عصب هشت‌گانه
- اختلالات حرکتی صورت در صورت درگیری اعصاب صورت
چگونه می‌توان از زونا پیشگیری کرد؟
مؤثرترین روش پیشگیری از زونا، واکسیناسیون در افراد واجد شرایط است. در توصیه‌های CDC، واکسن نوترکیب زونا در دو دوز برای افراد ۵۰ سال به بالا و همچنین بزرگسالان ۱۹ سال به بالا که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند توصیه شده است؛ توصیه‌های واکسیناسیون ممکن است بر اساس کشور و شرایط فرد متفاوت باشد. راهکارهای مهم عبارت‌اند از:
- دریافت واکسن زونا در صورت واجد شرایط بودن
- مراجعه زودهنگام در صورت مشاهده علائم مشکوک
- پوشاندن ضایعات و رعایت بهداشت دست‌ها هنگام ابتلا
- خودداری از دستکاری یا ترکاندن تاولها
- کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط مؤثر بر سیستم ایمنی
واکسیناسیون حتی در افرادی که قبلاً زونا داشته‌اند نیز ممکن است توصیه شود؛ زمان مناسب آن باید با بهترین دکتر عفونی ایران بررسی شود.
نتیجه گیری
زونا در اثر فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر ایجاد میشود و معمولاً با درد، سوزش و سپس بثورات و تاول‌های یک‌طرفه روی پوست همراه است. تشخیص و شروع درمان در روزهای ابتدایی می‌تواند به کوتاه‌تر شدن بیماری و کاهش خطر برخی عوارض کمک کند. اگر ضایعات نزدیک چشم یا صورت ایجاد شده‌اند، بثورات گسترده هستند یا فرد دچار ضعف سیستم ایمنی است، مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد. برای کاهش خطر ابتلا و عوارض نیز واکسیناسیون در گروه‌های واجد شرایط یکی از روش‌های مهم پیشگیری است.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسش‌های متداول
زونا بیماری‌ای فصلی نیست و در هر زمان از سال می‌تواند بروز کند. این عفونت ویروسی بیشتر به وضعیت سیستم ایمنی بدن وابسته است تا تغییرات فصلی. با افزایش سن، ابتلا به بیماری‌های مزمن یا قرار گرفتن در شرایط استرس‌زا، احتمال فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر و بروز زونا بیشتر میشود. بنابراین مهمترین عامل پیشگیری، تقویت سیستم ایمنی و رعایت سبک زندگی سالم است، نه تغییر فصل.
زونا روی پوست معمولاً به صورت لکه‌های قرمز و متورم آغاز میشود و سپس به شکل خوشه‌ای از تاول‌های کوچک پر از مایع در همان ناحیه ظاهر می‌گردد. این ضایعات اغلب در یک سمت بدن و به صورت نواری یا کمربندی گسترش می‌یابند و با درد، سوزش یا خارش همراه هستند. شکل مشخص و یک‌طرفه ضایعات پوستی، یکی از نشانه‌های مهم افتراق زونا از دیگر بیماری‌های پوستی است.
زونا در بیشتر افراد بیماری کشنده‌ای نیست، اما در بعضی افراد، به‌ویژه افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. درگیری چشم، مشکلات عصبی و عفونت ثانویه از عوارض مهم آن هستند. بنابراین در صورت وجود علائم شدید یا درگیری چشم، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
درد زونا منشأ عصبی دارد و ممکن است به صورت سوزش، تیر کشیدن یا درد عمقی احساس شود. بنابراین گاهی بیمار آن را به‌صورت درد در اطراف استخوان یا عضلات توصیف می‌کند، در حالی که منشأ اصلی درد می‌تواند عصبی باشد.
بیشتر افراد زونا را فقط یک بار تجربه می‌کنند، اما امکان ابتلای مجدد وجود دارد. واکسیناسیون در افراد واجد شرایط می‌تواند خطر ابتلا و عوارض را کاهش دهد.
