مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس (MS) چیست؟

مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس(MS) چیست؟

مولتیپل اسکلروز یا ام اس (MS) یک بیماری ناتوان کننده ی مغز و نخاع (سیستم عصبی مرکزی) است، که در این بیماری در سیستم ایمنی بدن به غلاف حفاظتی فیبر های عصبی(میلین) حمله می کند و باعث ایجاد مشکلات ارتباطی بین مغز و بقیه ی قسمت های بدن می شود و در نهایت، این بیماری می تواند باعث آسیب دائمی یا از بین رفتن اعصاب شود. علائم و نشانه های MS به طور گسترده ای متفاوت هستند و به میزان آسیب عصبی و اعصاب درگیر بستگی دارد، مثلا در برخی افراد که شدت بیماری در آن ها زیاد است، ممکن است توانایی راه رفتن مستقل یا در کل این توانایی را از دست بدهند، در حالی که دیگران ممکن است مدت طولانی بهبودی پیدا کنند و هیچ گونه علائم جدیدی را تجربه نکنند. هیچ درمانی برای مولتیپل اسکلروز وجود ندارد، با این حال، درمان ها می توانند در سرعت بهبودی بعد از حملات، تغییر مسیر بیماری و مدیریت علائم آن کمک کنند.
اکثر افراد مبتلا به MS دارای دوره ی عود کننده ی بیماری هستند، که افراد دوره هایی همراه با علائم جدید یا عود بیماری را که چند روز تا چند هفته ادامه دارد را تجربه می کنند و معمولا به طور کلی یا قسمتی از آن بهبود می یابد و این عود ناشی از دوره ی بهبودی و خاموشی بیماری است، که می تواند ماه ها یا حتی سال ها طول بکشد.
افزایش اندک دمای بدن می تواند به طور موقت علائم و نشانه های MS را بدتر کند، اما به معنای عود بیماری نیست.
حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از افراد مبتلا به MS با عود مکرر و در نهایت پیشرفت مداوم علائم با یا بدون دوره های بهبودی، دچار مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس پیشرونده ی ثانویه هستند و بدتر شدن علائم معمولا شامل مشکلات حرکتی و راه رفتن می شود، که میزان پیشرفت بیماری در افراد مبتلا به MS پیشرونده ی ثانویه متفاوت است و بعضی افراد مبتلا به MS شروعی تدریجی و پیشرفت مداوم نشانه ها و علائم بدون عود را تجربه می کنند، که به عنوان MS پیشرونده ی اولیه شناخته می شود.

مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس (MS) چه علائمی دارد؟

اولین علائم و نشانه های مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس معمولا از سن ۲۰ تا ۴۰ سالگی ظاهر می شود و ممکن است از فرد به فرد و در دوره های گوناگون بیماری متنوع باشد، که بستگی به موقعیت فیبرهای عصبی آسیب دیده دارد و علائم اغلب بر حرکت تاثیر می گذارد، مانند:

  • بی حسی یا ضعف در یک یا چند عضو که معمولا در یک طرف بدن به طور همزمان رخ می دهد، یا در پاها و تنه
  • احساس شوک الکتریکی که با حرکات خاص گردن رخ می دهد، به ویژه خم شدن گردن به جلو (نشانه ی لرمیت یا حساسیت الکتریکی)
  • لرزش، فقدان هماهنگی یا راه رفتن نامناسب
  • لکنت زبان
  • خستگی
  • سرگیجه
  • مورمور شدن یا درد در قسمت های مختلف بدن
  • مشکلات جنسی
  • مشکل در عملکرد روده و مثانه

مشکلات بینایی نیز شایع هستند، از جمله:

  • از دست دادن کامل یا قسمتی از بینایی، معمولا در یک چشم در یک زمان، اغلب همراه با درد در هنگام حرکت چشم
  • دوبینی طولانی مدت
  • تاری دید
  • عوارض جانبی زیر نیز ممکن است دیده شود:
  • سفتی یا گرفتگی ماهیچه
  • فلج شدن، معمولا در پاها
  • تغییرات ذهنی مانند فراموشی و نوسانات خلقی
  • افسردگی
  • صرع

دکترتو: سامانه نوبت دهی اینترنتی پزشکان

دلایل ایجاد مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس چیست؟

علت مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس ناشناخته است و تصور بر این است که یک بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به بافتهای خود حمله می کند، بدین گونه که نقص عملکرد در سیستم ایمنی موجب تخریب ماده ی چربی پوشش و محافظ الیاف عصبی در مغز و نخاع (میلین) می شود و میلین را می توان با پوشش عایق بر روی سیم های برق مقایسه کرد، هنگامی که میلین محافظ آسیب ببیند و فیبر عصبی در معرض قرار گیرد، پیام هایی که در امتداد این عصب حرکت می کنند ممکن است، مسدود شوند یا به کندی انتقال یابند و ممکن است خود عصب نیز آسیب ببیند. این موضوع که چرا بیماری MS در بعضی افراد پیشرفت می کند و در بعضی دیگر نه، هنوز مشخص نیست، اما به نظر می رسد که ترکیبی از ژنتیک و عوامل محیطی مسئول است.

عوامل زیر خطر ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس را افزایش می دهند:

سن: MS ممکن است در هر سنی رخ دهد، اما معمولا در افراد بین ۱۶ تا ۵۵ ساله رخ می دهد.

جنسیت: احتمال ابتلا به MS در زنان بیش از دو تا سه برابر در مردان است.

سابقه ی خانوادگی: اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر مبتلا به MS باشند، فرد در معرض خطر ابتلا به بیماری است.

برخی از عفونت ها: انواع ویروس ها با بیماری MS مرتبط هستند، مانند ویروس اپشتین بار که عامل مونونوکلئوز عفونی است.

نژاد: افراد سفید پوست، به خصوص نسل شمال اروپا، بیشترین خطر ابتلا به MS را دارند و افراد آسیایی، آفریقایی یا بومی های آمریکا دارای کمترین احتمال خطر هستند.

آب و هوا: MS در کشورهای دارای آب و هوای معتدل، از جمله کانادا، شمال آمریکا، نیوزیلند، جنوب شرقی استرالیا و اروپا، بسیار شایع است.

ویتامین D: داشتن سطح پایین ویتامین D و کم در معرض نور خورشید بودن، با افزایش شانس ابتلا به MS مرتبط است.

برخی بیماری های خود ایمنی: بیماریهای تیروئیدی، دیابت نوع ۱ یا بیماری التهابی روده، احتمال ابتلا به MS را افزایش می دهد.

سیگار کشیدن: امکان عود بیماری MS در افراد سیگاری دارای علائم آن، بیشتر از افراد غیر سیگاری است.

چگونه مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس تشخیص داده می شود؟

تشخیص MS می تواند دشوار باشد، چرا که ممکن است علائم آن همانند سایر اختلالات عصبی باشد و در صورت اینکه پزشک شما به این بیماری شک کند، شما را به متخصص مغز و اعصاب ارجاع می دهد و پزشک راجع به سابقه ی بیماری سوال هایی می پرسد و معاینات بالینی جهت تشخیص هرگونه آسیب به مغز، نخاع و عصب چشم انجام می دهد.

تشخیص MS تنها با یک آزمایش امکان پذیر نیست، بنابراین پزشک شما آزمایشات زیر را انجام می دهد:

آزمایش خون: جهت افتراق بیماری هایی که علائم مشابهی دارند، مانند بیماری لایم و ایدز

بررسی تعادل بدن: هماهنگی قسمت های مختلف بدن با هم،قدرت بینایی و سایر عملکردهای دیگر جهت چگونگی وضعیت اعصاب انجام MRI که تمامی چزئیات ساختار بدن را نشان می دهد.

تجزیه و آنالیزCSF: مایعی که مغز و نخاع را در بر می گیرد، به نام مایع مغزی نخاعی (CSF)، که اغلب در افراد مبتلا پروتئین های خاصی در CSF دیده می شود.

ارزیابی فعالیت الکتریکی مغز: آزمون پتانسیل های برانگیزشی که فعالیت الکتریکی مغز را اندازه گیری می کند.

تشخیص های افتراقی مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس چیست؟

  • بیماری های خود ایمنی/ التهابی
  • اختلال طیفی نورومیلیت عصب بینایی
  • آنسفالومیلیت منتشر حاد
  • میلین الیگودندروسیت گلیکوپروتئین مرتبط با از بین رفتن غلاف میلین
  • سندرم شوگرن
  • لوپوس سیستم عصبی مرکزی
  • سارکوئیدوز
  • بیماری بهجت
  • واسکولیت سیستم عصبی مرکزی
  • عفونت های سیستم عصبی مرکزی
  • سیفلیس سیستم عصبی مرکزی
  • بیماری لایم
  • ویروس لنفوتروپیک T انسانی (HTLV)
  • ایدز
  • بیماری های متابولیکی
  • کمبود ویتامین B12
  • کمبود مس
  • بیماری میتوکندریایی
  • انواع لکودیستروفی
  • درگیری های عروقی
  • بیماری عروق کوچک
  • سکته مغزی
  • سندرم سوزاک
  • سندرم کاداسیل (آرتریوپاتی مغزی اتوزومال غالب به همراه انفارکتوس ساب کورتیکال و لکوانسفالوپاتی)
  • سندرم آنتی بادی ضد فسفولیپید
  • سایر دسته ها
  • لنفوم سیستم عصبی مرکزی
  • میلوپاتی پارانئوپلاستیک

درمان MS چیست؟

در حال حاضر هیچ درمانی برای MS وجود ندارد، اما تعدادی از اقدامات میتوانند عملکرد بدن را بهبود بخشند، همچنین پزشک می تواند با تجویز برخی داروها روند بیماری را کند می کند، از حملات جلوگیری یا آن ها را درمان کند، علائم را کاهش دهد یا در کنترل استرس ناشی از بیماری به فرد کمک کند. داروهایی که ممکن است به کند شدن روند بیماری یا به اعصاب آسیب دیده کمک کنند، عبارتند از:

  • اینترفرون بتا (آونکس، بتاسرون، ربیف)
  • کوپلیمر ۱ (کوپاکسون)
  • دالفام پریدین(آمپیرا)
  • دی متیل فومارات(تکفیدرا)
  • میتوکسانترون(نووانترون)
  • ناتالیزوماب(تیزابری)
  • اکلیزومب
  • تری فلومونید

داروهای استروئیدی: جهت کوتاه تر شدن و کاهش شدت حملات می توان از داروهای استروئیدی استفاده کرد.

بوتاکس: برای کاهش اسپاسم عضلانی و درمان برخی دیگر از علائم می توان از شل کننده های عضلانی، آرام بخش ها یا سم بوتولینوم (بوتاکس) را امتحان کرد.

فیزیوتراپی: فیزیوتراپی با آموزش یک سری تمرینات به حفظ قدرت و تعادل و کنترل خستگی و درد کمک می کند و یک کار درمان می تواند راه های جدیدی برای انجام کارها به فرد مبتلا آموزش دهد تا کارها راحت تر و مراقبت فردی نیز آسان تر شود. اگر مشکل در راه رفتن است، می توان از عصا، واکر یا آتل می توانند کمک کننده باشند.

اقدامات حمایتی: همراه با درمان، میتوان اقدامات دیگری برای کاهش علائم MS انجام داد، به طور مثال ورزش منظم و پرهیز از گرمای بیش از حد جهت افزایش انرژی و از پزشک خود درباره تاثیر یوگا بر کاهش خستگی یا استرس سوال کنید، همچنین مراقب سلامت احساسی خود باشید. از خانواده، دوستان و مشاور خود برای کنترل استرس یا اضطراب کمک بخواهید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت ابتلا به هرگونه از علائم فوق بدون علت شناخته شده، به پزشک خود مراجعه کنید.

تنظیم و ترجمه: مهشاد معظم

منایع: mayoclinic، webMD ، medicalnewstoday ، nationalmssociety

دکترتو: نوبت دهی اینترنتی پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید