اختلال OCD یا وسواس فکری چیست؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

بسیاری از افراد افکار مزاحم را تجربه کرده‌اند، اما زمانی که این افکار مدام تکرار شوند، اضطراب زیادی ایجاد کنند و فرد را به انجام رفتارهای اجباری وادارند، احتمال وجود اختلال وسواس فکری عملی مطرح می‌شود. فرد مبتلا به ocd ممکن است بداند شستن، بررسی‌کردن، شمارش یا اطمینان‌گرفتن مداوم منطقی نیست، بااین‌حال برای کاهش فشار ذهنی خود نتواند این رفتارها را متوقف کند. وسواس فقط به تمیزی یا نظم محدود نمی‌شود و می‌تواند با ترس از بیماری، مرگ، آسیب‌زدن، افکار جنسی یا مذهبی و نیاز به تقارن همراه باشد. شناخت تفاوت OCD با شخصیت وسواسی، بررسی نشانه‌ها، علت‌های احتمالی، روش‌های تشخیص، انواع وسواس و راه‌های درمان به درک بهتر این اختلال کمک می‌کند. در این مقاله از دکترتو با جنبه‌های مختلف این مشکل و زمان مناسب مراجعه به متخصص آشنا می‌شوید. برای درمان حتما باید به دکتر روانشناس تهران، دکتر روانپزشک تهران، دکتر وسواس فکری تهران یا دکتر درمان وسواس تهران یا شهر خود مراجعه کنید. شما می‌توانید از طریق سایت دکترتو با بهترین پزشکان در ارتباط باشید. در دکترتو علاوه بر سیستم تعیین وقت حضوری امکان مشاوره آنلاین و تلفنی با پزشکان وجود دارد.

پزشکان پیشنهادی

۴.۸ (۱۱۶۲ نظر)

دکتر سید محمد هاشمی

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۴.۵ (۱۰۰۶ نظر)

دکتر علی فولادوند

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۵ (۵۴۱ نظر)

محمدعلی داوری دولت آبادی

تخصص روانشناسی

نوبت بگیرید

۴.۶ (۵۰۴ نظر)

دکتر پروفسور شکراله فرخی

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۴.۸ (۴۳۱ نظر)

دکتر مریم حدادی

تخصص روانشناسی

نوبت بگیرید

۴.۴ (۴۰۶ نظر)

دکتر بهزاد شاکریان

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

آشنایی معنی ocd یا وسواس فکری عملی

وسواس فکری‌ـ عملی (OCD) نوعی اختلال روان‌پزشکی است که در طبقه اختلالات وسواس فکری‌ عملی و اختلالات مرتبط قرار می‌گیرد و با افکار وسواسی و اعمال اجباری تکراری مشخص می‌شود. این اختلال معمولا با اضطراب بالا همراه است. در این وضعیت فرد درگیر افکار، تصاویر ذهنی و تکانه‌های آزاردهنده و ناخواسته می‌شود که باعث ایجاد اضطراب و ناراحتی در او می‌گردد. برای کاهش این اضطراب، فرد اقدام به انجام رفتارهای تکراری می‌کند؛ مثل شستن دست، چک کردن قفل، شمردن، دعا کردن، پرسیدن اطمینان از دیگران یا مرور ذهنی یک اتفاق. این رفتارها، فرد را از انجام فعالیت‌های روزمره باز می‌دارند و بر عملکرد او در زندگی تاثیر منفی می‌گذارند. افراد مبتلا به OCD اغلب آگاه هستند که این افکار و رفتارها غیرمنطقی هستند، اما نمی‌توانند آنها را کنترل کنند.

وسواس فکری شدید زمانی مطرح می‌شود که این افکار و رفتارها زمان زیادی از روز را بگیرند، تمرکز را کم کنند، روابط را تحت تاثیر قرار دهند یا باعث شوند فرد از کار، درس، مراقبت از خود یا زندگی اجتماعی عقب بماند. در وسواس فکری عملی، ۲ بخش اصلی دیده می‌شود: فکر وسواسی و عمل اجباری. فکر وسواسی اضطراب می‌آورد و عمل اجباری موقتا اضطراب را کم می‌کند، اما چرخه دوباره تکرار می‌شود. درمان این اختلال شامل درمان‌های دارویی و روان‌شناختی همچون درمان شناختی-رفتاری می‌شود که به بهبود علائم و عملکرد بیمار کمک می‌کند.

مشاوره روانشناسی

با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران

مشاوره حضوری و آنلاین۵۰۰+ خدمت

مشاهده همه

تفاوت اختلال وسواس و شخصیت وسواسی

اختلال وسواس فکری عملی با شخصیت وسواسی فرق دارد. در اختلال وسواس، فرد معمولا افکار مزاحم را ناخواسته و آزاردهنده می‌داند. برای مثال می‌داند شستن دست برای بار دهم منطقی نیست، اما اضطراب اجازه توقف نمی‌دهد. این افکار اغلب با احساس ترس، شرم یا گناه همراه هستند. در شخصیت وسواسی، مشکل بیشتر به الگوی پایدار کمال‌گرایی، کنترل‌گری، سخت‌گیری، نظم افراطی و انعطاف‌ناپذیری مربوط است. فرد ممکن است رفتار خود را درست بداند و کمتر از درون آن را بی‌منطق یا مزاحم احساس کند. البته این ۲ وضعیت می‌توانند شبیه هم به نظر برسند و گاهی تشخیص آن‌ها فقط با ارزیابی روانپزشک یا روانشناس ممکن است.

موضوع مقایسه	OCD (اختلال وسواس فکری-عملی)	OCPD (شخصیت وسواسی-جبری)
ماهیت اختلال	اختلال روانی	اختلال شخصیت
ویژگی اصلی	افکار مزاحم و رفتارهای تکراری	کمال‌گرایی، نظم‌طلبی و کنترل‌گری
تجربه فرد	افکار و وسواس‌ها باعث اضطراب می‌شوند	فرد معمولا سبک خود را درست و منطقی می‌داند
تأثیر بر زندگی	می‌تواند عملکرد روزمره را مختل کند	بیشتر با انعطاف‌ناپذیری و مشکلات روابط همراه است
زمان شروع	معمولا از جوانی آغاز می‌شود	معمولا از اوایل بزرگسالی دیده می‌شود
درمان	دارو و روان‌درمانی معمولا مؤثرند	درمان معمولا دشوارتر و طولانی‌تر است

علائم وسواس فکری شدید چیست؟

نشانه های وسواس فکری معمولا با افکار مزاحم، اضطراب زیاد و رفتارهای تکراری دیده می‌شود. شدت علائم در همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد بیشتر درگیر فکر هستند و بعضی دیگر رفتارهای اجباری زیادی دارند. مهم‌ترین نشانه، تکراری بودن و مزاحم بودن علائم است؛ یعنی فرد احساس می‌کند ذهنش قفل کرده و برای آرام شدن باید کاری را انجام دهد. خصوصیات افراد دارای وسواس فکری عبارت‌اند از:

• افکار، تصاویر ذهنی و تکانه‌های ناخواسته و آزاردهنده
• ترس شدید از آلودگی، میکروب یا کثیفی
• شستن یا تمیز کردن بیش از حد
• چک کردن مداوم قفل، گاز، شیر آب یا وسایل برقی
• ترس از آسیب زدن به خود یا دیگران، بدون تمایل واقعی به انجام آن
• ترس از بیماری، مرگ یا اتفاق بد
• نیاز شدید به تقارن، نظم یا کامل بودن
• افکار جنسی، مذهبی یا اخلاقی ناخواسته و آزاردهنده
• تکرار ذهنی جمله‌ها، دعاها، عددها یا خاطرات
• اطمینان‌خواهی مداوم از دیگران
• پرهیز از موقعیت‌هایی که فکر وسواسی را فعال می‌کنند
• رفتارهای اجباری و تکراری

وسواس فکری و عدم تمرکز چه ارتباطی با هم دارند؟

اختلال او سی دی می‌تواند تمرکز را کم کند، چون ذهن بخش زیادی از انرژی خود را صرف کنترل فکرهای مزاحم، بررسی خطر، مرور اتفاقات یا انجام رفتارهای اجباری می‌کند. فرد ممکن است هنگام مطالعه، کار یا گفت‌وگو ناگهان درگیر یک فکر تکراری شود و چند دقیقه تا چند ساعت نتواند ذهنش را آزاد کند.

این عدم تمرکز همیشه به معنی اختلال adhd و عدم توجه نیست. گاهی تمرکز پایین نتیجه اضطراب و فشار ذهنی وسواس است. وقتی افکار وسواسی شدید می‌شوند، خواب، تصمیم‌گیری، حافظه کوتاه‌مدت و توان انجام کارهای ساده هم تحت تاثیر قرار می‌گیرند. اگر کاهش تمرکز ناگهانی، شدید یا همراه با افسردگی، حمله اضطرابی، مصرف مواد یا تغییرات رفتاری باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.

وسواس فکری و توهم هم مرتبطند؟

توهم از علائم معمول وسواس فکری نیست. در وسواس، فرد معمولا با فکر مزاحم درگیر است، اما تا حدی می‌داند این فکر از ذهن خودش می‌آید و الزاماً واقعیت بیرونی ندارد. برای مثال ممکن است بارها فکر کند در را قفل نکرده است، اما این فکر با شک و اضطراب همراه است، نه شنیدن صدای واقعی یا دیدن چیزی که وجود ندارد.

اگر فرد صداهایی می‌شنود که دیگران نمی‌شنوند، چیزهایی می‌بیند که وجود ندارند، باورهای غیرقابل تغییر و جدا از واقعیت دارد یا احساس می‌کند نیروهایی بیرونی ذهنش را کنترل می‌کنند، موضوع فقط وسواس نیست و باید سریع‌تر بررسی شود. این علائم می‌توانند با اختلالات دیگری مثل روان‌پریشی، افسردگی شدید، مصرف مواد، مشکلات عصبی یا بعضی بیماری‌های جسمی ارتباط داشته باشند.

علت بیماری ocd چیست؟

در مورد اینکه علت وسواس فکری چیست باید گفت که هنوز علت اختلال وسواس او سی دی به‌صورت دقیق مشخص نیست. این اختلال می‌تواند از ترکیب عوامل زیستی، روانی، ژنتیکی و محیطی ایجاد شود. داشتن سابقه خانوادگی وسواس، ویژگی‌هایی مثل کمال‌گرایی شدید، تجربه استرس‌های سنگین، سبک‌های فکری سخت‌گیرانه و حساسیت زیاد به خطر می‌توانند احتمال بروز علائم را بیشتر کنند.

در برخی افراد، مسیرهای مغزی مرتبط با ترس، ارزیابی خطر، عادت و کنترل رفتار نقش پررنگ‌تری دارند. تغییرات مواد شیمیایی مغز، به‌خصوص سیستم سروتونین، هم در درمان دارویی اهمیت دارد. با این حال، وسواس به معنی ضعف شخصیت، کم‌ایمانی، بی‌ارادگی یا تنبلی نیست. فرد مبتلا معمولا از علائمش رنج می‌برد و برای کنترل آن‌ها به درمان علمی، حمایت و تمرین نیاز دارد. از نظر دانشمندان، عوامل مختلفی باعث بروز این عارضه هستند ازجمله:

• ژنتیک
• تغییرات مغزی
• تروما دوران کودکی مانند سوءاستفاده یا اهمال
• در برخی کودکان، عفونت استرپتوکوکی ممکن است با بروز ناگهانی علائم شبه‌وسواس یا تیک همراه شود، اما این ارتباط هنوز کاملاً اثبات نشده و مورد بحث است

روش های تشخیص اختلال وسواس چیست؟

تشخیص اختلال وسواس با گفت‌وگو و بررسی دقیق علائم انجام می‌شود. روانپزشک یا روانشناس می‌پرسد چه افکاری تکرار می‌شوند، چه رفتارهایی برای کاهش اضطراب انجام می‌شوند، این چرخه چقدر زمان می‌گیرد و چقدر روی زندگی فرد اثر گذاشته است. همچنین لازم است مشکلات مشابه مثل اضطراب، افسردگی، اختلالات روان‌پریشی، اختلالات شخصیت، تیک‌ها، مصرف مواد یا بعضی بیماری‌های جسمی بررسی شوند.

هیچ آزمایش خون، عکس‌برداری یا تست خانگی به تنهایی نمی‌تواند وسواس را قطعی تشخیص دهد. گاهی پزشک برای رد علت‌های جسمی یا دارویی، معاینه یا آزمایش‌هایی را درخواست می‌کند. هدف تشخیص، فقط نام‌گذاری مشکل نیست؛ بلکه باید شدت علائم، نوع وسواس، میزان اختلال عملکرد و بهترین مسیر درمان مشخص شود. برای تشخیص اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) در کودکان و بزرگسالان، روش‌های تشخیصی زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد:

• مصاحبه بالینی با بیمار 
• ابزارهایی مانند مقیاس یل-براون برای وسواس فکری-عملی (Y-BOCS) یا مقیاس وسواس کودکان (CY-BOCS).
• انجام آزمون‌های شخصیت، هوش و کارکردهای شناختی
• آزمایش‌های پزشکی مانند آزمایش خون یا تصویربرداری مغز برای رد سایر علل جسمی اختلال 
• ملاحظه مستقیم رفتارهای وسواسی و اجباری توسط متخصص
• گزارش خود ارزیابی

فرزندت وسواس فکری داره و نمی‌دونی چیکار کنی؟

همین حالا با متخصص ارتباط بگیر.

بهترین دکتر روانشناس ایران

تست وسواس فکری

معمولا انواع تست وسواس فکری می‌تواند به غربالگری علائم و سنجش شدت وسواس کمک کند، اما جای تشخیص تخصصی را نمی‌گیرد. بعضی پرسشنامه‌ها درباره زمان درگیری ذهنی، شدت اضطراب، میزان مقاومت در برابر افکار، رفتارهای اجباری و اثر علائم بر زندگی روزمره سوال می‌پرسند. تست او سی دی یا تست وسواس فکری رایگان در اینترنت ممکن است فقط یک تصویر اولیه بدهد. اگر نتیجه تست بالا بود یا خودتان احساس کردید علائم زندگی‌تان را مختل کرده‌اند، بهتر است برای ارزیابی دقیق‌تر به متخصص سلامت روان مراجعه کنید. تست‌ها زمانی مفیدتر هستند که همراه با مصاحبه بالینی و بررسی سابقه فرد استفاده شوند.

تشخیص با نوار مغز برای وسواس فکری

نوار مغز (EEG) به‌طور معمول برای تشخیص OCD استفاده نمی‌شود و فقط اگر پزشک به تشنج یا سایر اختلالات عصبی مشکوک باشد برای رد علل دیگر علائم درخواست می‌شود. وسواس بیشتر با مصاحبه بالینی، بررسی علائم و پرسشنامه‌های تخصصی ارزیابی می‌شود. نوار مغز فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کند و بیشتر برای بررسی تشنج، برخی اختلالات خواب یا مشکلات عصبی خاص کاربرد دارد.

در برخی پژوهش‌ها از نوار مغز برای مطالعه تفاوت‌های مغزی در افراد مبتلا به وسواس استفاده شده است، اما این به معنی استفاده روزمره از آن برای تشخیص قطعی OCD نیست. اگر فرد علائمی مثل حملات غیرعادی، از دست دادن هوشیاری، تشنج، گیجی شدید یا علائم عصبی داشته باشد، پزشک ممکن است برای بررسی علت‌های دیگر نوار مغز درخواست کند.

برای درمان وسواس فکری چه باید کرد؟

درمان وسواس فکری باید براساس شدت علائم، نوع افکار، رفتارهای اجباری، سن، شرایط جسمی، سابقه درمان و مشکلات همراه انتخاب شود. بهبود علائم و درمان معمولا با روان درمانی، دارو یا ترکیب این ۲ روش انجام می‌شود. هرچه زودتر درمان را شروع کنید می‌توانید از مزمن شدن علائم، افت عملکرد و فرسودگی خانواده جلوگیری کنید. درمان وسواس معمولا از طریق یکی از روش‌های زیر انجام می‌گیرد:

• درمان دارویی با داروهای ضد‌افسردگی مانند انواع سلکتیو سروتونین بازجذب‌کننده (SSRI) یا کلومیپرامین
• داروهای ضد‌اضطراب و آرام‌بخش‌ها
• درمان روان‌شناختی با درمان شناختی-رفتاری (CBT) 
• درمان‌های گروهی یا خانواده‌درمانی
• درمان‌های مکمل مانند تمرینات یوگا و مدیتیشن
• درمان وسواس فکری با لورتا نوروفیدبک
• درمان‌های جراحی در موارد شدید و مقاوم به درمان، مانند تحریک عصب واگ یا سایر اعمال جراحی مغز

متن انگلیسی:
People with fairly mild OCD usually need about 8 to 20 sessions of therapist treatment, with exercises done at home between sessions. If you have more severe OCD, you may need a longer course of treatment
ترجمه متن:
افراد مبتلا به او سی دی متوسط معمولا حدود ۸ تا ۲۰ جلسه به تراپی نیاز دارند، همراه با تمریناتی که در فواصل بین جلسات در خانه انجام می‌شوند. افراد مبتلا به اختلال وسواس شدید به دوره درمان طولانی‌تری نیاز دارند.

به نقل از وب سایت nhs

انواع اختلال وسواس فکری عملی چیست؟

اختلال وسواس فکری عملی (OCD) انواع مختلفی دارد که معمولا بر اساس محتوای فکر وسواسی و نوع رفتار اجباری تقسیم می‌شوند. یک فرد ممکن است همزمان چند نوع وسواس داشته باشد. برای مثال هم از آلودگی بترسد، هم قفل در را بارها چک کند و هم درگیر افکار مزاحم درباره آسیب به دیگران شود. برخی از انواع شایع اختلال وسواس او سی دی عبارتند از:

• وسواس فکری ترس از مرگ
• وسواس فکری ترس از بیماری
• وسواس فکری ترس از اتفاقات بد
• وسواس فکری ترس از دیوانه شدن
• وسواس شستشو
• وسواس دستشویی طولانی
• وسواس فکری جنسی
• وسواس در شستن محل مدفوع
• اختلال وسواس در کودکان
• وسواس فکری تقارن
• کندن وسواسی مو
• وسواس نظم و ترتیب

۱. وسواس فکری ترس از مرگ

وسواس فکری ترس از مرگ زمانی دیده می‌شود که فرد بارها و بارها درگیر فکر مرگ خود یا عزیزانش می‌شود و نمی‌تواند ذهنش را آرام کند. این فکر ممکن است با چک کردن علائم بدن، جست‌وجوی مداوم بیماری‌ها، دعا یا تکرار جمله‌های ذهنی همراه شود. ترس از مرگ تا حدی طبیعی است، اما وقتی تکراری، زمان‌بر و فلج‌کننده شود، باید بررسی شود. هدف درمان این نیست که فرد هرگز به مرگ فکر نکند؛ بلکه باید یاد بگیرد فکر مزاحم را بدون انجام رفتار اجباری تحمل کند و زندگی روزمره را ادامه دهد.

برای درمان همیشگی وسواس‌های فکریت همین الان از متخصص نوبت بگیر.

بهترین دکتر روانکاوی ایران

۲. وسواس فکری ترس از بیماری

در وسواس فکری ترس از بیماری، فرد ممکن است هر علامت بدنی را نشانه بیماری خطرناک بداند. تپش قلب، سردرد، درد شکم یا خستگی می‌تواند باعث جست‌وجوی طولانی در اینترنت، معاینه مکرر بدن یا مراجعه‌های پی‌درپی شود. آرامش بعد از اطمینان گرفتن معمولا کوتاه است و شک دوباره برمی‌گردد. این وضعیت با پیگیری منطقی سلامت فرق دارد. مراقبت از بدن یعنی مراجعه مناسب و انجام بررسی لازم؛ اما وسواس بیماری یعنی ذهن حتی بعد از اطمینان کافی هم آرام نمی‌شود. درمان کمک می‌کند فرد بین هشدار واقعی بدن و اضطراب وسواسی تفاوت بگذارد.

۳. وسواس فکری ترس از اتفاقات بد 

در این نوع وسواس، فرد می‌ترسد اگر کاری را درست انجام ندهد، اتفاق بدی برای خودش یا دیگران رخ دهد. برای مثال ممکن است فکر کند اگر یک جمله را تکرار نکند، برای خانواده‌اش حادثه‌ای پیش می‌آید. این فکر معمولا با رفتارهایی مثل چک کردن، شمارش، دعا، لمس اشیا یا پرهیز همراه می‌شود. مشکل اصلی این است که مغز بین فکر و واقعیت ارتباط بیش از حد می‌سازد. فرد ممکن است بداند این ارتباط منطقی نیست، اما اضطراب او را به انجام رفتار اجباری هل می‌دهد. درمان روی قطع همین ارتباط و کاهش رفتارهای خنثی‌کننده تمرکز دارد.

۴. وسواس فکری ترس از دیوانه شدن

ترس از دیوانه شدن معمولا با فکرهایی مثل «نکند کنترلم را از دست بدهم»، «نکند ناگهان کار خطرناکی کنم» یا «نکند عقلم را از دست داده باشم» دیده می‌شود. این افکار می‌توانند بسیار ترسناک باشند، اما وجود آن‌ها به تنهایی به معنی دیوانه شدن نیست. در وسواس، فرد اغلب از همین فکرها می‌ترسد و برای مطمئن شدن، خودش را بررسی می‌کند. اگر همراه این ترس، توهم، هذیان، رفتارهای بسیار غیرعادی، گیجی شدید، خطر آسیب به خود یا دیگران یا قطع ارتباط با واقعیت وجود دارد، ارزیابی فوری لازم است.

۵. وسواس شستشو

وسواس شستشو یکی از انواع شایع اختلال (OCD) است که به ترس افراطی از آلودگی، میکروب‌ها و بیماری‌ها مربوط است و منجر به رفتارهای مکرر و افراطی شستن دست‌ها و بدن می‌شود. ویژگی‌های اصلی وسواس شستشو عبارتند از:

• ترس مداوم از آلودگی و بیماری‌ها
• شستشوی مکرر دست‌ها و بدن
• صرف زمان طولانی برای شستشو
• پرهیز از تماس با اشیا و افراد
• اضطراب و استرس در صورت ناتوانی در شستشو

۶. وسواس دستشویی طولانی

دستشویی طولانی یکی از انواع شایع اختلال وسواس فکری عملی است که در آن فرد درگیر افکار و ترس‌های افراطی در رابطه با آلودگی و بیماری‌ها می‌شود. این ترس‌ها منجر به رفتارهای مکرر و زمان‌بر شستن دست‌ها و بدن می‌گردد. افراد مبتلا به وسواس دستشویی طولانی، اغلب ساعت‌ها در حمام و دستشویی می‌مانند تا از تمیزی و عاری بودن خود از آلودگی و میکروب‌ها مطمئن شوند.

۷. وسواس فکری جنسی

وسواس فکری جنسی یکی از انواع شایع اختلال وسواس فکری عملی (OCD) است که فرد درگیر افکار، تصاویر و نگرانی‌های مزاحم و ناخواسته در زمینه موضوعات جنسی می‌شود. فرد همواره نگران است که ممکن است بدون قصد، اقدام به رفتارهای جنسی نامتعارف یا غیراخلاقی کند. به منظور کاهش اضطراب و افکار مزاحم، فرد سعی می‌کند از موقعیت‌های جنسی و روابط صمیمی دوری کند. این افکار ممکن است با ارزش‌ها و باورهای فرد تضاد داشته باشند و به همین دلیل شرم، ترس یا اضطراب زیادی ایجاد کنند. وجود این افکار به تنهایی به معنی تمایل واقعی، شخصیت فرد یا قصد انجام آن‌ها نیست.

زندگی با افرادی که وسواس فکری دارند ممکن است چالش‌برانگیز باشد. فرد ممکن است برای آرام شدن، احساساتش را چک کند، از موقعیت‌ها دوری کند، دنبال اطمینان بگردد یا بارها در ذهنش فکر را تحلیل کند. این کارها معمولا وسواس را قوی‌تر می‌کنند. درمان تخصصی کمک می‌کند فرد بدون قضاوت و بدون انجام رفتارهای اجباری، با فکر مزاحم روبه‌رو شود.

۷. وسواس در شستن محل مدفوع

وسواس در شستن محل مدفوع یکی دیگر از اشکال رایج اختلال وسواس فکری عملی است. در این نوع وسواس، فرد درگیر افکار و نگرانی‌های مداوم در مورد آلودگی و آلوده بودن ناحیه مقعد و مدفوع می‌شود. این افراد معمولا بعد از هر بار دفع مدفوع، ساعت‌ها وقت خود را صرف شستن و پاک کردن ناحیه مقعد می‌کنند تا از تمیزی کامل آن اطمینان حاصل کنند. گاهی اوقات آنها حتی چند بار در طول روز این عمل را تکرار می‌کنند.

۸. اختلال وسواس در کودکان

بیماری وسواس در کودکان ممکن است با شستشوی زیاد، چک کردن، تکرار سوال، کندی شدید در انجام تکالیف، ترس از آلودگی، نیاز به تقارن، پرهیز از بعضی لباس‌ها یا گریه هنگام قطع رفتارهای تکراری دیده شود. کودک همیشه نمی‌تواند توضیح دهد چرا این کارها را انجام می‌دهد. والدین بهتر است کودک را سرزنش نکنند و رفتار وسواسی را هم بی‌دلیل همراهی نکنند.

شروع OCD در کودکان معمولا بین ۸ تا ۱۲ سالگی است، اگرچه در موارد نادر ممکن است در سنین کمتر نیز ظاهر شود. بیماری با نوسانات و تغییرات زیادی همراه است به‌خصوص در دوران بلوغ و بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و خانوادگی آن‌ها تاثیر منفی ‌می‌گذارد. درمان کودکان معمولا شامل آموزش والدین، روان درمانی متناسب با سن و در برخی موارد دارو است. اگر علائم ناگهانی و شدید شروع شوند، به‌خصوص همراه با تیک، تغییر رفتاری یا افت شدید عملکرد، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.

۹. وسواس فکری تقارن

در وسواس فکری تقارن، فرد احساس می‌کند اشیا، بدن، حرکت‌ها یا جمله‌ها باید «درست»، «برابر» یا «کامل» باشند. ممکن است مدام وسایل را جابه‌جا کند، جمله‌ای را از نو بگوید، قدم‌ها را بشمارد یا حرکتی را تکرار کند تا حس درستی ایجاد شود. این نوع وسواس همیشه از ترس آلودگی نمی‌آید. گاهی بیشتر با حس ناخوشایند ناقص بودن یا ناهماهنگی همراه است. اگر این رفتارها وقت‌گیر شوند یا فرد نتواند بدون انجام آن‌ها ادامه دهد، درمان می‌تواند به کاهش نیاز به کامل بودن و تحمل حس ناتمامی کمک کند.

۱۰. کندن وسواسی مو

کندن وسواسی مو یا تریکوتیلومانیا حالتی است که فرد میل تکراری و سخت‌مهار به کندن موهای سر، ابرو، مژه یا بخش‌های دیگر بدن دارد. این کار ممکن است هنگام اضطراب، خستگی، تمرکز، بی‌حوصلگی یا حتی بدون آگاهی کامل انجام شود. بعضی افراد قبل از کندن مو تنش زیادی حس می‌کنند و بعد از آن برای مدت کوتاهی آرام می‌شوند.

این رفتار می‌تواند باعث کم‌پشتی مو، زخم پوست، شرم، پنهان‌کاری و دوری از جمع شود. کندن وسواسی مو همیشه دقیقا مثل وسواس فکری عملی نیست، اما از نظر تکراری بودن، سختی کنترل و نیاز به درمان تخصصی به آن نزدیک است. درمان معمولا روی شناخت محرک‌ها، جایگزین کردن رفتارهای کم‌خطرتر و کاهش اضطراب تمرکز دارد.

۱۱. وسواس نظم و ترتیب

وسواس نظم و ترتیب زمانی دیده می‌شود که فرد احساس می‌کند اشیا، کارها یا حتی جمله‌ها باید با نظم خاصی قرار بگیرند تا حس آرامش یا «درست بودن» ایجاد شود. این نظم با مرتب بودن معمولی فرق دارد، چون اگر الگو به هم بخورد، فرد دچار اضطراب، کلافگی یا فشار ذهنی شدید می‌شود.

در این نوع وسواس، رفتارهایی مثل مرتب کردن چندباره وسایل، قرینه کردن اشیا، شمردن، تکرار حرکت‌ها یا شروع دوباره یک کار دیده می‌شود. فرد ممکن است بداند این رفتارها وقت‌گیر هستند، اما تا زمانی که حس کامل بودن ایجاد نشود، نمی‌تواند راحت از آن‌ها دست بکشد. اگر این حالت زمان زیادی بگیرد یا زندگی روزمره را مختل کند، نیاز به بررسی تخصصی دارد.

نوع وسواس فکری عملی	فکر یا ترس اصلی	رفتارهای رایج
وسواس آلودگی	ترس از میکروب، نجاست، بیماری یا کثیفی	شستن، ضدعفونی، پرهیز از تماس
وسواس چک کردن	ترس از خطر، آتش‌سوزی، دزدی یا آسیب	بررسی قفل، گاز، وسایل برقی
وسواس تقارن	نیاز به نظم، تعادل یا درست بودن	مرتب کردن، شمردن، تکرار حرکت
وسواس آسیب	ترس از آسیب زدن یا اتفاق بد	پرهیز، اطمینان‌خواهی، مرور ذهنی
وسواس جنسی	افکار جنسی ناخواسته و آزاردهنده	پرهیز، چک کردن احساسات، اعتراف ذهنی
وسواس بیماری	ترس از ابتلا به بیماری جدی	جست‌وجوی زیاد، معاینه مکرر، اطمینان‌خواهی
وسواس مذهبی یا اخلاقی	ترس از گناه، خطا یا ناپاکی اخلاقی	دعا، تکرار، پرسیدن مداوم، مرور ذهنی

عوارض و خطرات وسواس فکری برای بدن چیست؟

اگرچه عوارض وسواس فکری بر مغز شایع‌تر است اما معمولا این عوارض فقط ذهنی نیست. اضطراب طولانی، خواب ناکافی، تنش عضلانی، خستگی، مشکلات گوارشی، سردرد و تپش قلب می‌تواند با وسواس شدید همراه شود. رفتارهای اجباری هم گاهی به بدن آسیب می‌زنند؛ مثلا شستشوی زیاد پوست را خشک و زخمی می‌کند یا دستشویی طولانی باعث تحریک ناحیه تناسلی و مقعد می‌شود.

وسواس شدید می‌تواند عملکرد تحصیلی، شغلی و خانوادگی را کم کند. فرد ممکن است دیر به کار برسد، از ارتباط اجتماعی دوری کند، از رابطه عاطفی فاصله بگیرد یا به خاطر شرم، علائمش را پنهان کند. در برخی افراد، وسواس با افسردگی، اضطراب، حمله پانیک، تیک، سوءمصرف مواد یا افکار آسیب به خود همراه می‌شود. این موارد نیاز به پیگیری جدی‌تری دارند. برخی از مهم‌ترین عوارض این اختلال عبارتند از:

• اختلال در عملکرد روزانه
• اضطراب و استرس مزمن
• خطر ابتلا به افسردگی پنهان 
• مشکلات در روابط بین‌فردی و اجتماعی
• تنش و تضاد در روابط خانوادگی و شریک زندگی
• آسیب‌های جسمی مانند خشکی پوست و عفونت‌های پوستی
• در موارد شدید، عدم درمان اختلال وسواس باعث ناتوانی و خانه‌نشینی افراد و حتی خودکشی می‌شود

افسردگی و وسواس فکری

افسردگی و اختلال وسواس فکری ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این دو اختلال روانی اغلب به صورت همزمان در یک فرد دیده می‌شوند. به طوری که بر اساس مطالعات گزارش شده، حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد از افراد مبتلا به OCD همزمان دچار افسردگی نیز هستند. این ارتباط دوسویه است، به این معنا که وسواس فکری می‌تواند به ایجاد و تشدید افسردگی منجر شود و همچنین افسردگی نیز می‌تواند بر شدت و پایداری وسواس‌های فکری تاثیر بگذارد. 

نشانه‌هایی مثل ناامیدی شدید، بی‌ارزشی، بی‌خوابی یا پرخوابی، کاهش اشتها، گریه مداوم، کناره‌گیری اجتماعی یا فکر آسیب به خود باید جدی گرفته شوند. اگر وسواس با افسردگی شدید همراه است، درمان باید هر ۲ مشکل را در نظر بگیرد. در این شرایط گاهی ترکیب روان درمانی، دارو و حمایت خانواده لازم است.

متن انگلیسی:
Many people see their symptoms improve with therapy, medication or both. Treatment takes effort, and progress often depends on sticking with it. OCD can cause serious complications if it isn’t managed, but you don’t have to face it alone.
ترجمه متن:
درمانگر یا پزشک شما کمک می‌کند برنامه‌ای را پیدا کنید که بیشترین تناسب را با شرایطتان دارد. بسیاری از افراد با روان درمانی، دارو یا ترکیب هر ۲، بهبود علائم را تجربه می‌کنند. درمان به تلاش نیاز دارد و پیشرفت اغلب به پایبندی به روند درمان وابسته است. وسواس فکری عملی اگر مدیریت نشود، می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند؛ اما لازم نیست به‌تنهایی با آن روبه‌رو شوید.

به نقل از وب سایت my.clevelandclinic

راه های پیشگیری از اختلال وسواس فکری عملی چیست؟

پیشگیری قطعی از اختلال وسواس فکری عملی همیشه ممکن نیست، چون عوامل زیستی و خانوادگی هم در آن نقش دارند. با این حال، می‌توان احتمال شدت گرفتن علائم را کم کرد. مهم‌ترین کار این است که فرد علائم اولیه را بشناسد و پیش از آنکه چرخه وسواس محکم شود، کمک بگیرد. برای پیشگیری از اختلال OCD می‌توان از چند راهکار مهم کمک گرفت:

• افزایش آگاهی عمومی درباره این اختلال روانی و شناخت نشانه‌ها
• مدیریت استرس با خواب کافی، فعالیت بدنی و برنامه روزانه منظم
• شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر ابتلا به OCD و ارجاع به متخصص
• پرهیز از جست‌وجوی افراطی علائم و بیماری‌ها در اینترنت
• استفاده به موقع از داروهای مناسب در کنار درمان‌های روان‌شناختی مانند درمان مواجهه و بازداری پاسخ
• ادامه درمان حتی بعد از بهتر شدن نسبی علائم
• تمرین تحمل شک‌های کوچک به جای پاسخ دادن به هر فکر وسواسی
• کاهش اطمینان‌خواهی مداوم از اطرافیان
• حمایت و پشتیبانی خانواده و جامعه از افراد مبتلا به او سی دی

پزشکان پیشنهادی

۴.۸ (۱۱۶۲ نظر)

دکتر سید محمد هاشمی

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۴.۵ (۱۰۰۶ نظر)

دکتر علی فولادوند

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۵ (۵۴۱ نظر)

محمدعلی داوری دولت آبادی

تخصص روانشناسی

نوبت بگیرید

۴.۶ (۵۰۴ نظر)

دکتر پروفسور شکراله فرخی

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

۴.۸ (۴۳۱ نظر)

دکتر مریم حدادی

تخصص روانشناسی

نوبت بگیرید

۴.۴ (۴۰۶ نظر)

دکتر بهزاد شاکریان

تخصص ایمونولوژی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

وسواس فکری عملی (OCD) نوعی بیماری روانی است که همانند هر بیماری روانی دیگری باید بلافاصله بعد از مشاهده علائم، به‌دنبال راهکارهای درمانی بود، چرا که این عارضه، زندگی را از روال معمول خارج می‌کند. متخصصان و روان‌درمانگرها می‌توانند برنامه درمانی برای مدیریت و کنترل وسواس او سی دی ارائه دهند. وسواس فکری زمانی مهم می‌شود که فکرهای مزاحم و رفتارهای تکراری، آرامش و عملکرد روزانه را مختل کنند. این مشکل فقط حساسیت، تمیزی یا دقت زیاد نیست و می‌تواند شکل‌های مختلفی مثل وسواس شستشو، ترس از بیماری، ترس از مرگ، وسواس جنسی، وسواس تقارن یا دستشویی طولانی داشته باشد. تشخیص درست با بررسی بالینی انجام می‌شود و تست‌های آنلاین یا نوار مغز جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرند. درمان وسواس معمولا با روان درمانی، دارو یا ترکیب این ۲ روش انجام می‌شود و هرقدر زودتر شروع شود، کنترل علائم ساده‌تر خواهد بود. برای درمان این مشکل حتما با بهترین دکتر روانشناس ایران یا بهترین دکتر روانپزشک ایران مشورت کنید.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!