فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید
احساس گزگز یا مورمور شدن در دستها و پاها تجربهای نگرانکننده است که میتواند توجه فرد را به وضعیت سلامت عمومی جلب کند. یکی از پرسشهای رایج در این زمینه، ارتباط میان گزگز دست و پا و کم خونی است؛ زیرا کمخونی با کاهش ظرفیت خون برای حمل اکسیژن و گاهی کمبود مواد ضروری برای عصب همراه میشود. در چنین شرایطی، اعصاب محیطی که حساسترند، زودتر دچار اختلال عملکرد میشوند. اهمیت این موضوع از آن جهت است که گزگز میتواند علامتی اولیه از کمخونیهای تغذیهای یا بیماریهای زمینهای باشد و تشخیص بهموقع آن به پیشگیری از آسیبهای پایدار کمک میکند. بررسی این پیوند برای آگاهی عمومی و تصمیمگیری درمانی اهمیت ویژهای دارد. در این مطلب از دکترتو، با گزگز دست و پا و کمخونی آشنا میشوید.
گزگز دست و پا و کم خونی چه ارتباطی دارند؟
اعصاب محیطی برای کارکرد طبیعی به اکسیژن و مواد مغذی نیاز دارند و وقتی این موارد بهدرستی تامین نشود، ممکن است پیامهای عصبی بهدرستی منتقل نشوند. نتیجه میتواند حس گزگز دست و پا، مور مور شدن، یا حتی بیحسی باشد که خیلی ها آن را با عنوان علائم کم خونی و گزگز دست و پا توصیف میکنند. شدت این حس از خفیف و گذرا تا مداوم و آزاردهنده متغیر است.
در برخی انواع کم خونی، مشکل فقط اکسیژن رسانی نیست و کمبود مواد حیاتی برای سلامت عصب هم وجود دارد. برای مثال ویتامین ب 12 نه تنها برای تولید گلبولهای قرمز سالم ضروری است، بلکه نقش حیاتی در محافظت از غلاف میلین (لایه محافظ اطراف اعصاب) ایفا میکند. زمانی که بدن دچار کمبود B12 میشود، غلاف میلین آسیب میبیند و این وضعیت باعث اختلال در عملکرد عصبها و انتقال سیگنالهای عصبی میشود. در نتیجه، فرد گزگز و بیحسی را در دستها و پاها تجربه میکند. کم خونی و گزگز دست و پا معمولا با این علائم اولیه همراه هستند:
- احساس خستگی یا ضعف
- کاهش اشتها
- سردرد
علل گزگز دست و پا ناشی از کم خونی
گزگز دست و پا ناشی از کمخونی مانند یک علامت هشداردهنده عمل میکند و شما را از وجود یک مشکل در بدن که نیاز به رسیدگی و درمان فوری دارد آگاه میکند. این وضعیت معمولا بی دلیل رخ نمیدهد و میتواند نشانهای از اختلالات زمینهای مختلف باشد. وقتی گزگز به کمخونی مربوط باشد، معمولا یا اکسیژنرسانی به اعصاب کم میشود یا مادهای که برای ساخت و نگهداری عصب لازم است کاهش پیدا میکند.
گاهی هم کمخونی نشانه یک مشکل زمینهای است که خودش میتواند عصب را درگیر کند، مثل سوء جذب یا بیماریهای مزمن. نکته مهم این است که یک نفر ممکن است کم خونی داشته باشد اما گزگز نداشته باشد، و فرد دیگری با کمخونی متوسط دچار گزگز پا شود. به همین دلیل باید علت دقیق کم خونی و مدت زمان آن مشخص شود. برای اینکه تصویر روشن تری داشته باشید، رایج ترین مسیرهایی که می توانند کم خونی و گزگز دست و پا را به هم وصل کنند شامل این موارد است
- کمبود اکسیژن و افت تغذیه عصبی در کمخونیهای شدید یا طولانی
- فقر آهن و تغییر در عملکرد بدن و تحمل فعالیت که میتواند حسهای غیرطبیعی را تشدید کند
- کم خونی ناشی از ویتامین B12 و آسیب تدریجی به اعصاب محیطی
- کاهش تولید گلبول قرمز به دلیل بیماریهای مزمن یا اختلالات مغز استخوان و اثر غیرمستقیم بر عصب
کم خونی داری و دچار گزگز دست و پا شدی؟
برای درمان سریع نوبت بگیر.
۱. کمبود اکسیژن و تأثیر بر اعصاب محیطی
هموگلوبین پروتئینی است که در گلبولهای قرمز خون یافت میشود و وظیفه اصلی آن، انتقال اکسیژن از ریهها به بافتها و اندامهای بدن است. در صورت بروز کم خونی، سطح هموگلوبین کاهش مییابد و به دنبال آن، اکسیژنرسانی به سلولهای بدن (از جمله سلولهای عصبی) دچار اختلال میشود.
این وضعیت باعث اختلال در عملکرد عصبهای محیطی، خصوصا عصبهای واقع در نوک انگشتان دست و پاها میشود. در نتیجه، انتقال پیامهای عصبی مختل شده و فرد ممکن است علائمی مانند گزگز یا سوزنسوزن شدن را تجربه کند. اگر همزمان رنگ پریدگی، تنگی نفس، سردی دست و پا و کاهش انرژی دارید، کمبود اکسیژن یک مسیر مهم برای توضیح کم خونی و گزگز دست و پا است.
| علت گزگز دست و پا و کم خونی | توضیح کوتاه | نتیجه |
|---|---|---|
| کاهش اکسیژنرسانی به اعصاب (کاهش هموگلوبین) | با کم شدن هموگلوبین، اکسیژنرسانی به سلولهای عصبی مختل میشود و پیامهای عصبی درست منتقل نمیشوند | گزگز؛ مورمور شدن؛ سوزنسوزن شدن؛ بیحسی |
| کمبود مواد مغذیِ لازم برای عصب | اعصاب محیطی برای کارکرد طبیعی به مواد مغذی نیاز دارند و در صورت تامیننشدن، انتقال پیام عصبی مختل میشود | گزگز و بیحسی (بسته به شدت و مدت) |
| کمبود ویتامین B12 و آسیب غلاف میلین | B12 برای محافظت از غلاف میلین ضروری است؛ کمبود آن باعث آسیب میلین و اختلال سیگنالدهی عصبی میشود | گزگز و بیحسی در دستها و پاها |
| فقر آهن و کاهش اکسیژنرسانی/اختلالات مرتبط | کمبود آهن میتواند اکسیژنرسانی به اعصاب محیطی را کاهش دهد و حسهای غیرطبیعی را تشدید کند | گزگز یا بیحسی (میتواند تشدید شود) |
۲. فقر آهن و عملکرد عصبی بدن
آهن در بسیاری از فرایندهای زیستی مهم در مغز نقش دارد که از جمله آنها میتوان به انتقال اکسیژن، سنتز میلین و سنتز ناقلهای عصبی اشاره کرد. میلین به انتقال سریعتر و دقیقتر پیامهای عصبی کمک میکند. کمبود آهن، میتواند باعث انتقال ناقص یا آهسته پیامهای عصبی شود و علائمی مثل بیحسی گزگز دست و پا را ایجاد کند.
از طرف دیگر، ناقلهای عصبی نظیر دوپامین، سروتونین و نوراپینفرین نیز مواد شیمیاییای هستند که پیامها را بین سلولهای عصبی رد و بدل میکنند و برای عملکرد درست آنها، وجود آهن ضروری است. زمانی که آهن بدن کم باشد این ناقلها به درستی ساخته نمیشوند و در نتیجه فرد خوابآلودگی، بیحوصلگی، اختلال تمرکز و حتی گزگز را تجربه میکند. البته چون گزگز می تواند علت های زیادی داشته باشد، وجود فقر آهن به تنهایی برای نتیجه گیری قطعی کافی نیست و باید سایر علت ها هم بررسی شوند.
گزگز دست و پا، کم خونی و درد پا با هم مرتبطند؟
۳. کم خونی ناشی از ویتامین B12
کمبود ویتامین B12 علاوه بر کمخونی، میتواند به اعصاب محیطی آسیب بزند و علامتهای عصبی واضح ایجاد کند. در این حالت گزگز دست و پا ممکن است همراه بیحسی، احساس برقگرفتگی خفیف، اختلال تعادل یا کاهش حس موقعیت اندامها باشد. چون B12 برای سلامت پوشش محافظ عصب ضروری است، کاهش آن میتواند باعث کمخونی و سوزن سوزن شدن بدن شود حتی وقتی عدد هموگلوبین خیلی پایین نیست.
متن انگلیسی:
به نقل از webmd
People whose anemia is caused by a deficiency of Vitamin B12 may have these symptoms: A tingling, “pins and needles” sensation in the hands or feet. Lost sense of touch. A wobbly gait and difficulty walking.
ترجمه فارسی:
افرادی که کم خونی آنها به دلیل کمبود ویتامین B12 ایجاد شده است ممکن است این علائم را داشته باشند: گزگز و احساس سوزن سوزن شدن در دست ها یا پاها، کاهش یا از دست دادن حس لمس، راه رفتن ناپایدار و مشکل در راه رفتن.
۴. عدم تولید گلبول قرمز توسط بدن
گاهی مشکل از کمبود مواد اولیه نیست و بدن به دلایل مختلف گلبول قرمز کافی تولید نمیکند. بیماریهای مزمن، التهاب طولانیمدت، مشکلات کلیه، برخی داروها یا اختلالات مغز استخوان میتوانند تولید گلبول قرمز را کاهش دهند و کمخونی ایجاد کنند. در این حالت ممکن است گزگز دست و پا مستقیم از کمخونی نباشد و بیشتر به علت زمینهای مرتبط باشد، اما کمخونی میتواند علائم را شدیدتر کند. اگر گزگز با کاهش وزن بی دلیل، تب طولانی، کبودی آسان یا خستگی غیرعادی همراه است، بررسی تخصصیتر ضروری میشود.
راه های تشخیص گزگز دست و پا ناشی از کم خونی
اولین قدم تشخیص کم خونی گزگز دست و پا این است که مشخص شود واقعا کمخونی وجود دارد یا نه و اگر هست از چه نوعی است. برای تشخیص دقیق، پزشک ابتدا معاینه فیزیکی انجام میدهد و درباره سابقه پزشکی و خانوادگیتان از شما سوال میپرسد. سپس پزشک علائم همراه مثل رنگ پریدگی، تپش قلب، تنگی نفس، سردی اندام ها و ضعف را بررسی می کند تا احتمال ارتباط گزگز دست و پا و کم خونی روشن تر شود. همچنین سوالاتی در مورد زمان شروع گزگز، محل آن، مداوم یا متناوب بودن، و اینکه با فعالیت یا شبها بدتر می شود یا نه. معاینه عصبی ساده هم کمک میکند بفهمیم گزگز صرفا حسی است یا با کاهش قدرت و رفلکس ها همراه شده است.
از نظر آزمایشگاهی، معمولا آزمایش کم خونی شامل شمارش کامل خون برای تایید کمخونی و نوع آن انجام میشود و در صورت نیاز بررسی ذخایر آهن مثل فریتین و آهن سرم و شاخصهای دیگر درخواست میشود. اگر شک به کمبود ویتامین B12 وجود داشته باشد، اندازه گیری B12 و گاهی فولات اهمیت دارد، چون کمخونی و گزگز دست و پا در این وضعیت میتواند همزمان رخ دهد. در برخی موارد، پزشک برای رد کردن علتهای دیگر گزگز مثل دیابت یا کم کاری تیروئید، آزمایش قند خون و تی اس اچ را هم پیشنهاد میکند. اگر گزگز شدید یا پیشرونده باشد، تستهای عصبی مثل نوار عصب و عضله ممکن است مطرح شود.
راه های درمان گزگز دست و پا ناشی از کم خونی
برای درمان گزگز دست و پا ناشی از کم خونی، ابتدا باید علت اصلی کمخونی شناسایی و برطرف شود؛ زیرا با درمان کم خونی، گزگز نیز بهبود مییابد. بخشی از کمخونیها (مثل برخی موارد فقر آهن یا کمبود ویتامینها) با درمان علت و مکمل قابل بهبودند؛ اما بعضی انواع کمخونی به بیماریهای زمینهای جدی مرتبطاند و نیاز به ارزیابی تخصصی دارند. برخی از روشهای درمانی که پزشکان برای بهبود کمخونی توصیه میکنند عبارتند از:
- مصرف مکمل آهن که معمولا به صورت قرص یا کپسول عرضه میشوند و باید همراه با یک لیوان آب مصرف شوند. دوز دقیق مصرف این مکملها نسبت به شرایط فرد و تشخیص پزشک تعیین میشود
- مکملهای ویتامین B12 نیز در تولید گلبولهای قرمز سالم نقش مهمی دارند و ممکن است به عنوان بخشی از درمان تجویز شوند، خصوصا اگر کم خونی ناشی از کمبود این ویتامین باشد
- در برخی موارد، برای جبران گلبولهای قرمز از دست رفته، به انتقال خون نیاز است
- در موارد نادر، اگر کمخونی ناشی از خونریزی داخلی باشد، ممکن است انجام جراحی برای رفع منبع خونریزی ضروری باشد
همزمان میتوان برای کاهش گزگز، روی سبک زندگی هم کار کرد تا اعصاب تحت فشار کمتر قرار بگیرند. خواب کافی، آبرسانی مناسب، قطع مصرف الکل، و تنظیم قند خون در افراد مستعد میتواند شدت علائم را کمتر کند. اگر گزگز با درد یا بیحسی همراه باشد، پزشک ممکن است بر اساس علت، درمانهای حمایتی عصبی هم در نظر بگیرد اما این بخش جایگزین درمان کم خونی نیست. خوددرمانی با مکمل ها بدون آزمایش هم توصیه نمیشود، چون مصرف بیهدف قرص کم خونی، آهن یا ویتامینها میتواند تشخیص را به تعویق بیندازد یا برای بعضی افراد مناسب نباشد.
دنبال راه درمان گزگز دست و پا ناشی از کم خونی هستی؟ همین الان از دکتر نوبت بگیر.
عوارض گزگز دست و پا ناشی از کم خونی
اگر گزگز دست و پا و کم خونی درمان نشود، وضعیت به تدریج بدتر شده و میتواند به عوارض خطرناکی منجر شود. از طرف دیگر، گاهی گزگز علامت یک بیماری زمینهای مهم است که کمخونی هم یکی از نشانههای آن است. برای مثال خونریزی پنهان گوارشی، بیماریهای التهابی مزمن یا اختلالات خونسازی میتوانند باعث کمخونی شوند و علائم عمومی مثل ضعف و کاهش وزن ایجاد کنند. برخی از عوارض کم خونی مرتبط با گزگز دست و پا عبارتند از:
- زنان بارداری که کم خونی درمان نشده دارند بیشتر در معرض عوارض نامطلوب هنگام زایمان قرار دارند
- کمخونی باعث میشود که قلب برای جبران کمبود اکسیژن در خون، خون بیشتری پمپاژ کند. با گذشت زمان، این وضعیت میتواند منجر به ضربان نامنظم قلب، بزرگ شدن قلب و حتی نارسایی قلبی شود
- کمخونی شدید یا ناشی از علل خاص میتواند خطرناک و حتی تهدیدکننده حیات باشد
پیشگیری از گزگز دست و پا ناشی از کم خونی
برخی از انواع کم خونی (از جمله کم خونیهای ارثی) قابل پیشگیری نیستند. با این حال میتوانید با گنجاندن غذاهای غنی از آهن در رژیم غذایی برای افراد مبتلا به کم خونی، از گزگز دست و پا ناشی از کم خونی فقر آهن پیشگیری کنید. بدن معمولا آهن موجود در غذاهای حیوانی را راحتتر جذب میکند. پیگیری دورهای آزمایش در افراد پرخطر هم کمک میکند کم خونی قبل از اینکه به علائم عصبی مثل گزگز برسد شناسایی شود.
همچنین مدیریت علتهای شایع از تکرار مشکل جلوگیری می کند، مثلا درمان خونریزیهای شدید قاعدگی، کنترل بیماریهای گوارشی و رسیدگی به سوء جذب. اگر سابقه کمخونی دارید، مهم است درمان را نیمهکاره رها نکنید و دوره مکمل را طبق برنامه ادامه دهید تا ذخایر بدن کامل شود. ورزش سبک و منظم و خواب کافی میتواند تحمل بدن را بالا ببرد، اما جایگزین درمان کم خونی نیست. در نهایت، پیشگیری یعنی اینکه اجازه ندهیم گزگز دست و پا و کم خونی با هم مزمن شوند و روی کیفیت زندگی اثر بگذارند.
4.6 (1359 نظر)5 (1011 نظر)4.7 (559 نظر)5 (363 نظر)4.9 (335 نظر)4.9 (302 نظر)نتیجه گیری
گزگز دست و پا و کم خونی ارتباط نزدیکی با هم دارند و نشاندهنده وجود اختلال در سیستم عصبی یا کاهش اکسیژنرسانی به بدن هستند. این وضعیت معمولا با علائم دیگری نظیر احساس ضعف، خستگی، سرگیجه و زرد شدن پوست نیز همراه است. نادیده گرفتن این علائم میتواند زمینه را برای بروز عوارض جدیتری همچون زایمان زودرس در زنان باردار، نارسایی قلبی و حتی مرگ فراهم کند. با این حال خوشبختانه اکثر انواع کم خونی به راحتی قابل تشخیص و درمان هستند. کافیست در صورت بروز مشکل به یک پزشک عمومی مراجعه کنید تا در صورت نیاز، شما را به متخصص خون یا سایر متخصصین مربوطه ارجاع دهد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
سلام خسته نباشید…من ۲۸ساله هستم بعد از زایمان دچار کمخونی شدم الان یک سال میگذره ولی الان دستوپام خواب میره ..احساس خستگی دارم …پاهام گز گز میکنن ..وحتی زانودرد شدید هم گرفتم نمیدونم ربط داره به کم خونی یان ….اگه میشع راهنماییم کنید
سلام
علائمی مثل خواب رفتن دست و پا، گزگز و خستگی بعد از زایمان میتواند مرتبط با کمخونی، کمبود ویتامینهایی مثل B12 یا فولات، یا مشکلات عصبی باشد. زانو درد شدید ممکن است به دلایل اسکلتی یا مفصلی هم باشد و لزوماً به کمخونی ربط ندارد. توصیه میشود به پزشک داخلی یا متخصص خون مراجعه کنید تا آزمایشهای کامل خون، سطح ویتامینها و بررسی عصبی انجام شود تا علت دقیق مشخص شود و درمان مناسب آغاز گردد.
متخصص داخلی
گز دست وپا دارم خواب رفتگی دست دارم انگار دستمو برق گرفته احساس سردی درشب دارم
سلام، علائم شما مثل گزگز دست و پا، خواب رفتگی و احساس سردی شبانه میتواند ناشی از مشکلات عصبی، کمبود ویتامینهای گروه B، دیابت، مشکلات تیروئید یا گردش خون ضعیف باشد. بهتر است برای تشخیص دقیق به پزشک داخلی یا متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا معاینات لازم و در صورت نیاز آزمایشهای خون و نوار عصب انجام شود و علت مشخص و درمان مناسب شروع شود.
متخصص مغزواعصاب