بارداری یکی از تجربه‌های بی‌نظیر برای مادران و پدران است. در این دوره اتفاقات مختلفی می‌افتد که دانستن آنها خالی از لطف نیست. پس از مثبت شدن تست، مراقبت‌های بارداری برای حفظ سلامت مادر و بررسی رشد جنین اهمیت پیدا می‌کنند. تغذیه، مصرف دارو، ورزش، رابطه جنسی، آزمایش‌های دوره‌ای و شناخت علائم خطر از موضوعات مهم این دوران هستند. در این مقاله از دکترتو مراحل اقدام برای بارداری تا زایمان و مهمترین نکاتی را که مادران، پدران و افراد در آستانه فرزندآوری باید بدانند مرور می‌کنیم. در دکترتو می‌توانید با بهترین پزشکان متخصص زنان و زایمان در شهر خود مثل دکتر زنان تهران، دکتر چکاپ بارداری تهران یا دکتر مامایی تهران آشنا شوید، با آنها به صورت تلفنی یا آنلاین مشورت کنید و همچنین برای دریافت نوبت ویزیت حضوری اقدام کنید.
بارداری چه زمانی اتفاق می افتد؟
بارداری از لقاح تخمک و اسپرم آغاز میشود و پس از لانه‌گزینی تخمک بارورشده در رحم ادامه پیدا می‌کند. برای کسانی که قصد فرزندآوری دارند، شناخت زمان تخمک‌گذاری، مراقبت‌های پیش از بارداری و داشتن رابطه در روزهای بارور می‌تواند احتمال بارداری را بیشتر کند. با این حال، حتی در زوج‌های سالم نیز بارداری همیشه در اولین ماه اقدام اتفاق نمی‌افتد.
لقاح معمولا در لوله رحمی اتفاق می‌افتد. سپس تخمک بارورشده تقسیم میشود، به سمت رحم حرکت می‌کند و در پوشش داخلی رحم لانه‌گزینی می‌کند. با ادامه این فرایند، هورمون بارداری افزایش پیدا می‌کند. احتمال لقاح در تمام روزهای چرخه قاعدگی یکسان نیست. اسپرم می‌تواند چند روز در دستگاه تناسلی زن زنده بماند، اما تخمک پس از آزاد شدن زمان بسیار کوتاه‌تری برای بارور شدن دارد. به همین دلیل چند روز قبل از تخمک‌گذاری و روز تخمک‌گذاری مهمترین بخش پنجره باروری هستند.
۱. قبل از بارداری چه کنیم؟
مراقبت پیش از بارداری بهتر است قبل از قطع روش جلوگیری آغاز شود. هدف اقدامات قبل از بارداری و مراقبت‌ها آماده کردن بدن برای بارداری و شناسایی عواملی است که می‌توانند بر سلامت مادر یا جنین اثر بگذارند. بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، واکسیناسیون، وزن، تغذیه و سبک زندگی باید بررسی شوند. مصرف اسیدفولیک نیز بهتر است پیش از بارداری آغاز شود. در افرادی که بیماری زمینه‌ای یا سابقه بارداری پرخطر دارند، مشاوره پیش از اقدام اهمیت بیشتری دارد. قبل از بارداری به نکات زیر توجه کنید:
- تحت نظر گرفتن عادت ماهانه و زمان تخمک گذاری
- شروع مصرف اسیدفولیک با مقدار متناسب با شرایط فرد
- ترک سیگار و مواد مخدر
- پرهیز از مصرف الکل
- رسیدن به وزن مناسب بارداری
- داشتن تغذیه متعادل
- کنترل دیابت، فشار خون و بیماری‌های تیروئید
- بررسی داروهای مصرفی
- بررسی وضعیت واکسیناسیون
- توجه به سلامت دهان و دندان
- کنترل بیماری‌های مزمن
- توجه به سلامت روان
- بررسی سابقه بیماری‌های ژنتیکی در صورت وجود عوامل خطر
۲. بعد از اقدام به بارداری چه کنیم؟
بعد از رابطه جنسی نیاز به کار خاصی برای هدایت اسپرم به رحم نیست. بالا نگه داشتن پاها، قرار دادن بالش زیر لگن، دراز کشیدن طولانی یا استفاده از روش‌های خانگی، احتمال بارداری را به‌طور اثبات‌شده افزایش نمی‌دهند. اسپرم‌های متحرک خیلی زود وارد مسیر دستگاه تناسلی می‌شوند و خروج مقداری مایع منی از واژن پس از رابطه نیز طبیعی است.
پس از اقدام به بارداری بهتر است مصرف اسیدفولیک و سبک زندگی سالم ادامه پیدا کند. مصرف خودسرانه دارو یا مکمل نیز مناسب نیست. اگر قاعدگی در موعد موردانتظار شروع نشد، می‌توان تست بارداری انجام داد. انجام تست خیلی زود ممکن است نتیجه منفی کاذب ایجاد کند؛ بنابراین در صورت تاخیر قاعدگی و منفی بودن تست، گاهی تکرار آن لازم است.
۳. برای افزایش احتمال بارداری چه کنیم؟
مهمترین اقدام برای افزایش احتمال بارداری، داشتن رابطه منظم در پنجره باروری است. تعیین یک ساعت یا وضعیت خاص برای رابطه ضروری نیست. در چرخه‌های منظم می‌توان زمان تقریبی تخمک‌گذاری را از طول چرخه تخمین زد. در چرخه‌های نامنظم، این محاسبه دشوارتر است و تست‌های تخمک‌گذاری می‌توانند کمک‌کننده باشند. سلامت باروری مرد نیز به اندازه سلامت باروری زن اهمیت دارد. برای افزایش شانس بارداری کارهای زیر را انجام دهید:
- داشتن رابطه منظم بدون روش جلوگیری
- داشتن رابطه در روزهای نزدیک به تخمک‌گذاری
- شناخت طول چرخه قاعدگی
- مصرف اسیدفولیک پیش از بارداری و داشتن رژیم غذایی متعادل
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار و پرهیز از مواد مخدر
- کنترل بیماری‌های زمینه‌ای
- بررسی مشکلات باروری هر ۲ شریک در صورت طولانی شدن زمان اقدام
۴. بهترین زمان برای بارداری کی است؟
بهترین زمان برای اقدام به بارداری، پنجره باروری است؛ یعنی چند روز قبل از تخمک‌گذاری تا زمان نزدیک به آزاد شدن تخمک. احتمال لقاح در این دوره بیشتر است، زیرا اسپرم می‌تواند چند روز زنده بماند و منتظر آزاد شدن تخمک باشد. در یک چرخه ۲۸ روزه، تخمک‌گذاری ممکن است نزدیک میانه چرخه اتفاق بیفتد، اما روز چهاردهم قانون ثابتی برای همه افراد نیست و بهترین زمان بارداری برای همه ثابت نیست.
تخمک‌گذاری معمولا حدود ۱۴ روز پیش از شروع قاعدگی بعدی رخ می‌دهد. بنابراین در چرخه‌های کوتاه‌تر یا بلندتر، زمان آن نیز تغییر می‌کند. اگر می‌خواهید باردار شوید، بهتر استچند ماه قبل از اقدام به بارداری، به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای یا سابقه بارداری پرخطر داشته‌اید، برای مشاوره قبل از بارداری به پزشک مراجعه کنید تا بر اساس شرایط فردی شما اقدامات لازم برنامه‌ریزی شود.
۵. باردار شدن چگونه است؟
باردار شدن حاصل یک فرایند چندمرحله‌ای است و صرف ورود اسپرم به واژن به معنی وقوع قطعی بارداری نیست. تخمک باید در زمان مناسب آزاد شود، اسپرم سالم به آن برسد، لقاح انجام شود و تخمک بارورشده نیز بتواند در رحم لانه‌گزینی کند. اختلال در هر مرحله می‌تواند احتمال بارداری را کاهش دهد. مراحل اصلی بچه دار شدن شامل موارد زیر هستند:
- تخمک‌گذاری: آزاد شدن تخمک بالغ از تخمدان
- ورود اسپرم: ورود اسپرم‌ها به دستگاه تناسلی زن
- حرکت اسپرم: حرکت اسپرم از دهانه رحم به سمت لوله رحمی
- لقاح: ورود یک اسپرم به تخمک و تشکیل سلول تخم
- تقسیم سلولی: شروع تقسیم سلول‌های تخمک بارورشده
- حرکت به سمت رحم: انتقال ساختار در حال رشد به رحم
- لانه‌گزینی: اتصال آن به پوشش داخلی رحم
- افزایش هورمون بارداری: افزایش هورمون پس از شروع لانه‌گزینی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت betterhealth
«Pregnancy (or gestation) is calculated as 40 weeks and starts from the first day of your last menstrual period. Pregnancy is classified into 3 stages known as trimesters.»
ترجمه متن:
«بارداری به ۴۰ هفته حاملگی گفته میشود که از اولین روز آخرین پریود شما شروع میشود. حاملگی به ۳ دوره سه ماهه به نام تریمستر شناخته میشود.»
۶. بدون دخول امکان بارداری وجود دارد؟
احتمال بارداری بدون دخول کامل بسیار کمتر است اما همچنان امکان بارداری وجود دارد. برای وقوع بارداری باید اسپرم زنده به دستگاه تناسلی زن برسد. اگر مایع منی مستقیما روی ورودی واژن یا بسیار نزدیک به آن ریخته شود، احتمال ورود اسپرم وجود دارد. تماس دست یا وسیله آغشته به منی تازه با واژن نیز از نظر تئوری می‌تواند احتمال بسیار کمی ایجاد کند.
از کجا بفهمیم بارداریم؟
تست بارداری، برای آن دسته از افرادی که در تلاش برای باردار شدن هستند، شروع علائم بارداری یا در صورت شکست روش‌های پیشگیری از بارداری، بهترین گزینه برای رفع ابهامات و نگرانی‌ها است. یکی از روش‌ها هم استفاده از بی بی چک است. بی بی چک روشی قطعی برای تشخیص بارداری نیست، اما می‌تواند شما را برای بررسی حاملگی تشویق کند. دو نوع تست حاملگی اصلی وجود دارد: آزمایش خون و آزمایش ادرار.
برای انجام تست بارداری، آزمایشگاه به نمونه‌ی ادرار یا نمونه‌ی خون شما نیاز دارد. خون یا ادرار برای یافتن هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) بررسی میشود. در اوایل بارداری سطح این هورمون معمولا هر ۴۸ تا ۷۲ ساعت دو برابر میشود و در هفته‌های هشتم تا یازدهم به اوج خود می‌رسد و بعد از کمی کاهش، ثابت میشود. برای انجام تست باردرای بهتر است با بهترین دکتر زنان و زایمان ایران مشورت کنید.
علائم بارداری کدامند؟
معمولا شروع تجربهی علائم بارداری در هر خانمی متفاوت است. برخی از زنان ممکن است پس از گذشت ۱ تا ۲ هفته از بارداری اولین علائم را تجربه کنند، در حالیکه تجربهی نشانه‌های بارداری برای برخی افراد ممکن است ماه‌ها طول بکشد. این موضوع به توانایی خانم‌ها در تشخیص تغییراتی است که در بدن اتفاق می‌افتد. اما راه‌هایی وجود دارد که بدانید باردار هستید. علائمی که در مادر باردار ممکن است دیده شوند شامل موارد زیر هستند:
- قطع پریودی یا آمنوره
- احساس حالت تهوع در طول روز یا حالت تهوع صبحگاهی
- گرفتگی عضلات
- خونریزی خفیف واژینال
- خستگی و بی‌حالی
- کمردرد
- سردرد
- سرگیجه
- ویار
- نوسانات خلقی
علائم بارداری دوقلو و چندقلو
علائم بارداری دوقلو یا چندقلویی در بسیاری از موارد تفاوت مشخصی با بارداری تک‌قلویی ندارند. بعضی مادران تهوع، خستگی یا افزایش اندازه رحم بیشتری تجربه می‌کنند و مقدار هورمون بارداری نیز ممکن است بالاتر باشد، اما هیچ‌کدام از این موارد برای تشخیص دوقلویی کافی نیستند. بنابراین نمی‌توان فقط از روی شدت ویار، نتیجه تست یا بزرگی شکم تعداد جنین‌ها را تعیین کرد.
علائم خطر در بارداری
اطلاع از علائم خطر در بارداری به شما کمک می‌کند تا از خودتان و کودکی که در درونتان رشد می‌کند مراقبت کنید و در صورت نیاز، به موقع خود را به پزشک یا مراکز درمانی برسانید. برخی علائم مانند خونریزی، نسبت به زمانی که برای مادر حامله اتفاق می‌افتد، می‌تواند عادی یا خطرناک باشد. مهمترین نشانه‌های خطرناک در بارداری عبارتند از:
- خونریزی در بارداری
- درد شکم
- ورم دست و پا و افزایش وزن ناگهانی
- خارش شدید
- دیابت بارداری و علائم آن
مراقبت های بارداری کدامند؟
مراقبت از بارداری مجموعه‌ای از اقدامات قبل و در طول بارداری است که برای کاهش عوامل خطر و حفظ سلامت مادر و جنین انجام میشود. پیش از بارداری، کنترل بیماری‌ها، اصلاح سبک زندگی و مصرف اسیدفولیک اهمیت دارد. پس از بارداری نیز ویزیت‌های منظم، تغذیه، فعالیت بدنی مناسب، بررسی داروها و آزمایش‌های دوره‌ای به این مراقبت‌ها اضافه می‌شوند. اگر هنوز متخصص زنان خود را انتخاب نکرده‌اید، با استفاده از اپلیکیشن دکترتو می‌توانید از متخصص زنان و زایمان مورد نظر در هر ساعت از شبانه‌روز نوبت بگیرید.
۱. نکات مربوط به کارهای روزمره در بارداری
بیشتر فعالیت‌های روزمره و خانه تکانی در بارداری با توجه به نکات احتیاطی قابل انجام هستند. بارداری به معنی استراحت مطلق نیست و ادامه فعالیت معمول می‌تواند به حفظ آمادگی جسمانی کمک کند. با بزرگ شدن رحم، مرکز ثقل بدن تغییر می‌کند و احتمال کمردرد یا زمین خوردن افزایش پیدا می‌کند. بنابراین شدت و نوع فعالیت باید با تغییرات بدن هماهنگ شود. در انجام کارهای روزانه به نکات زیر توجه کنید:
- از بلند کردن اجسام بسیار سنگین پرهیز کنید
- هنگام نظافت از تهویه مناسب استفاده کنید
- مواد شوینده مختلف را با هم ترکیب نکنید
- مدت طولانی بدون حرکت نایستید یا ننشینید
- برای کار در ارتفاع از صندلی یا نردبان ناپایدار استفاده نکنید
- هنگام احساس ضعف، سرگیجه یا درد فعالیت را متوقف کنید
۲. رابطه جنسی در دوران بارداری
در بیشتر بارداری‌های طبیعی و بدون عارضه، سکس در بارداری ایمن است و به جنین آسیب نمی‌زند. جنین داخل رحم توسط ساختارهای محافظتی احاطه شده است. رابطه جنسی معمول نیز در بارداری سالم از علت‌های معمول سقط محسوب نمی‌شود. با بزرگ شدن شکم ممکن است انتخاب وضعیت راحت‌تر برای رابطه لازم باشد. وجود لکه‌بینی یا گرفتگی خفیف بعد از رابطه همیشه نشانه مشکل جدی نیست، اما خونریزی قابل‌توجه، درد شدید یا خروج مایع نیاز به بررسی دارد.
۳. حرکات ورزشی مناسب در بارداری
ورزش در بارداری از مهمترین فعالیت‌هایی است که مادر می‌تواند انجام دهد. این کار به تقویت عضلات او می‌پردازد و آسیب‌های ناشی از بارداری را به حداقل می‌رساند. از طرفی می‌توان از انجام این ورزش‌ها به یک زایمان راحت‌تر رسید. همچنین تحمل سختی‌های ناشی از تغییرات دوران بارداری ساده‌تر میشود و همه چیز برای مادر باردار بهتر میشود.
توجه داشته‌باشید که همه‌ی مادران باردار برای ورزش کردن خود باید با پزشک مشورت کنند. گاهی برخی از مادران باید استراحت مطلق داشته‌باشند و ورزش می‌تواند به آنها آسیب برساند. در مواردی که می‌توان ورزش کرد، روش‌های زیر می‌توانند بسیار موثر باشند. یکی از مهمترین آموزش‌هایی که در کلاس‌های آمادگی برای زایمان فیزیولوژیک به مادر باردار داده‌می‌شود، ورزش‌های مناسب دوران بارداری است.
۴. انجام کارهای زیبایی در بارداری
ایمنی روش‌های زیبایی در بارداری به نوع ماده یا فناوری مورد استفاده بستگی دارد. درباره بعضی اقدامات انتخابی، مطالعات کافی روی زنان باردار وجود ندارد و به همین دلیل به تعویق انداختن آنها تا پس از بارداری انتخاب محتاطانه‌تری است. رنگ مو، لیزر، تزریق‌های زیبایی و اقدامات دندانپزشکی نیز شرایط یکسانی ندارند و نباید همه آنها را در یک گروه قرار داد. برای اطلاعات اختصاصی می‌توانید مقاله‌های لیزر موهای زائد در بارداری و لمینت دندان برای زنان باردار را بخوانید.
۵. خوراکی های مجاز و غیر مجاز بارداری
نیاز بدن به مواد مغذی در طول بارداری افزایش می‌یابد. غذا، اولین منبع تغذیه کودک در شکم مادر است. بنابراین مادر باید غذاهایی بخورد که سرشار از مواد مغذی باشند. تغذیه مناسب رشد کودک را تقویت می‌کند. مادر باردار به کمک یک راهنمای ساده تغذیه، مسیر خود به سمت زایمانی آسان را فراهم کند. نکات مهم تغذیه بارداری عبارتند از:
- از مصرف گوشت خام یا نیم‌پز پرهیز کنید
- از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه و محصولات پرخطر تهیه‌شده از آنها اجتناب کنید
- میوه و سبزی را به‌خوبی بشویید
- از ماهی‌های دارای جیوه زیاد پرهیز کنید
- مصرف کافئین را محدود کنید
- الکل مصرف نکنید
- غذا را در دمای مناسب نگهداری کنید
- پروتئین، سبزیجات، میوه و غلات متنوع مصرف کنید
- از رژیم‌های محدودکننده غیرضروری خودداری کنید
۶. مصرف دارو در بارداری
ایمنی یک دارو در بارداری به ماده فعال، مقدار مصرف، مدت استفاده، هفته بارداری و بیماری مادر بستگی دارد. حتی داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها و محصولات گیاهی نیز ممکن است برای همه مراحل بارداری مناسب نباشند. از طرف دیگر، قطع خودسرانه بعضی داروهای ضروری می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک‌تر از ادامه درمان باشد. قبل از مصرف هر دارو، داروهای مجاز در بارداری را با پزشک خود چک کنید.
۷. آزمایش ها و معاینات بارداری
معاینات و آزمایش های بارداری برای بررسی سلامت مادر، شناسایی برخی بیماری‌ها و پیگیری رشد جنین انجام می‌شوند. همه آزمایش‌ها برای همه زنان یکسان نیستند و بعضی بررسی‌ها با توجه به سن، سابقه خانوادگی، بیماری‌های مادر و نتایج غربالگری‌های قبلی پیشنهاد می‌شوند. آزمایش تعیین جنسیت در بارداری هم یکی دیگر از آزمایشاتی است که والدین می‌توانند در مورد آن تصمیم بگیرند.
۸. چه کارهایی در بارداری ممنوع است؟
همه فعالیت‌ها در بارداری ممنوع نیستند و استراحت مطلق برای یک بارداری سالم به‌طور معمول لازم نیست. با این حال، برخی مواد و فعالیت‌ها خطر شناخته‌شده دارند و باید کنار گذاشته شوند. در بارداری‌های پرخطر نیز ممکن است محدودیت‌های بیشتری براساس وضعیت مادر یا جنین توصیه شوند. مواردی که باید از آنها پرهیز شود یا محدودیت جدی دارند عبارت‌اند از:
- مصرف الکل، سیگار و دخانیات
- مصرف خودسرانه دارو
- مواد غذایی پرخطر
- گوشت و تخم‌مرغ خام یا نیم‌پز
- فعالیت‌های دارای خطر زیاد افتادن و ورزش‌های برخوردی
- غواصی
- قرار گرفتن طولانی در گرمای شدید
- مواجهه غیرضروری با مواد شیمیایی سمی
| کارهای ممنوع بارداری | وضعیت در بارداری | کار جایگزین یا روش ایمن‌تر |
|---|---|---|
| حد مجاز استفاده از موبایل در بارداری | حد زمانی مشخصی برای جلوگیری از آسیب جنین تعیین نشده است. استفاده طولانی می‌تواند خواب، تحرک و وضعیت گردن را مختل کند. | زمان استفاده را متعادل کنید، وقفه حرکتی داشته باشید و استفاده شبانه را کاهش دهید. |
| بد نشستن در بارداری | معمولا برای جنین خطر مستقیم ندارد، اما می‌تواند کمردرد و ناراحتی عضلانی را بیشتر کند. | کمر را حمایت کنید و هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه وضعیت بدن را تغییر دهید. |
| نشستن طولانی در بارداری | بی‌حرکتی طولانی می‌تواند ناراحتی و ورم پاها را بیشتر کند. | به‌طور منظم بلند شوید و کمی راه بروید. |
| مسافرت طولانی در بارداری | در بسیاری از بارداری‌های سالم امکان‌پذیر است، اما سفر طولانی باعث بی‌حرکتی میشود. | در مسیرهای طولانی توقف و حرکت منظم داشته باشید و آب کافی بنوشید. |
| رنگ کردن مو در دوران بارداری | شواهد موجود خطر قابل‌توجهی برای استفاده معمول نشان نداده‌اند. | از تهویه مناسب استفاده کنید و در صورت تمایل تا بعد از ۱۲ هفته اول صبر کنید. |
| خوابیدن نامناسب در بارداری | خوابیدن طبیعی خطرناک نیست. در بارداری پیشرفته، پهلو معمولا وضعیت مناسب‌تری است. | از بالش حمایتی استفاده کنید؛ اگر به پشت بیدار شدید، دوباره به پهلو برگردید. |
| بلند کردن وسایل سنگین | احتمال کشیدگی عضلات، کمردرد و افتادن را بیشتر می‌کند. | برای اجسام سنگین کمک بگیرید. |
| حمام بسیار داغ و گرمای شدید | افزایش شدید دمای مرکزی بدن و سرگیجه مطلوب نیست. | از آب با دمای راحت استفاده کنید و در محیط بیش‌ازحد گرم نمانید. |
تقویم هفته های بارداری چیست؟
یک بارداری معمولی ۴۰ هفته طول میکشد. در هفته به هفته بارداری، مراحل بارداری به ۳ مرحله سه ماهه اول، سه ماهه دوم و سه ماهه سوم تقسیم میشود. جنین در طی این مراحل دچار تغییرات زیادی میشود. سن بارداری معمولا از اولین روز آخرین قاعدگی محاسبه میشود، نه از روزی که رابطه یا لقاح اتفاق افتاده است. به همین دلیل هنگام لقاح، سن بارداری از نظر محاسبات پزشکی معمولا حدود ۲ هفته در نظر گرفته میشود. موعد تقریبی زایمان نیز براساس همین روش محاسبه میشود.
۱. سه ماهه اول بارداری
سه ماهه اول بارداری مهمترین و نیز حساس‌ترین دوران بارداری شما محسوب میشود. در ۴ هفته اول بارداری، جوانه‌های بازو و پا شروع به رشد می‌کنند. قلب و سیستم عصبی (مغز و نخاع) جنین شروع به شکل‌گیری می‌کند. در ۸ هفته بارداری، صورت و بازوها و پاها رشد می‌کنند. در حدود هفته هشتم بارداری می‌توانید ضربان قلب جنین را در سونوگرافی بشنوید.
همه اندام‌های اصلی بدن جنین شکل گرفته‌اند. در هفته ۱۲ بارداری، سونوگرافی نشان می‌دهد کودک پسر است یا دختر. جنین حدود ۷ سانتی‌متر طول و تقریبا یک اونس وزن دارد و کودک می‌تواند دستان خودش را مشت کند. توجه داشته‌باشید که در انتهای سه ماهه اول بارداری باید آزمایش غربالگری اول را انجام‌دهید.
۲. سه ماهه دوم بارداری
محسوس‌ترین اتفاق‌های سه ماهه دوم بارداری ،حس کردن حرکات جنین است. در این سه ماهه به تدریج شکم شما بزرگ و برجسته خواهد‌شد. در ۱۶ هفته، سیستم اسکلتی عضلانی و پوست شروع به شکل‌گیری کرده و کودک شروع به مکیدن می‌کند. در حدود ۲۰ هفته؛ کودک قادر به شنیدن و بلعیدن است. ابرو، مژگان، ناخن جنین شکل گرفته و حتی می‌تواند خودش را بخاراند. و مادر می‌تواند لگد زدن او را احساس کند. تا ۲۴ هفته، موی سر کودک شروع به رشد می‌کند. اثر انگشت شکل گرفته و ریه‌ها تشکیل شده‌اند، اما هنوز کار نمی‌کنند.
۳. سه ماهه سوم بارداری
در سه ماهه سوم بارداری، جنین حداکثر وزن گیری را دارد. به همین دلیل در این زمان شکم شما کاملا بزرگ و برجسته میشود. در هفته ۳۲ حرکات و لگد زدن کودک افزایش می‌یابد. چشم‌های کودک می‌توانند باز و بسته شوند. کودک حدود ۲ تا ۴ کیلوگرم وزن دارد و طول آن ۳۸ تا ۴۰ سانتی‌متر است.
در ۳۶ هفته، چربی بدن کودک افزایش می‌یابد. کودک بزرگتر میشود در نتیجه حرکات کودک کندتر می‌شوند، اما مادر هنوز هم حرکات را حس می‌کند. سرانجام، از ۳۷ تا ۴۰ هفته آخرین مراحل رشد کودک اتفاق می‌افتد. کودک تغییر وضعیت داده و از سر به سمت پایین شکم مادر قرار بگیرد. متوسط وزن جنین هنگام تولد بین ۳.۵۰۰ تا ۴.۵۰۰ کیلوگرم و طول متوسط ۴۸ تا ۵۳ سانتی‌متر است.
در انتهای سه ماهه سوم یک سونوگرافی جهت تخمین وزن جنین، بررسی اندازه لگن و نیز بررسی سلامت جنین انجام میشود. باتوجه‌به وزن تقریبی گزارش شده در این سونوگرافی و اندازه تخمینی لگن مادر که توسط معاینه لگن تعیین میشود، پزشک تصمیم میگیرد که آیا انجام زایمان طبیعی برای شما مناسب است یا نه.
انواع بارداری غیر طبیعی چیست؟
در یک بارداری طبیعی، تخمک بارورشده در حفره رحم لانه‌گزینی می‌کند و رشد جنین و جفت طبق روند طبیعی ادامه پیدا می‌کند. در برخی شرایط، محل لانه‌گزینی یا رشد بافت‌های بارداری غیرطبیعی است. این وضعیت‌ها ممکن است در ابتدا با تست مثبت بارداری همراه باشند و برای تشخیص به بررسی پزشکی، آزمایش هورمونی یا سونوگرافی نیاز داشته باشند. از انواع مهم بارداری غیرطبیعی می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- حاملگی مولار: رشد غیرطبیعی بافت مرتبط با بارداری است و بارداری طبیعی محسوب نمی‌شود
- بارداری خارج از رحم: تخمک بارورشده خارج از حفره اصلی رحم، اغلب در لوله رحمی، لانه‌گزینی می‌کند
درد شدید یا یک‌طرفه شکم و لگن همراه با خونریزی، سرگیجه، ضعف شدید یا غش در اوایل بارداری باید فوری بررسی شود؛ زیرا بارداری خارج رحم در صورت پارگی می‌تواند خطرناک باشد.
عوارض بارداری چیست؟
بسیاری از بارداری‌ها بدون عارضه جدی پیش می‌روند، اما بارداری تغییرات زیادی در سیستم قلبی‌عروقی، هورمونی و متابولیک بدن ایجاد می‌کند. بعضی بیماری‌ها برای اولین‌بار در بارداری ایجاد می‌شوند و بعضی مشکلات قبلی نیز ممکن است تشدید شوند. مراقبت‌های دوره‌ای برای تشخیص زودهنگام این مشکلات اهمیت دارند. برخی از این عوارض بارداری شامل موارد زیر هستند:
- سوزش سر دل
- یبوست
- پوسیدگی دندان‌ها
- آکنه
- تکرر ادرار
- تورم یا حساسیت پستان‌ها
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs
You’re most fertile at the time of ovulation (when an egg is released from your ovaries), which usually occurs 12 to 14 days before your next period starts. This is the time of the month when you’re most likely to get pregnant.
ترجمه فارسی:
شما در زمان تخمک گذاری (زمانی که تخمک از تخمدان شما آزاد میشود) بیشترین باروری را دارید که معمولاً ۱۲ تا ۱۴ روز قبل از شروع قاعدگی بعدی شما اتفاق می‌افتد. این زمانی از ماه است که احتمال بارداری شما بیشتر است.
بیماری های دوران بارداری
برخی بیماری‌ها مانند دیابت بارداری یا بعضی اختلالات فشار خون به‌طور اختصاصی در بارداری ایجاد می‌شوند. از طرف دیگر، بیماری‌هایی مانند دیابت، آسم، اختلال تیروئید، بیماری‌های خودایمنی یا مشکلات قلبی ممکن است از قبل وجود داشته باشند و در بارداری به پیگیری دقیق‌تری نیاز پیدا کنند. برخی از بیماری های دوران بارداری عبارتند از:
- دیابت بارداری
- فشار خون بالا
- پره‌اکلامپسی
- کم‌خونی
- اختلالات تیروئید
- عفونت‌های ادراری
- بعضی عفونت‌های ویروسی و باکتریایی
- بیماری‌های قلبی
- بیماری‌های خودایمنی
- مشکلات سلامت روان
سقط جنین
سقط جنین به ۲ نوع سقط جنین طبیعی و عمدی وجود دارد. سقط طبیعی به معنای دفع جنین قبل از هفته‌ی ۲۰ بارداری است. تقریبا نیمی از سقط‌هایی که در سه ماهه‌ی اول بارداری اتفاق می‌افتد، ناشی از ناهنجاری‌های کروموزومی هستند. علاوه‌بر سقط خود‌به‌خودی که به دلایل مختلف رخ می‌دهد، زنان بارداری که در هفته‌ی ۱۴ تا ۱۶ بارداری هستند، می‌توانند سقط جنین عمدی انجام دهند. علائم سقط جنین شامل موارد زیر است:
- لکه‌بینی شدید
- خونریزی خفیف تا شدید از واژن
- ترشح بافت یا مایعات از واژن
- درد شکم
- کمردرد خفیف تا شدید
روش های زایمان چیست؟
نوع روش زایمان براساس وضعیت مادر، جنین، جفت، سابقه بارداری و روند زایمان انتخاب میشود. ۲ روش اصلی زایمان طبیعی و سزارین هستند. نمی‌توان یک روش را بدون توجه به شرایط، بهترین گزینه برای همه زنان دانست. گاهی نیز برنامه اولیه در جریان زایمان به دلیل وضعیت مادر یا جنین تغییر می‌کند. روش‌های زایمان عبارتند از:
- زایمان طبیعی: تولد نوزاد از مسیر واژن که ممکن است خودبه‌خود شروع یا در شرایط مشخص القا شود
- سزارین: خارج کردن نوزاد با جراحی شکم و رحم که ممکن است برنامه‌ریزی‌شده یا اورژانسی باشد
- زایمان طبیعی با کمک ابزار: در شرایط انتخاب‌شده ممکن است از ابزارهایی برای کمک به خروج نوزاد استفاده شود
روش های پیشگیری از بارداری چیست؟
گزینه‌های زیادی برای پیشگیری از بارداری وجود دارد. سوال این است که کدام یک از راه های جلوگیری از بارداری شما مناسب است؟ انتخاب آگاهانه‌ی یکی از روش‌های پیشگیری از بارداری یک اصل اساسی است. انتخاب روش پیشگیری از بارداری به ویژگی‌های بدنی هر فرد بستگی دارد. روشی که برای یک نفر مناسب است، ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.
سن، نسبت قد به وزن، داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و علایق شخصی در انتخاب روش مناسب پیشگیری از بارداری در هر فرد دخیل هستند. دیگر نکات مهم در انتخاب بهترین روش پیشگیری از بارداری شامل ایمنی، اثربخشی، در دسترس بودن، مقرون به صرفه بودن و قابل قبول بودن هستند. عمده‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری شامل موارد زیر هستند:
- قرص‌های خوراکی ضدبارداری
- آی یو دی هورمونی و مسی
- آمپولهای ضدبارداری
- حلقه‌ی واژینال
- ایمپلنت زیر پوست یا کاشت کپسول ضد بارداری زیر پوست
- کاندوم مردانه و زنانه
- دیافراگم
- کلاهک دهانه‌ی رحم
- اسپرم‌کش‌ها
- وازکتومی یا بستن لوله‌ها در مردان
- توبکتومی یا بستن لوله‌های رحمی (لوله‌های فالوپ) در زنان
چه چیزی باعث نازایی میشود؟
باردار نشدن همیشه به یک علت مربوط نیست. مشکل ممکن است از تخمک‌گذاری، لوله‌های رحمی، رحم یا ذخیره تخمدان باشد یا به تعداد، حرکت و کیفیت اسپرم مربوط شود. گاهی نیز هر ۲ شریک عامل مؤثر دارند و در بخشی از زوج‌ها با وجود بررسی‌های معمول، علت مشخصی پیدا نمی‌شود. افزایش سن نیز به‌خصوص از میانه دهه ۳۰ بر باروری زنان اثر بیشتری دارد. مهمترین دلایل نازایی عبارتند از:
- اختلال تخمک‌گذاری
- کاهش ذخیره تخمدان
- افزایش سن
- انسداد یا آسیب لوله‌های رحمی
- اندومتریوز
- برخی مشکلات رحم
- اختلالات هورمونی
- تعداد کم اسپرم
- حرکت ضعیف اسپرم
- مشکلات شکل اسپرم
- اختلال انزال
- برخی بیماری‌ها و درمان‌های پزشکی
- عوامل مربوط به هر ۲ شریک
- ناباروری با علت نامشخص
اگر پزشک به عامل مردانه مشکوک باشد، اولین گام تشخیصی، آنالیز مایع منی است تا تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم سنجیده شود. انجام این آزمایش، به‌ویژه قبل از شروع درمان‌های کمک‌باروری، می‌تواند مسیر درمان را دقیق‌تر کند. برای رزرو آنلاین و دسترسی به مراکز معتبر، می‌توانید به آزمایشگاه های تست اسپرم تهران مراجعه کنید.
برای نازایی چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر بعد از ۱۲ ماه تلاش برای بارداری، روابط جنسی منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، بارداری اتفاق‌نیفتد، می‌توان برای تشخیص علل و درمان آنها به بهترین دکتر نازایی ایران مراجعه کرد. اگر خانمی هستید که بین ۳۵ تا ۴۰ سال سن دارید و ۶ ماه یا بیشتر برای بارداری تلاش کرده‌اید و ناموفق بوده‌اید بهتر است به متخصص زنان مراجعه کنید.
همچنین اگر بالای ۴۰ سال سن دارید، قاعدگی نامنظم دارید یا اصلا خونریزی ماهیانه ندارید، قاعدگی بسیار دردناک دارید، مشکلات باروری شناخته‌شده دارید، بیماری اندومتریوز یا بیماری التهابی لگن برای شما تشخیص داده شده‌است، سقط‌های متعدد داشتید و یا اگر در حال درمان سرطان هستید، نیز به پزشک مراجعه کنید.
پزشکان پیشنهادی
دکتر طاهره رحمانی
جراح و متخصص زنان ،زایمان و نازایی، زیبایی و ترمیمی
دکتر فرانک پری افسای
متخصص زنان، زایمان و نازایی
دکتر کاملیا مدنی
متخصص زنان، زایمان و نازایی
دکتر مریم یزدانی
متخصص زنان و زایمان
دکتر مریم علی اصغرپور موزیرجی
فوق تخصص طب مادر و جنین
دکتر سلمه دادگر
فلوشیپ طب مادر و جنین (پریناتولوژی)نتیجه گیری
بارداری فرایندی است که از تخمک‌گذاری، لقاح و لانه‌گزینی آغاز میشود و با تغییرات گسترده‌ای در بدن مادر ادامه پیدا می‌کند. شناخت پنجره باروری، مراقبت پیش از بهترین زمان برای اقدام به بارداری، مصرف اسیدفولیک و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند شرایط مناسب‌تری برای شروع بارداری ایجاد کنند. پس از مثبت شدن تست نیز مراقبت‌های منظم، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی ایمن و بررسی داروها اهمیت دارند. بیشتر بارداری‌ها بدون عارضه جدی طی می‌شوند، اما شناخت علائم غیرطبیعی بخش مهمی از مراقبت بارداری است. خونریزی قابل‌توجه، درد شدید شکم یا لگن، غش، خروج مایع و سایر علائم هشدار باید بررسی شوند. زوج‌هایی که پس از مدت مناسب باردار نمی‌شوند نیز بهتر است هر ۲ از نظر عوامل موثر بر باروری ارزیابی شوند.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسش‌های متداول
برای بچه دار شدن باید اسپرم در زمان مناسب به تخمک آزادشده برسد و لقاح و سپس لانه‌گزینی اتفاق بیفتد. رابطه منظم بدون جلوگیری، به‌خصوص در چند روز قبل از تخمک‌گذاری و نزدیک آن، احتمال بارداری را بیشتر می‌کند. مصرف اسیدفولیک، ترک سیگار و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای نیز پیش از اقدام اهمیت دارند. باردار نشدن در اولین ماه اقدام لزوما نشانه مشکل باروری نیست.
بارداری با آزاد شدن تخمک از تخمدان و لقاح آن با اسپرم آغاز میشود. تخمک بارورشده طی چند روز تقسیم میشود و از لوله رحمی به سمت رحم حرکت می‌کند. سپس در پوشش داخلی رحم لانه‌گزینی می‌کند و هورمون بارداری افزایش می‌یابد. پس از افزایش کافی این هورمون، تست خون یا ادرار می‌تواند بارداری را شناسایی کند.
زمان بازگشت باروری به روش جلوگیری بستگی دارد. پس از قطع کاندوم، قرص یا خارج کردن بسیاری از IUDها امکان بازگشت سریع باروری وجود دارد، اما بعد از بعضی آمپولهای جلوگیری ممکن است بازگشت تخمک‌گذاری چند ماه زمان ببرد. حتی پس از بازگشت باروری نیز لقاح در اولین چرخه تضمین‌شده نیست. طولانی شدن زمان اقدام باید متناسب با سن و شرایط فرد ارزیابی شود.
برای بارداری سریع‌تر باید به زمان تخمک‌گذاری توجه کرد، نه فقط روز پایان پریود. در زنانی که چرخه کوتاه دارند، روزهای بارور ممکن است خیلی زود بعد از پایان خونریزی شروع شوند. رابطه منظم در چند روز پیش از تخمک‌گذاری و نزدیک آن شانس لقاح را بیشتر می‌کند. استفاده از تست تخمک‌گذاری نیز در برخی افراد برای پیدا کردن این بازه مفید است.
تعداد روز ثابتی برای همه وجود ندارد، زیرا زمان تخمک‌گذاری به طول چرخه بستگی دارد. فردی با چرخه کوتاه ممکن است مدت کمی پس از پایان پریود وارد پنجره باروری شود، اما در چرخه طولانی این زمان دیرتر است. به همین دلیل بهتر است طول چرخه‌های قبلی و زمان تقریبی تخمک‌گذاری بررسی شوند. رابطه منظم نیز احتمال از دست رفتن روزهای بارور را کاهش می‌دهد.
احتمال بارداری در چند روز قبل از تخمک‌گذاری و نزدیک روز تخمک‌گذاری بیشتر است. اسپرم می‌تواند چند روز در دستگاه تناسلی زن زنده بماند، اما تخمک پس از آزاد شدن فرصت کوتاه‌تری برای لقاح دارد. به همین دلیل رابطه قبل از تخمک‌گذاری نیز اهمیت زیادی دارد. در چرخه‌های نامنظم، تعیین پنجره باروری فقط با تقویم دقت کمتری دارد.
حتی در زوج‌های سالم نیز احتمال بارداری در هر چرخه ۱۰۰% نیست و چند ماه زمان برای وقوع لقاح می‌تواند طبیعی باشد. سن، زمان رابطه نسبت به تخمک‌گذاری، کیفیت تخمک و اسپرم و عوامل فردی بر این زمان اثر می‌گذارند. اگر زن زیر ۳۵ سال است معمولا پس از ۱۲ ماه اقدام ناموفق بررسی توصیه میشود. از ۳۵ سالگی به بعد این زمان معمولا حدود ۶ ماه است.
روزهای نزدیک تخمک‌گذاری بیشترین احتمال بارداری را دارند و چند روز قبل از آزاد شدن تخمک نیز اهمیت زیادی دارند. این بازه به دلیل زنده ماندن چندروزه اسپرم، گسترده‌تر از فقط یک روز است. تخمک‌گذاری برای همه افراد در روز چهاردهم چرخه رخ نمی‌دهد و زمان آن به طول چرخه بستگی دارد. تست تخمک‌گذاری می‌تواند در تعیین زمان تقریبی کمک کند.
موعد تقریبی زایمان حدود ۴۰ هفته از اولین روز آخرین قاعدگی محاسبه میشود، نه از روز دقیق رابطه. بنابراین برای تخمین ساده می‌توان حدود ۹ ماه و یک هفته به اولین روز آخرین قاعدگی اضافه کرد. این تاریخ فقط یک تخمین است و ممکن است با سونوگرافی اوایل بارداری اصلاح شود. بسیاری از نوزادان نیز دقیقا در همان روز تخمینی متولد نمی‌شوند.
بارداری در سنین بالاتر لزوما به معنی بارداری ناسالم نیست و بسیاری از زنان بارداری سالمی دارند. با افزایش سن، به‌ویژه از میانه دهه ۳۰، احتمال کاهش باروری، سقط، برخی اختلالات کروموزومی، دیابت بارداری و مشکلات فشار خون افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل ممکن است مراقبت بیشتری لازم باشد. مشاوره پیش از بارداری برای بررسی عوامل خطر فردی می‌تواند مفید باشد.
واکسن‌های موردنیاز به کشور، فصل، هفته بارداری، سابقه واکسیناسیون و عوامل خطر مادر بستگی دارند. واکسن آنفلوآنزای غیرفعال و واکسن سیاه‌سرفه از واکسن‌هایی هستند که در بسیاری از برنامه‌ها طی بارداری توصیه می‌شوند و در برخی کشورها واکسن RSV نیز در زمان مشخص ارائه میشود. واکسن‌های زنده معمولا در بارداری توصیه نمی‌شوند. برنامه دقیق باید براساس دستورالعمل کشوری تعیین شود.
