فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
بسیاری از کسانی که این اصطلاح را درباره فردی در زندگیشان به کار میبرند، مطمئن نیستند با یک ویژگی شخصیتی روبهرو هستند یا با یک وضعیت پزشکی که نیاز به بررسی دارد. نارسیست به فردی گفته میشود که الگویی پایدار از احساس مهم بودن افراطی، نیاز مداوم به تحسین و همدلی کم با دیگران را نشان میدهد و همین الگو در شکل شدید و مختلکنندهاش یک اختلال شخصیت تشخیصپذیر است. مرز میان این دو، یعنی میان داشتن چند رگه شخصیتی و داشتن یک اختلال، همان جایی است که بیشترین سوءتفاهم رخ میدهد و باعث میشود افراد بدون ارزیابی تخصصی برچسب بخورند. در این مقاله از دکترتو، معنای دقیق این اصطلاح، تفاوت آن با نارسیسم و نارسیستیک، مرز میان ویژگی و اختلال و تفاوت برچسب روزمره با تشخیص واقعی را بررسی میکنیم.
نارسیست کیست؟
نارسیست به فردی گفته میشود که الگویی پایدار از احساس مهمبودن افراطی، نیاز مداوم به تحسین و همدلی کم با دیگران را نشان میدهد. این الگو در فارسی با نام خودشیفتگی شناخته میشود و هسته آن وابستگی ارزش شخصی فرد به تأیید بیرونی است؛ رفتارهایی مانند خودستایی، توقع رفتار ویژه و واکنش شدید به انتقاد همگی از همین ریشه میآیند. نکته تعیینکننده این است که این ویژگیها در طیفی از شدتهای مختلف دیده میشوند و صرف وجود آنها به معنای اختلال نیست.
مشاوره روانشناسی
با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
واژه نارسیست یعنی چه؟
این اصطلاح از نام نارسیس، شخصیتی در اسطورههای یونان باستان، گرفته شده که عاشق انعکاس تصویر خودش در آب شد. روانشناسی در آغاز قرن بیستم همین نام را برای توصیف الگوی دلبستگی افراطی فرد به تصویر ذهنیاش از خود وام گرفت و همین ریشه توضیح میدهد چرا در معنای بالینی این اصطلاح، محور اصلی حفظ یک تصویر است، نه اعتمادبهنفس.
تفاوت نارسیست، نارسیسم و نارسیستیک چیست؟
این سه واژه به یک ریشه برمیگردند اما به سه چیز متفاوت اشاره میکنند و جابهجا به کار بردنشان رایجترین خطای زبانی در این حوزه است. نارسیست به خودِ فرد اشاره دارد، نارسیسم به آن ویژگی یا الگوی شخصیتی و نارسیستیک صفتی است که برای توصیف رفتار یا شخصیت به کار میرود. یک نکته اصطلاحی هم اهمیت دارد: شکل بالینی و رسمی این موضوع «اختلال شخصیت خودشیفته» یا «اختلال نارسیسم» نامیده میشود و ترکیب «بیماری نارسیسم» عبارت درستی نیست.
| واژه | به چه اشاره دارد | کاربرد درست |
|---|---|---|
| نارسیست | خودِ شخص | «او یک نارسیست است» |
| نارسیسم | ویژگی یا الگوی شخصیتی | «نارسیسم در رفتار او دیده میشود» |
| نارسیستیک | صفت توصیفکننده رفتار | «این یک واکنش نارسیستیک بود» |
| اختلال نارسیسم | شکل بالینی و تشخیصپذیر | عنوان رسمی، فقط با تشخیص متخصص |
انواع نارسیسم چیست؟
در علم روانشناسی چند نوع مختلف از اختلال نارسیس وجود دارد. تفاوت اصلی انواع نارسیسم، در الگوهای متفاوت آنهاست. انواع این اختلال شامل موارد زیر است:
- خودشیفتگی تطبیقی: جنبههایی از خودشیفتگی که در واقع میتوانند مفید باشند، مانند اعتمادبهنفس بالا، اتکا به نفس و توانایی تجلیل از خود.
- خودشیفتگی ناسازگار: مربوط به ویژگیهایی است که به شما خدمتی نمیکنند و میتوانند بر نحوه ارتباط شما با دیگران تاثیر منفی بگذارند.
- خودشیفتگی آشکار؛ خودشیفتگی آشکار با نامهای دیگری از جمله خودشیفتگی خودبزرگ بینانه و خودشیفتگی عاملانه نیز شناخته میشود.
- خودشیفتگی پنهان (آسیبپذیر)؛ نقطه مقابل خودشیفتگی آشکار است.
- خودشیفتگی جمعی؛ نوعی از خودشیفتگی آشکار، خودشیفتگی جمعی است. آنها ادعا میکنند که اصول اخلاقی محکمی دارند؛ اما مطابق باورهای خود رفتار نمیکنند.
- خودشیفتگی خصمانه
- خودشیفتگی بدخیم؛ شدیدترین نوع خودشیفتگی، خودشیفتگی بدخیم است.
علائم نارسیس چیست؟
علائم نارسیس در افراد مختلف شدت و شکل یکسانی ندارند و ممکن است فرد تمام نشانهها را نداشته باشد. این علائم معمولا در قالب الگویی پایدار از خودبزرگبینی، نیاز شدید به تحسین و احساس برتری نسبت به دیگران ظاهر میشوند و در برخی افراد، بر روابط، تصمیمگیری و نحوه برخورد با اطرافیان تاثیر میگذارند. مهمترین نشانههای این اختلال عبارتاند از:
- حس خودبزرگبینی غیرمنطقی و بالایی داشته باشند و نیاز به تحسین مداوم و بیش از حد دارند.
- احساس کنند که شایسته امتیازات و برخورد ویژه هستند.
- انتظار دارند حتی بدون دستاورد، برتر شناخته شوند.
- دستاوردها و استعدادها را بزرگتر از آنچه هستند جلوه دهند.
- با خیالپردازیهایی در مورد موفقیت، قدرت، درخشندگی، زیبایی یا همسر ایدهآل درگیرند.
- باور داشته باشند که از دیگران برتر هستند و فقط میتوانند با افراد به همان اندازه خاص وقت بگذرانند یا توسط آنها درک شوند. از افرادی که احساس میکنند مهم نیستند، انتقاد میکنند و به آنها با دیده تحقیر نگاه میکنند.
- از دیگران برای رسیدن به خواستههایشان سوءاستفاده میکنند.
- ناتوانی یا عدم تمایل به تشخیص نیازها و احساسات دیگران دارند.
- حسادت میکنند و معتقدند دیگران به آنها حسادت میکنند.
- متکبرانه رفتار میکنند، زیاد لاف میزنند و مغرور به نظر میرسند.
افراد نارسیست در رابطه چگونه هستند؟
افراد مبتلا به اختلال نارسیس معمولاً در روابط عاطفی نیاز زیادی به توجه، تحسین و تأیید دارند. ممکن است در ابتدای رابطه بسیار جذاب، صمیمی و ایدهآل به نظر برسند، اما بهمرور، بیتوجهی به نیازهای عاطفی طرف مقابل، انتظار توجه و رفتار ویژه و ناتوانی در همدلی میتواند رابطه را دشوار کند. برخی از این افراد در برابر انتقاد بهشدت حساس هستند و ممکن است با خشم، سرزنش یا بیارزش کردن شریک عاطفی واکنش نشان دهند.
آیا نارسیست بودن یک اختلال روانی است؟
داشتن رگههای نارسیستیک بهتنهایی یک اختلال روانی نیست و تنها شکل شدید و پایدار آن در قالب اختلال شخصیت بررسی میشود. این ویژگیها در طیفی از شدتهای مختلف در جمعیت وجود دارند و بسیاری از افراد در برهههایی از زندگی رفتارهایی از این جنس نشان میدهند بدون آنکه معیارهای یک اختلال را داشته باشند.
آنچه مرز را مشخص میکند شدت، پایداری در طول زمان و میزان اختلالی است که این الگو در روابط، کار و زندگی روزمره فرد ایجاد میکند. شکل بالینی و تشخیصپذیر آن در کمتر از پنج درصد جمعیت دیده میشود، در حالی که این اصطلاح بسیار گستردهتر از این نسبت به کار میرود. رفتارهایی که با این برچسب توضیح داده میشوند هم اغلب ریشه دیگری دارند، از اضطراب و تجربههای آسیبزا گرفته تا ضعف مهارتهای ارتباطی و اعتمادبهنفس سالم هم بهسادگی با آن اشتباه گرفته میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthline
“Some traits of NPD may appear similar to confidence, but healthy confidence and NPD aren’t the same.”
ترجمه فارسی:
برخی ویژگیهای اختلال شخصیت نارسیس ممکن است شبیه اعتمادبهنفس به نظر برسند، اما اعتمادبهنفس سالم با این اختلال یکی نیست.
مطمئن نیستی رفتار طرف مقابلت واقعاً بهخاطر نارسیسته؟
برای ارزیابی نوبت بگیر.
بیماری نارسیسم اکستریم چیست؟
نارسیسم اکستریم در واقع نوع شدیدی از نارسیس است که با عنوان خودشیفتگی بدخیم هم شناخته میشود. برخی از محققان سلامت روان، این اختلال را ترکیبی از خودشیفتگی و اختلال شخصیت ضداجتماعی در نظر میگیرند. خودشیفتگی بدخیم یک بیماری جدی است. خودشیفتههای بدخیم دائماً به دنبال توجه و تحسین هستند؛ بااینحال، رفتارهای آنها برای برآورده کردن این نیاز افراطی است. رفتار پرخاشگرانه با دیگران، سادیستی و لذت بردن از درد دیگران مهمترین نشانههای افرادی است که به اختلال نارسیسم اکستریم یا بدخیم مبتلا هستند.
برچسب نارسیست با تشخیص واقعی چه تفاوتی دارد؟
برچسب نارسیست بر پایه چند رفتار قابل مشاهده زده میشود، در حالی که تشخیص واقعی به ارزیابی تخصصی، بررسی سابقه فرد و مشاهده الگوی رفتار او در طول زمان نیاز دارد. این تفاوت صرفاً لفظی نیست؛ برچسبزدن نادرست میتواند باعث شود مشکلی که ریشه دیگری دارد، مثل افسردگی یا اضطراب، بیپاسخ بماند و فرد از دریافت کمک درست دور شود.
تعیین اینکه رفتار کسی در این چارچوب قرار میگیرد یا نه بر عهده بهترین دکتر روانپزشک ایران است و از روی رفتار بیرونی یا فهرستهای اینترنتی به دست نمیآید. در مواردی که رفتار فرد از آزاردهندگی فراتر رفته و به تهدید، کنترل یا ایجاد ترس رسیده باشد، موضوع دیگر بحث برچسب نیست و شناخت خودشیفته خطرناک اولویت پیدا میکند. اگر هم الگوی شخصیتی فردی سالهاست زندگی شما را تحت تأثیر گذاشته، کار عمیقتر روی همین الگو با کمک بهترین دکتر روانکاوی ایران ممکن است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
“While you might feel tempted to take a test online to see if you have it, you should remember that it isn’t a formal diagnosis.”
ترجمه فارسی:
هرچند ممکن است وسوسه شوید با یک تست اینترنتی بسنجید که آیا این اختلال را دارید یا نه، به یاد داشته باشید که چنین تستی یک تشخیص رسمی نیست.
رفتار سمی پارتنرت روی زندگیت تاثیر مخرب گذاشته؟ مشاوره بگیر.
تست نارسیسم چگونه انجام میشود؟
یک روانپزشک یا روانشناس میتواند با کمک یکسری تستها و انجام ارزیابیهای تخصصی، نارسیس را تشخیص دهد. آنها از طریق صحبت با فرد نارسیسم و پرسیدن سوالاتی مخصوص در مورد زندگی و تعاملاتشان با دیگران (بهویژه خانواده، دوستان یا سایر عزیزان)، این اختلال را تشخیص میدهند.
اگر احساس میکنید ویژگیهای اختلال نارسیس در شما یا یکی از نزدیکانتان وجود دارد، بهتر است برای ارزیابی دقیق و تشخیص صحیح به بهترین دکتر روانشناس ایران مراجعه کنید تا وضعیت شما با استفاده از مصاحبه بالینی و آزمونهای تخصصی مانند تست نارسیسم بررسی شود.
آیا نارسیس قابل درمان است؟
نارسیس یک اختلال سلامت روان مادامالعمر است به این معنی که هیچ درمانی ندارد. تحقیقات نشان میدهد که درمان میتواند به مدیریت علائم کمک کند. درمان نارسیس معمولاً با گفتگو درمانی شروع میشود. دیگر درمانهایی که برای نارسیسم کاربرد دارند عبارتاند از:
- رفتاردرمانی دیالکتیکی
- رفتاردرمانی شناختی
- درمان فراشناختی
- گروه درمانی
- زوج درمانی یا خانوادهدرمانی
چگونه با فرد نارسیس رفتار کنیم؟
برخورد با فرد نارسیس نیاز به صبر و مرزبندی مشخص دارد. بهتر است به جای تلاش برای تغییر دادن او، روی رفتار و سلامت روان خود تمرکز کنید. هنگام گفتوگو، آرام و مستقیم صحبت کنید و وارد بحثهای طولانی و فرسایشی نشوید. برای رفتارهایی که شما را آزار میدهد، مرزهای مشخص تعیین کنید و تاحدامکان به آنها پایبند بمانید. همچنین لازم نیست برای هر اتهام یا انتقادی، مدام از خود دفاع کنید. حفظ ارتباط با افراد قابلاعتماد و کمک گرفتن از روانشناس نیز میتواند در مدیریت این رابطه مفید باشد. اگر رابطه با تهدید، خشونت یا آزار جدی همراه است، حفظ امنیت خود را در اولویت قرار دهید.
عاشق یک نارسیست شدن چه عواقبی دارد؟
عاشق یک فرد نارسیست شدن ممکن است در ابتدا با احساس هیجان، توجه زیاد و دلبستگی شدید همراه باشد، اما در طول زمان، رابطه میتواند بر سلامت روان فرد تاثیر بگذارد. نیاز دائمی فرد نارسیست به توجه و تایید، ناتوانی در همدلی و بیتوجهی به نیازهای عاطفی شریک عاطفی ممکن است باعث ایجاد احساس نادیده گرفته شدن و خستگی عاطفی شود. انتقادهای مداوم، رفتارهای متناقض و انداختن تقصیر مشکلات بر دوش طرف مقابل نیز میتواند اعتمادبهنفس او را کاهش دهد. شدت این پیامدها به رفتار فرد و شرایط رابطه بستگی دارد و همه روابط با افراد دارای ویژگیهای خودشیفتگی یکسان نیستند.
۴.۸ (۲۲۳۷ نظر)۵ (۱۶۸۷ نظر)۴.۹ (۱۴۱۵ نظر)۴.۷ (۱۴۵۸ نظر)۴.۹ (۱۳۷۹ نظر)۴.۸ (۱۳۹۶ نظر)نارسیس خیانت میکند؟
افراد دارای ویژگیهای شدید نارسیس ممکن است در برخی روابط عاطفی بیشتر در معرض خیانت باشند، اما این اختلال بهتنهایی به معنای خیانتکار بودن نیست. نیاز زیاد به توجه و تحسین، احساس برتری و تمایل به دریافت تایید از دیگران میتواند احتمال شکلگیری روابط خارج از رابطه اصلی را افزایش دهد. برخی افراد ممکن است به دلیل نارضایتی یا نیاز به توجه مداوم، وارد رابطه دیگری شوند. بااینحال، وفاداری به عوامل مختلفی مانند ارزشهای فردی، تعهد، شرایط رابطه و ویژگیهای شخصیتی بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان صرفا بر اساس تشخیص این اختلال، خیانت افراد خودشیفته را قطعی دانست. چه بسا ممکن است فردی که نارسیسم نباشد هم خیانت کند.
نتیجه گیری
نارسیست واژهای با ریشهای اسطورهای و معنایی مشخص است که در زبان روزمره بسیار گستردهتر از معنای اصلیاش به کار میرود. تفکیک آن از نارسیسم و نارسیستیک و مهمتر از آن تفکیک برچسب از تشخیص، کمک میکند هم دقیقتر حرف بزنیم و هم رفتار اطرافیانمان را سادهسازی نکنیم. اگر رفتار فردی در زندگیتان شما را نگران کرده است، بهجای تکیه بر یک واژه، سراغ ارزیابی تخصصی بروید و آن را به تعویق نیندازید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!