علت یائسگی زودرس اغلب ناشناخته است، اما در نیمی از موارد به عوامل زیر مربوط میشود: جهشهای ژنتیکی (مانند سندرم X شکننده، سندرم ترنر یا جهش در ژن FMR1)، بیماریهای خودایمنی (مانند بیماری تیروئید یا آدیسون که تخمدان را هدف قرار میدهند)، درمانهای سرطان (شیمیدرمانی یا پرتودرمانی که به تخمدان آسیب میرساند)، جراحی تخمدان (برداشتن بخشی یا کل تخمدان)، عفونتهای ویروسی (مانند اوریون یا پاروویروس B19) و عوامل محیطی (قرارگیری طولانیمدت در معرض مواد شیمیایی سمی). در بسیاری از موارد، هیچ علت مشخصی یافت نمیشود (idiopathic). تشخیص با سطح بالای FSH، سطح پایین استروژن و قطع پریود قبل از ۴۰ سالگی تأیید میشود.
سیاه دانه (Nigella sativa) به دلیل خواص فیتواستروژنی و آنتیاکسیدانی، در کاهش علائم یائسگی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اضطراب و اختلالات خواب مؤثر است. ترکیب تیموکینون آن التهاب را کم کرده و تعادل هورمونی را بهبود میبخشد. مطالعات نشان میدهند مصرف روزانه ۱–۳ گرم پودر یا روغن سیاهدانه علائم را تا ۵۰٪ کاهش میدهد و کیفیت زندگی را افزایش میدهد. سیاهدانه همچنین به سلامت استخوان و قلب در یائسگی کمک میکند. مصرف بهصورت دمنوش، روغن یا کپسول توصیه میشود، اما با احتیاط و مشورت پزشک، بهویژه در افراد با مشکلات گوارشی یا داروهای هورمونی.
یائسگی بخشی طبیعی از زندگی زنان است اما میتواند همراه با علائم و عوارض متعدد باشد. عوارض یائسگی ناشی از کاهش استروژن شامل گرگرفتگی و تعریق شبانه (شایعترین)، خشکی واژن و درد هنگام رابطه، نامنظمی یا قطع پریود، اختلالات خواب، تغییرات خلقی، اضطراب یا افسردگی، کاهش میل جنسی، خستگی و کاهش انرژی، درد مفاصل و عضلانی، افزایش وزن، نازک شدن پوست و مو، مشکلات ادراری (بیاختیاری)، و کاهش تراکم استخوان (پوکی استخوان) و افزایش خطر بیماریهای قلبی است. شدت عوارض متفاوت است و ممکن است چند سال طول بکشد. درمان با هورمونتراپی، داروهای غیردهورمونی، ورزش و رژیم سالم علائم را کنترل میکند.
یائسگی فرآیند طبیعی است و نمیتوان از آن کاملاً جلوگیری کرد، اما ویتامینها میتوانند علائم را کاهش داده و زمان شروع را به تأخیر بیندازند. انواع ویتامین برای جلوگیری از یائسگی و مواد معدنی نقش مهمی در حفظ سلامت بدن و بهویژه سلامت هورمونی زنان دارند. اگرچه هیچ ویتامینی نمیتواند یائسگی را کاملاً متوقف کند، اما دریافت مناسب برخی ویتامینها ممکن است روند طبیعی آن را کندتر و علائم را کنترلپذیرتر کند. مصرف این ویتامینها از منابع غذایی (ماهی، تخممرغ، سبزیجات برگسبز، مرکبات) یا مکمل (با نظر پزشک) همراه رژیم مدیترانهای و ورزش، علائم یائسگی را مدیریت میکند
یائسگی طبیعی و اجتنابناپذیر است، اما رژیم غذایی میتواند علائم آن را کاهش داده و زمان شروع را به تأخیر بیندازد. غذاهای غنی از فیتواستروژن مانند سویا (توفو، شیر سویا)، بذر کتان، کنجد و حبوبات هورمونهای زنانه را تقلید کرده و گرگرفتگی را کم میکنند. کلسیم و ویتامین D (لبنیات کمچرب، سبزیجات برگسبز، ماهی) از پوکی استخوان جلوگیری میکنند. امگا۳ (ماهی چرب، گردو) التهاب را کاهش میدهد. میوهها و سبزیجات آنتیاکسیداندار (توتها، بروکلی) و غلات کامل نیز مفیدند. پرهیز از غذاهای فرآوریشده، کافئین و الکل ضروری است.
فیبروم رحم (میوم) تومورهای خوشخیم عضله رحماند که در دختران جوان و مجرد نادرند و اغلب در زنان بالای ۳۰ سال دیده میشوند. در دختران، عوامل هورمونی، ژنتیک یا چاقی ممکن است نقش داشته باشند. علائم شامل خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی، درد لگن، فشار روی مثانه یا روده، و گاهی ناباروری است، اما بسیاری بدون علامت هستند. تشخیص با سونوگرافی یا MRI انجام میشود. درمان بسته به اندازه و علائم شامل داروهای هورمونی (برای کنترل خونریزی)، جراحی (میومکتومی) برای حفظ رحم، یا آمبولیزاسیون است. در دختران، تمرکز بر حفظ باروری است. پیگیری منظم ضروری است.
کاهش یا توقف حرکات جنین از مهمترین علائم جنین مرده در شکم است و سایر علائم معمولا شامل خونریزی یا لکهبینی واژینال، نشت مایع شفاف، درد شکمی، تب و لرز، کاهش ناگهانی علائم بارداری، نشنیدن ضربان قلب و رشد کند جنین است. در سهماهه اول، خونریزی و کاهش علائم بارداری شایع است؛ در سهماهه دوم، کاهش حرکات و درد شکمی و در سهماهه سوم، توقف حرکت و عدم رشد جنین هشداردهندهاند. حتی بروز یک علامت غیرطبیعی باید جدی گرفته شده و فورا به پزشک مراجعه شود.
جدول فشار خون در بارداری ابزاری برای ثبت و پیگیری منظم فشار خون مادر است تا تغییرات طبیعی یا غیرطبیعی به سرعت دیده شود. فشار خون طبیعی معمولا کمتر از ۱۲/۸۰ است، در اوایل بارداری کمی پایینتر و در ماههای پایانی یا بارداری چندقلویی کمی بالاتر میرود. فشار بالای ۱۴۰/۹۰ یا افزایش ناگهانی نسبت به قبل از بارداری هشداردهنده است و نیاز به بررسی فوری دارد. جدول فشار خون بارداری کمک میکند روند فشار خون روزانه یا هفتگی کنترل شود، علائم خطر شناسایی شود و تصمیمات درمانی به موقع گرفته شود.
راههای کاهش فشار خون در دوران بارداری شامل روشهای خانگی، دارویی و بیمارستانی است و هرکدام باتوجه به شدت فشار خون و شرایط مادر به کار میروند. روشهای خانگی بیشتر برای موارد خفیف استفاده میشوند؛ مانند پیادهروی، رژیم غذایی سالم و بررسی منظم فشار خون. اگر فشار خون بالاتر برود یا علائم هشدار ظاهر شود، نوبت به درمان دارویی میرسد که پزشک برای کنترل سریع و ایمن فشار خون تجویز میکند. در موارد شدید، ممکن است مادر نیاز به بستری و مراقبت بیمارستانی داشتهباشد تا فشار خون تحت نظر پزشک متخصص، دقیق کنترل شده و سلامت جنین بررسی شود. همچنین بعضی از زنان با خطر بالا ممکن است نیاز به اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از پرهاکلامپسی داشته باشند.
درمان خانگی فشار خون بالا در بارداری به این معنا است که با تغییر سبک زندگی، فشار خون خفیف را در خانه و زیر نظر پزشک کنترل کنیم. اندازهگیری منظم فشار خون، پرهیز از ایستادن طولانی، پیادهروی آرام، استراحت کافی، خواب خوب و مدیریت استرس به تعادل فشار کمک میکند. رژیم سرشار از میوه، سبزی، لبنیات کمچرب، غلات کامل، مغزها، روغن زیتون، ماهی و منابع امگا۳ و محدودکردن نمک و فستفود هم برای قلب و جنین مفید است. با تداوم فشار خون بالا یا مشاهده علائم هشدار باید سریع به پزشک مراجعه کرد.
درمان فشار خون بالا در بارداری به معنای کنترل ایمن فشار برای پیشگیری از پرهاکلامپسی، زایمان زودرس و آسیب به مادر و جنین است. در مراحل اولیه برای درمان فشارخون بالا، مراقبت منظم، کاهش نمک، تغذیه سالم، استراحت، مدیریت استرس و فعالیت بدنی مناسب است. روشهای خانگی و طب سنتی نقش کمکی دارند و در صورت کافی نبودن این اقدامات پزشک ممکن است بعد از بررسی فشارخون مادر، داروهایی مانند لابتالول، نیفدیپین، متیلدوپا را تجویز کند. در فشار خون شدید یا همراه با علائم خطر، درمان اورژانسی ضروری است.
برداشتن لوله رحم (سالپنگکتومی) معمولا عملی ایمن است، اما مانند هر جراحی دیگری میتواند با عوارض احتمالی همراه باشد. از عوارض شایع کوتاهمدت میتوان به درد و تورم در ناحیه جراحی، تهوع ناشی از بیهوشی، خونریزی خفیف واژینال و احتمال عفونت اشاره کرد. در موارد نادر، آسیب به اندامهای مجاور مانند مثانه یا روده و ایجاد چسبندگی در لگن ممکن است رخ دهد. رعایت مراقبتهای پس از عمل، استراحت کافی، مصرف داروهای تجویز شده و پیگیریهای منظم پزشکی نقش مهمی در کاهش عوارض و بازگشت سریعتر سلامتی دارند.