پرسـش و پاســخ
بـــا دکتـــرِتــــو

ما در برنامه‌ی پرسش و پاسخ دکترِتو، به سوالات پزشکی شما پاسخ می‌دهیم. در این برنامه سوالاتی که بیش از همه تکرار شده باشند را با متخصصین عضو سامانه دکترتو مطرح کرده و پاسخ‌ها را منتشر می‌کنیم.

موضوع این دوره: زنان، زایمان و نازایی

در ویدیوی زیر پاسخ سوالات خود را درباره مسائل زنان از جمله ویروس اچ‌پی‌وی، دردهای پریود، راه‌های پیشگیری از حاملگی و … از زبان دکتر فخرالسادات جامعی، متخصص زنان، زایمان و نازایی بشنوید

در ویدیوی زیر پاسخ سوالات خود را درباره نازایی از زبان دکتر سیروس رستمی، فوق تخصص نازایی بشنوید

پاسخ سوالات زنان

اگر در مشاهده ویدیو مشکل دارید می‌توانید پاسخ سوالاتتان را در زیر بخوانید

بیماری‌های جنسی به بیماری‌هایی گفته می‌شود که به دنبال رابطه جنسی منتقل میشوند. این بیماری‌ها شامل میکروب‌ها و ویروس‌ها هستند. میکروب‌ها مثل کلامیدیا، سوزاک، گونوره، سفلیس هستند که اغلب آن‌ها با داروهای آنتی بیوتیک درمان می‌شوند. اما موردی که در حال حاضر بیشتر در جامعه مد نظر است و مردم به دنبال کسب اطلاعات بیشتری در مورد آن هستند ویروس‌ها (مثل ویروس هرپس، HPV) است. به شکل کلی درمان ویروس‌ها به صورت کنترل علائم است و معمولا در بدن باقی می‌مانند و می‌توانند منجر به بروز مشکلاتی برای بیمار شود.
ریسک فاکتور این ویروس‌ها روابط جنسی بدون کنترل یا خارج از همسری است که رابطه جنسی متعدد ریسک فاکتور را بیشتر میکند. همچنین مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر می‌تواند تا حدی ریسک فکتور را افزایش دهد.
HPV نزدیک به 150 نوع ویروس است که حدود 40 نوع آن می‌توانند به صورت بیماری بروز کنند. اغلب مردم بروز اچ‌پی‌وی را به صورت ضایعاتی زگیل مانند در ناحیه تناسلی آن را گزارش می‌کنند و علامت دیگری مثل خارش و سوزش ندارد. شایع‌ترین این ویروس تایپ‌های شماره‌ی 6، 11، 16 و 18 است. تایپ‌های 6 و 11 نوع کم خطر این ویروس‌ها هستند که فقط به صورت ضایعات دیده می‌شود و با درمان ضایعات اغلب اوقات عود آن بر اساس سن بیمار و قوای دفاعی بدن کم می‌شود. اما تایپ پر خطر اچ‌پی‌وی شماره 16 و 18 است. این دو به این علت خطرناک است که اغلب این‌ها اگر در دراز مدت از بدن فرد خارج نشود می‌تواند منجر به سرطان‌های دهانه‌ی رحم شود. پس اهمیت ویروس در این است که اگر به فردی منتقل شود لازم است پیگیری کنند، چک‌آپ دائم انجام دهند چرا که این ویروس‌ها در ابتدا علائم قبل از سرطان ایجاد می‌کنند و بعد سرطان ایجاد می‌شود. بنابراین با مراقب و مراجعه به موقع به پزشک خیلی از این موارد بدون مشکل حل می‌شود.
نحوه انتقال این ویروس از راه جنسی است. در رابطه جنسی نیازی نیست حتما فرد دخول داشته باشد. حتی تماس پوستی هم می‌تواند منجر به انتقال این ویروس شود. حتی کاندوم هم تا حدودی می‌تواند جلوگیری کند چرا که کاندوم تمام پوست را نمی‌پوشاند.
اگر فردی مبتلا به ویروس HPV شود لازم است به پزشک مراجعه کند، تست پاپ اسمیر را انجام دهد و نوع ویروس را مشخص کند. همچنین در درمان اگر به شکل ضایعه باشد نیاز است درمان ضایعات انجام شود. برای پیگیری علائم سرطان و علائم پیش سرطانی از طریق پاپ اسمیر و فالوآپ و نهایتا کولپوسکوپی از روش‌هایی است که می‌شود انجام داد.

بله اچ‌پی‌وی واکسن دارد. البته 40 نوع ویرویس اچ پی وی داریم و واکسنی که در حال حاضر تولید شده است واکسن گارداسیل است که 4 نوع ویروس پر خطر را پوشش می‌دهد. بهترین سن واکسن بین 9 سالگی تا حدود 15 سالگی است ولی تا 26 سالگی هم قابل تزریق است. توصیه می‌شود افراد قبل از اولین رابطه جنسی از واکسن استفاده کنند. اگر خانمی 25 سال دارد و هنوز رابطه جنسی نداشته است از واکسن اچ پی وی سود می‌برد. اگر بین سن 9 تا 12 سالگی باشد 2 دوز کافی است. که دوز دوم را 6 ماه پس از اولین دوز تزریق می‌شود. اما اگر فرد بیشتر از 15 سال داشته باشد لازم است 3 دوز تزریق شود. پس از تزریق دوز اول، 2 ماه بعد دوز دوم و 4 ماه بعد از دوز دوم، دوز سوم تزریق می‌شود. معمولا گفته می‌شود اگر تا این سن تزریق شود 90 تا 97 درصد فرد را در برابر ویروس محافظت می‌کند.

بله. چرا که ممکن است فرد به ویروس شماره 16 و 18 که پر خطر است مبتلا نشده باشد بنابراین توصیه می‌شود حتی اگر کسی ویروس را گرفته است و سنش هم بالای 26 سال است هنوز هم می‌تواند از این واکسن سود ببرد.

اگر فرد رفتارهای پر خطر دارد بله حتما توصیه میشود. در واقع فردی که فقط یک شریک جنسی ندارد و روابط جنسی متعدد دارد. اما در جامعه‌‎ی ما اگر فردی تک همسر است و مطمئن است که رابطه‌ی جنسی خارج از ازدواج ندارد توصیه نمی‌کنیم که نگران شوند و واکسن بزنند. چون واکسن هزینه دارد و در حال حاضر پرداخت هزینه با خود فرد است به همین دلیل بهتر است گروهی که واقعا نیاز دارند این واکسن را بزنند.

هیچ نوع دارو یا واکسن بدون عارضه نیست. در بعضی افراد ممکن است محل منجر به حساست و قرمزی پوست در محل تزریق شود یا منجر به تب و بدن درد شود. اما اینکه عارضه شدید و خطرناکی داشته باشد بسیار نادر است و نباید مردم اصلا از این مورد بترسند. به لحاظ علمی این واکسن ایمن است و استفاده از آن مفید خواهد بود.

روش‌های جلوگیری از بارداری متعدد است و بسته به فرد، تعداد فرزندان و شرایط متفاوت است. لازم است هر فرد شرایط خو را بسنجد و روش مناسب را انتخاب کند. یکی از دلایلی که افراد نگران روش‌های پیشگیری هستند تجاربی است که از بقیه شنیده‌اند.

در روش‌‌های جلوگیری طبیعی خانم‌هایی که سیکل طبیعی دارند می‌توانند وسط سیکلشان که زمان تخمک‌گذاری است نزدیکی نداشته باشند یا از کاندوم استفاده کنند. همینطور آقایان می‌توانند با عقب‌کشی از وارد شدن اسپرم جلوگیری کنند. این دو روش که بیشتر در جامعه ما استفاده می‌شود روش‌های پر خطری است چرا که شکست آن‌ها زیاد است. مخصوصا برای افرادی که تعداد فرزند زیادی دارند و دیگر قصد حامله شدن ندارند. نباید فراموش کرد این دو روش شکست زیادی دارد و ممکن است مریض پس از استفاده از این دو روش ناخواسته بارور شود. اما برای افرادی که فرزندی ندارند و به ریسک شکست این روش‌ها آگاه هستند روش بدی نیست چرا که هیچ عارضه ای ندارد. در واقع تنها عارضه‌ی این دو فقط احتمال شکست آن است.

روش دیگر جلوگیری استفاده از قرص ضد بارداری است. در حال حاضر نسل جدید قرص‌های ضد بارداری موجود است که عوارضی مثل حالت تهوع، سرگیجه و تغییر خلق و خو را بسیار کم کرده است. این قرص‌ها برای افرادی که عادت نامنظم و یا موهای زاید دارند و می‌خواهند از روشی استفاده کنند که تا حد زیادی مطمئن باشد انتخاب خوبی است و شکست آن پایین‌تر است. اما نمی‌توان قرص را برای همه توصیه کرد چرا که قرص برای بعضی از افراد منع مصرف دارد.

روش دیگر جلوگیری استفاده از آیودی است که به صورت قرار دادن دستگاه در رحم است و از لانه‌گزینی جلوگیری می‌کند. فواید این روش این است که وابسته به هورمون نیست و فرد نیازی به استفاده از دارو ندارد. با قرار دادن آیودی، فرد تا 7 – 8 سال می‌تواند بین فرزندانش فاصله‌گذاری کند. اما همین روش برای خانمی که خونریزی زیادی دارد یا بین عادت‌هایش لکه‌بینی دارد یا عادت‌های بسیار دردناکی دارد روش مناسبی نیست. همینطور اگر فرد تعداد زایمانش زیاد باشد یا رحم بزرگی داشته باشد آیودی انتخاب خوبی نیست.

روش‌های دیگر جلوگیری شامل بستن لوله که خانم‌ها انجام می‌دهند یا وازکتومی که آقایان انجام می‌دهند می‌شود. درصد موفقیت این روش‌‎ها بالا است. اما به روش جراحی انجام می‌شود و فرد باید مطمئن باشد که دیگر قصد حاملگی ندارد چرا که برگشت‌پذیری این روش صد در صد نیست و حدود 50% امکان برگشت در این روش وجود دارد.

نکته مهم این است که انتخاب روش مناسب جلوگیری کاملا فردی است. یعنی هر فرد به نسبت تعداد فرزند، مشکلات قاعدگی، عوارض داروها و جلوگیری باید روش مناسب را انتخاب کند.

خیر. آیودی اصلا اثر هورمونی ندارد که منجر به موهای زاید شود. اگر فردی آیودی گذاشته است و حالا موهای زاید دارد لازم است پیگیر موهای زایدش باشد و علت آن را پیدا کند.

باید توجه کرد نوعی از آیودی وجود دارد که هورمون ترشح می‌کند و با نام میرنا شناخته می‌شود. مریض هنگام استفاده از میرنا به این موضوع آگاه است و هم برای کنترل خونریزی استفاده می‌شود و هم اثر جلوگیری دارد. اما هزینه‌ی آن بالاتر است.

به شکل کلی خانم‌ها با 3 مشکل برای عادت ماهانه‌ی خود روبرو هستند. اول از همه علائمی است که پیش از قاعدگی بروز می‌کنند. فرد زمانی که قاعده می‌شود می‌گوید من 10 روز قبل از پریود تغییراتی در بدنم احساس کردم. این تغییرات مثل درد زیر دل، تغییر خلق، حالت افسردگی، علاقه به گریه کردن و حس بزرگ شدن شکم، پا و صورت و درد سینه است. درد سینه با نام ماستالژیا شناخته می‌شود که بسیاری از خانم‌ها قبل از پریود آن را تجربه می‌کنند و بعد از پریود شدن این علائم از بین می‌روند. به این علائم PMS یا علائم سندرم قبل از قاعدگی گفته می‌شود. دلیل سندرم پیش از قاعدگی مشخص نشده است و نمی‌دانیم چرا در بعضی از خانم‌ها این موارد شدت دارد و در بعضی کمتر است. اما بر اساس تحقیقاتی که تا کنون شده است درمان آن بر اساس علائم است.

اگر مریضی تغییرات خلقی دارد، افسرده می‌شود، گریه می‌کند و به کارهای روزانه‌اش نمی‌رسد می‌تواند با همکاران روانپزشک مشورت کند و داروهایی دریافت کند که این داروها ده روز قبل از پریود استفاده می‌شوند و این علائم را از بین ببرند. علائم دیگری مثل درد سینه، احساس پری در شکم، احساس درد زیر دل با مصرف ویتامین‌های گروه بی یا بعضی داروهای گیاهی مثل گل مغربی یا پرایم رز که اغلب مریض‌ها با آن آشنا هستند کمک کننده است. همچنین رژیم‌های غذایی می‌توانند به کنترل این علائم کمک کنند. برای مثال مصرف کمتر نمک و مواد غذایی که باعث نفخ می‌شود مفید است. همچنین مصرف ویتامین E کمک کننده است.

علاوه بر این‌ها ورزش تاثیر بسیار مفیدی دارد. بسیاری از مریضان گزارش می‌کنند که پس از ورزش بهبودی زیادی پیدا می‌کنند. در مورد ماستالژیا بسته به سن بیمار قبل از اینکه بخواهند خود درمانی کنند بهتر است معاینه شوند. به خصوص اگر سن بالای 30 یا 35 سال است حتما نیاز به معاینه دارد تا مطمئن باشد مشکلی در سینه ندارد و به دنبال آن از داروهای ضد درد، رژیم غذایی و هم ورزش می‌تواند بهره ببرد همچنین پرایم رز هم مقداری می‌تواند درد سینه را کاهش دهد.

در مورد عادت دردناک به دو شکل است. عادت دردناک یا اولیه است که دخترها از همان ابتدای پریود یا یا دو سال بعد از آن تجربه خواهند کرد یا ثانویه است. نوع اولیه مصرف مسکن، ورزش کردن و رژیم‌های غذایی خیلی به آن‌ها کمک می‌کند در مرحله دوم مصرف قرص‌های ضد بارداری خیلی کمک می‌کند. البته الگر از نظر فرهنگی نگران نباشند می‌توانند استفاده کنند. ولی اگر نوع ثانویه باشد یعنی مریض قبلا اصلا درد نداشته است حالا دچار دردهای قاعدگی می‌شود؛ حتما این افراد اول باید بررسی و معاینه شوند. مطمئن شوند که عارضه‌ای ندارند و بعد درمان برای آن‌ها شروع شود.

خانم‌ها دو مراقبت ویژه برای مسائل زنان دارند. یکی پیشگیری از سرطان دهانه رحم و دیگری پیشگیری از سرطان سینه است. در مورد پیشگیری از سرطان دهانه رحم به شکل پرایمری تزریق واکسن گارداسیل است که اگر مریضی واکسن بزند ریسک ابتلا به سرطان دهانه رحم را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. اقدام دیگر تست پاپ اسمیر است. پاپ اسمیر لازم است از یک سال بعد از شروع رابطه  جنسی انجام شود که اگر پاپ اسمیر نرمال باشد طبق پروتکل‌های کشوری می‌تواند هر 3 سال آن را تکرار کند. البته اگر پاپ اسمیر را همراه با تست HPV انجام دهند می‌تواند فاصله بین تست را هم بیشتر کند. ولی در کشور ما از شروع رابطه جنسی مریض سالانه لازم است تست پاپ اسمیر را انجام دهد و تا 65 سالگی آن را ادامه دهد. بعد از 65 سالگی معمولا نیازی به پاپ اسمیر نیست.

در مورد ماموگرافی ابتدا باید در نظر داشت که لازم است زنان بهداشت فردی خود را رعایت کنند. به این معنی که هر زن بعد از پریود که سینه دردناک نیست خودرا معاینه کنند. این معاینه مهم‌ترین اسکرین یا غربالگری برای سینه است. به شکل کلی اغلب بیماری‌های سینه را خود فرد تشخیص می‌دهد چرا که پیش از هرچیزی خود او بدنش را معاینه کرده و به پزشک مراجعه کرده است. بعد از آن مساله‌ی ماموگرافی یا سونوی سینه است. برای سن زیر 40 بیشتر ماموگرافی چندان توصیه نمی‌شود. اگر مریض مشکلی داشته باشد قدم اول سونوگرافی سینه است. اما اگر مریض بعد از 40 سالگی باشد ماموگرافی توصیه می‌شود. البته تشخیص این موضوع با پزشک است. اما اگر فردی برای بیماری‌های سینه پر خطر باشد مثل افرادی که سابقه سرطان سینه را در خواهر، مادر، خاله و اطرافیانشان دارند این افراد لازم است 5 سال زودتر ماموگرافیشان را شروع کنند. ولی اگر فردی پر خطر نباشد بین 40 تا 50 سالگی 1 بار ماموگرافی می‌کند و از 50 سالگی به بعد هر سال ماموگرافی را ادامه می‌دهند.

پاسخ سوالات نازایی

اگر در مشاهده ویدیو مشکل دارید می‌توانید پاسخ سوالاتتان را در زیر بخوانید

جواب: اگر یک زوج جوان بعد از یک سال بدون استفاده از روش‌های مختلف پیشگیری و انجام روش‌های صحیح زناشویی حامله نشوند به این زوج، زوج نابارور یا نازا می‌گویند.

جواب: میزان نازایی در زنان و مردان برابر است. تقریبا میزان نازایی در زنان حدود 60% و در مردان 40% است.

جواب: نازایی علت‌های متعددی دارد. نازایی تنها به یک فاکتور بستگی ندارد. بلکه حاملگی یک روند پیچیده است که فاکتورهای مختلفی در آن موثر است و علت نازایی را تعیین می‌کند. البته وجود اسپرم خوب و تخمک خوب موارد مهمی برای حاملگی است اما لازم است فاکتورهای دیگر هم دست به دست هم دهند تا یک زوج بارور شوند.

جواب: پی‌جی‌دی (PGD) به معنی تشخیص بیماری‌های ژنتیک قبل از انتقال جنین به داخل رحم است. این روش معمولا به بیمارانی کمک می‌کند که در خانواده فرزند معلول دارند یا به علت‌های مختلف بچه‌های آن‌ها سقط شده یا تا کنون نتوانستند صاحب فرزند شوند. این افراد به کمک روش پی جی دی می‌توانند بچه‌دار شوند و درصد حاملگی را افزایش دهند. همچنین پی‌جی‌دی میزان به دنیا آمدن کودکان با اشکالات کروموزومی را کاهش می‌دهد. البته پی جی دی PGD در ابتدا صرفا با هدف تشخیص بیمار‌ی‌های کروموزومی به وجود آمد اما در بعضی از کشورها مثل ایران، هندوستان پاکستان و کشورهای عربی از پی‌جی‌دی برای تعیین جنسیت جنین هم استفاده می‌شود. در نتیجه زوجی که مایل هستند فرزندشان جنس پسر یا دختر داشته باشد می‌توانند از روش پی‌جی‌دی استفاده کنند.

امروزه فریز بافتی، فریز تخمک و فریز اسپرم ممکن است و در مراکز نازایی مردان می‌توانند اسپرم خود و زنان تخمکشانان را فریز کنند. همچنین افرادی که بیماری‌های مختلف دارند و باید به دلایلی رادیوتراپی یا شیمی درمانی بگیرند یا سرطان دارند و لازم است که تخمدان‌ یا بیضه‌ آن‌ها برداشته شود می‌توانند به مراکز نازایی مراجعه کنند و اسپرم، بافت تخمدان و تخمک‌های آن‌ها فریز شود.

جواب: به شکل کلی سن خاصی برای فریز تخمک تعیین نشده است اما بهترین سن برای فریز تخمک در سن باروری است. تقریبا بین 20 تا 35 سالگی بهترین سن فریز تخمک است که اگر ذخیره تخمدانی یک زن خوب باشد و بر اساس شرایطی که برای او به وجود می‌آید می‌تواند تخمکش را فریز کند.

جواب: معمولا میزان حاملگی جنینی که فریز می‌شود و جنینی که به صورت تازه انتقال داده می‌شود تفاوتی ندارد. البته لازم است شرایط بیمار هم در نظر گرفته شود. در بعضی از شرایط مراکز ناچار هستند که جنین‌ها را فریز کنند و به صورت جنین را به صورت تازه انتقال ندهند

جواب: قوانین مربوط به جنین اهدایی در سال 1382 در ایران از تصویب مجلس گذشت. زوج‌هایی که به علت‌های مختلف که بیشتر فاکتور مردانه است (یعنی مرد اسپرم ندارد) نمی‌توانند حامله شوند لازم است طبق شرایطی به دادگاه‌های حمایت خانواده مراجعه کنند و مجوز جنین اهدایی را دریافت کنند. با گرفتن این مجوز جنین اهدایی می‌توانند به مراکز نازایی مراجعه کنند و مراحل دریافت جنین اهدایی را طی کنند. همچنین قوانین تخمک اهدایی هم در حال طی مراحل تصویب در مجلس است که به شکل قانونی در بیاید. اما در مورد اسپرم اهدایی هنوز به شکل شرعی و قانونی مجوزی صادر نشده است.

جواب: امروزه متاسفانه اندومتریوز یک بیماری شایع در بین زنان بارور است. تقریبا 45% بیماران مبتلا به اندومتریوز با مشکلات نازایی مواجه هستند. متاسفانه اندومتریوز یک بیماری پیشرونده و التهابی است و تمام ارگان‌های لگنی را درگیر می‌کند و باعث می‌شود آناتومی لگن تغییر کند و ذخیره تخمدانی زن‌ها کاش پیدا کند. به این دلایل اندومتریوز می‌تواند در زنان ایجاد نازایی کند. البته بعد از عمل هم در 79% خانم‌هایی که اندومتریوزهای پیشرفته دارند شانس کاهش ذخیره تخمدانی وجود دارد.

جواب: اگر کسی به علت‌های مختلف مثل حاملگی خارج رحمی یا شرایط خاص دیگر یک لوله‌اش را از دست بدهد مشروط به اینکه آن لوله چسبندگی نداشته باشد و گرفتاری‌های داخل لوله‌ای وجود نداشته باشد باز هم شانس حاملگی دارد.

جواب: توصیه من به زوج‌های نازا این است که از ابتدا تحت نظر یک مرکز تخصصی نازایی قرار بگیرند تا اقدامات لازم به صورت آکادمیک انجام شود. متاسفانه بیماران ما از این شاخه به آن شاخه می‌پرند و این باعث هدر رفتن وقت، هزینه و مسائل اجتماعی، اقتصادی و فشارهای روحی به زوج نازا می‌شود. در نتیجه بهتر است از ابتدا تحت نظر یک مرکز نازایی قرار بگیرند تا آن مرکز مرحله به مرحله اقدامات لازم را پیش ببرد. توصیه دیگر من این است که زوج‌های نازا باید صبر و حوصله داشته باشند. مقداری آستانه تحمل آن‌ها بالا باشد. متاسفانه نازایی فرایندی طولانی و هزینه بر است. زوج‌ نازا باید آمادگی صرف وقت و هزینه را داشته باشند.

پرسش و پاسخ‌های گذشته

موضوع دوره‌ی قبل: گوارش و کبد

در دوره اول پرسش و پاسخ دکترتو، شما سوالات خود را در تخصص گوارش و کبد برای ما ارسال کردید. دو پزشک از متخصصین عضو سامانه دکترِتو به سوالات شما پاسخ دادند. پاسخ‌های خود را در 2 ویدیو از دکتر سید علیرضا تقوی و دکتر کتایون همایون بشنوید.